Εργατικά ατυχήματα: Η ασφάλεια άργησε μια μέρα

Το τραγικό ατύχημα σε εργοστάσιο της εταιρείας Βιολάντα έφερε στην επιφάνεια μια βαθιά αντίφαση των ελληνικών επιχειρήσεων — ακόμη και των πιο «σύγχρονων» και δυναμικών.

Από τη μία πλευρά, εντυπωσιακά οικονομικά στοιχεία. Το 2025 οι πωλήσεις έφτασαν τα 38 εκατομμύρια ευρώ και τα κέρδη τα 4 εκατομμύρια. Εξαγωγές σε 28 χώρες. Συνεχείς επενδύσεις σε μάρκετινγκ και προβολή. «Πράσινη» εταιρική εικόνα. Ένα chimney-free εργοστάσιο στη Λάρισα ως σύμβολο βιωσιμότητας.

Από την άλλη πλευρά, στα θέματα ασφαλείας μια πραγματικότητα τριτοκοσμική κατάσταση. Δεξαμενές προπανίου χωρίς άδεια λειτουργίας. Σκουριασμένοι, διάτρητοι σωλήνες. Καύσιμο που διαρρέει επί μήνες, ποτίζει το έδαφος, καταλήγει σε παράνομο υπόγειο.

Και ύστερα, μια σπίθα προκαλεί μια τρομακτική έκρηξη που στοιχίζει τη ζωή σε πέντε γυναίκες. Πέντε εργαζόμενες. Πέντε μητέρες που δούλευαν νυχτερινή βάρδια για να μπορούν την ημέρα να φροντίζουν τα παιδιά τους. Η πιο εξαντλητική βάρδια —αυτή που η νομοθεσία απαγορεύει σε εγκύους, λεχώνες και θηλάζουσες— μετατράπηκε σε παγίδα θανάτου. Και όμως παρουσιαζόταν ως «λύση» για τη συμφιλίωση δουλειάς και οικογένειας.

Επί μήνες τόνοι προπανίου διέρρεαν. Επί μήνες υπήρχε έντονη οσμή. Κανείς δεν ανησύχησε. Κανείς δεν σταμάτησε την παραγωγή. Κανείς δεν είπε «ως εδώ».

Πώς γίνεται, λοιπόν, μια εταιρεία που επενδύει εκατομμύρια στην εικόνα της να αδιαφορεί για τα στοιχειώδη μέτρα ασφάλειας; Πώς συνυπάρχουν η εξωστρέφεια και η καινοτομία με την προχειρότητα και την παρανομία;

Η απάντηση δεν αφορά μόνο τη Βιολάντα.

Το 2025 η Επιθεώρηση Εργασίας κατέγραψε 44 εργατικά ατυχήματα την ημέρα. Μεγάλο ποσοστό εντοπίζεται στη μεταποίηση και στη βιομηχανία. Και αυτή η αυξανόμενη συχνότητα των εργατικών ατυχημάτων έχει θεσμική εξήγηση. Ο τεχνικός ασφαλείας είναι συνήθως εξωτερικός συνεργάτης: έρχεται περιστασιακά, γράφει εκθέσεις, αποχωρεί. Χωρίς ουσιαστική εξουσία, χωρίς παρουσία στην καθημερινότητα της παραγωγής.

Μετά την τραγωδία, ο ίδιος παραδέχθηκε: «Εξωτερικός συνεργάτης ήμουν, συμβουλευτικό ρόλο είχα. Κανείς δεν μου είπε ότι μυρίζει προπάνιο». Δηλαδή: κανείς δεν είχε την ευθύνη.

Ο υπεύθυνος ασφαλείας θα έπρεπε να προΐσταται τμήματος ή και διεύθυνσης με διευρυμένες αρμοδιότητες, να υπάγεται απευθείας στην ανώτατη διοίκηση, η παρουσία του στους χώρους παραγωγής να είναι ουσιαστική και καταλυτική και να έχει ακόμη και τη δυνατότητα διακοπής της παραγωγής όταν το κρίνει αναγκαίο.

Την ίδια στιγμή, ο νόμος προβλέπει ότι σε επιχειρήσεις που απασχολούν πάνω από 50 άτομα, οι εργαζόμενοι δύνανται να συστήσουν Επιτροπή Υγιεινής και Ασφάλειας. Όχι «υποχρεούνται». Έτσι, δεν συστήνεται τίποτα. Ούτε επιτροπή, ούτε σωματείο, ούτε εσωτερικός έλεγχος.

Έτσι, η ασφάλεια στην εργασία περνά σε δεύτερη και τρίτη μοίρα. Το θεσμικό αυτό πλαίσιο, σε συνδυασμό με την ανεπάρκεια της Επιθεώρησης Εργασίας, δημιουργεί πρόσφορο έδαφος για επιχειρηματίες που ιεραρχούν τις επενδύσεις τους με μοναδικό κριτήριο την άμεση απόδοση.

Και έτσι η ασφάλεια διολισθαίνει στην τελευταία θέση των προτεραιοτήτων και ποτέ δεν έρχεται η σειρά της. Μέχρι να συμβεί το κακό. Έτσι εξηγείται το παράδοξο: εκατομμύρια για branding και «πράσινα» εργοστάσια, ψίχουλα και αδιαφορία για την ασφάλεια. Αυτή η λογική πρέπει να τελειώσει.

Κανείς άνθρωπος δεν πρέπει να ρισκάρει τη ζωή του για να βγάλει το μεροκάματο. Η ασφάλεια δεν είναι πολυτέλεια ούτε εταιρική φιλανθρωπία. Είναι στοιχειώδης υποχρέωση.

Χρειάζονται ριζικές αλλαγές και να αναλάβουν τις ευθύνες τους όλα τα εμπλεκόμενα μέρη:

• η αντιπολίτευση να αναδείξει τα θεσμικά κενά και να απαιτήσει μεταρρύθμιση και εφαρμογή του θεσμικού πλαισίου
• το συνδικαλιστικό κίνημα να προτάξει με γνώση και υπευθυνότητα την ασφάλεια στις διεκδικήσεις του,
• οι επιχειρηματίες να αντιληφθούν πως στη σύγχρονη επιχείρηση η ασφάλεια είναι η πρώτη προτεραιότητα.

Χρειάζονται:

• ισχυροί εσωτερικοί μηχανισμοί ασφάλειας,
• υποχρεωτικές επιτροπές υγιεινής και ασφάλειας των εργαζομένων,
• ουσιαστικοί έλεγχοι,
• πραγματική ευθύνη της διοίκησης.

Χρειάζεται συνολική αλλαγή νοοτροπίας. Σε μια σύγχρονη επιχείρηση η ασφάλεια δεν είναι το τελευταίο κουτάκι στη λίστα. Είναι το πρώτο. Η μέρα πρέπει να ξεκινά από εκεί. Γιατί αλλιώς, κάποια μέρα, η ασφάλεια θα αργήσει ξανά. Και τότε θα είναι πάλι αργά.