Young Laura on the run, σαν «Γιάννης και Μαρία»

Οι της ηλικίας μου ίσως θυμάστε (και οι νεότεροι μπορείτε από ενδιαφέρον να αναζητήσετε) τη γλυκόπικρη δραματική-κοινωνική σειρά των αρχών της δεκαετίας του 1980 παραγωγής ΕΡΤ, «Γιάννης και Μαρία».

Η υπόθεση αφορούσε μία νεαρή κοπέλα (που υποδυόταν η Πέμη Ζούνη στον πρώτο, νομίζω, ρόλο της μετέπειτα επιτυχημένης καριέρας της), παιδί χωρισμένων γονιών, η οποία εξαιτίας προβλημάτων με την οικογένειά της που ξέσπασαν με αφορμή την αθέλητη εμπλοκή της σε υπόθεση ναρκωτικών που έφερε κάποιος καλεσμένος στο πάρτι γενεθλίων της και υπό τον απειλητικό φόβο του ερχομού του πατέρα της από τη Γερμανία, όπου ζούσε, με σκοπό να την τιμωρήσει αυστηρά, παίρνει τη ριψοκίνδυνη απόφαση να φύγει από το σπίτι της στη Θεσσαλονίκη με προορισμό την Αθήνα. Εκεί, άγνωστη περιπλανώμενη μεταξύ αγνώστων και καταλήγοντας αποκαμωμένη να κάνει κούνια σε μία παιδική χαρά (από τις αγαπημένες μου σκηνές), βρίσκει διστακτικά καταφύγιο δίπλα στον Γιάννη (Ηλίας Γιαννίτσος), παιδί καλοβαλμένης αστικής οικογένειας της εποχής, ο οποίος προθυμοποιείται με καλοσύνη να τη βοηθήσει.

Οι δυο τους, για να ξεφύγουν από την οικογένεια της Μαρίας που την ψάχνει με τη βοήθεια ενός ντετέκτιβ, κρύβονται στο σπίτι της γιαγιάς του Γιάννη (Δέσπω Διαμαντίδου) και ζουν με ένταση μία νεανική ερωτική ιστορία, στο background της οποίας ξεδιπλώνονται οι κοινωνικές συνθήκες της μεταπολιτευτικής Ελλάδας. Επίσης, αναδεικνύονται με απλό, πλην ουδόλως ρηχό τρόπο, ζητήματα (ναρκωτικά, διαζευγμένοι γονείς, κ.λπ.) που άρχιζαν να έρχονται με μεγαλύτερη συχνότητα στο προσκήνιο της τότε κοινωνικής πραγματικότητας και να ταρακουνούν τα θεμέλιά της. Στον πυρήνα της όμως, η σειρά σκιαγραφεί εφηβικές ανησυχίες, το χάσμα γενεών και την προβληματική μερικές φορές συνύπαρξή τους, ως έναν από τους λόγους που μπορεί να πυροδοτούν την επανάσταση των νέων παιδιών.

Ως συνήθως, η μυθοπλασία συγκρίνεται ευθέως με την πραγματική ζωή και πολλές φορές οι ομοιότητες είναι εντυπωσιακές. Δείτε, για παράδειγμα, την εξελισσόμενη ιστορία με την -ήδη πάνω από μία εβδομάδα- εξαφανισμένη νεαρή κοπέλα, τη 16χρονη Λόρα, η οποία άφησε το σπίτι της στην Πάτρα προς άγνωστη κατεύθυνση και αναζητείται από τις Αρχές. Οι λόγοι μίας τέτοιας απονενοημένης κίνησης, διότι ως τέτοια μπορεί να χαρακτηριστεί η απόφαση φυγής ενός ανήλικου παιδιού από την οικογένειά του, δεν έχουν αποκαλυφθεί, αλλά συζητείται έντονα το ενδεχόμενο σοβαρών ενδο-οικογενειακών προβλημάτων και, ιδίως, το σενάριο ενός ιδιαιτέρως αυστηρού πατέρα, που φέρεται ότι ήταν πολύ πιεστικός, ασκούσε ασφυκτικό έλεγχο και κατέφευγε συχνά σε λεκτική βία προς την κόρη του, με αποτέλεσμα κάποια στιγμή να χάσει πρόσκαιρα ακόμα και την επιμέλειά της.

Η αληθινή περίπτωση της Λόρας απέχει χρονικά πάνω από τέσσερις δεκαετίες από τη μυθοπλαστική ιστορία της Μαρίας, όμως η προβληματική των σχέσεων που αναπτύσσουν τα παιδιά με τους γονείς τους είναι ένα διαχρονικό ζήτημα, άρα επίκαιρο κάθε εποχή. Κοινό σημείο εδώ αποτελεί η υπερβολική αυστηρότητα των γονιών, που όταν από άγνοια ή σκόπιμη υπέρβαση των θεμιτών παιδαγωγικών της ορίων αγγίζει κακοποιητικά επίπεδα, μετατρέπεται από μέσο ανατροφής σε πιθανή αιτία πρόκλησης φόβου και αισθήματος απειλής των εφήβων, οι οποίοι από τη φύση τους αντιδρούν ενστικτωδώς στη συνεχή και έντονη καταπίεση.

Η ομοιότητα των δύο ιστοριών δεν περιορίζεται μόνο στον τρόπο αντίδρασης ενός εφήβου που ζει σε μία δυσλειτουργική οικογένεια, ο οποίος (τρόπος) ορισμένες φορές είναι απρόβλεπτος, οδηγώντας μέχρι και στην ακραία λύση εγκατάλειψης της οικογενειακής εστίας, όταν πλέον αυτή σταματά να προσφέρει κατανόηση και να εξασφαλίζει ασφάλεια. Η ομοιότητα εκτείνεται και σε άλλες παραμέτρους, με τις αλλαγές βεβαίως που αναπόφευκτα έχει επιφέρει η μετεξέλιξη των πολιτισμικών και κοινωνικών συνθηκών μέσα σε διάστημα περίπου μισού αιώνα.

Κατά πρώτον, οι εφηβικές ανησυχίες δεν αποτελούν πια αποκλειστικό θέμα κλειστών, προσωπικών συζητήσεων των νέων με τους γονείς τους ή την ομάδα που έχουν επιλέξει για στενούς φίλους τους. Επηρεάζονται καταλυτικά από την επέλαση των social media, τα οποία δεν αξιοποιούνται μόνο ως μέσο επικοινωνίας, αλλά επιπλέον επενεργούν ως χώρος διαμόρφωσης ταυτότητας, σύναψης νέων σχέσεων και άντλησης αυτοεκτίμησης. Στο πλαίσιο αυτό, τα social media λειτουργούν ως μεγεθυντικός φακός των εφηβικών ανησυχιών: Μπορούν να ενισχύσουν την ανασφάλεια, αλλά και να γίνουν εργαλείο έκφρασης και στήριξης, ανάλογα με την καθοδήγηση που έχει λάβει ο έφηβος και την ωριμότητα χρήσης που, κατ’ επέκταση, επιδεικνύει.

Οι κίνδυνοι στη σημερινοί εποχή είναι εξόχως αυξημένοι και σε ό,τι αφορά τη «βοήθεια» που μπορεί να λάβει ένας runaway νέος από αγνώστους. Η Μαρία της παλιάς εποχής έπεσε από τύχη πάνω σε ένα παιδί άδολων κινήτρων και αγαθών προθέσεων. Μία τέτοια τύχη έχει λιγοστέψει υπερβολικά στις μέρες μας, με αποτέλεσμα να μην γνωρίζουμε αν, ποιος και με τι πραγματικούς σκοπούς μπορεί να βοηθά τη σημερινή Λόρα στη διατήρηση της αγωνιώδους εξαφάνισής της.

Η προοδευτική απώλεια της αγνότητας, δυστυχώς, μάς έχει κάνει επιφυλακτικούς και ανήσυχους σε σχέση με τα κίνητρα άγνωστων ανθρώπων που βρίσκονται στο διάβα μας· πόσω μάλλον όταν πρόκειται για ανήλικους, οι οποίοι διακρίνονται από αθωότητα, ευπιστία, έλλειψη εμπειριών, υπο--ανάπτυξη της διαδικασίας λήψης τεκμηριωμένων αποφάσεων και παρορμητικότητα στην αξιολόγηση κινδύνων όσο και στην ικανότητα αποφυγής τους.

Κλείνοντας αυτή τη συνοπτική συγκριτική αναφορά με τον ρόλο του ντετέκτιβ (αλήθεια, υπάρχει ακόμα αυτό το επάγγελμα στις μέρες μας;) στην αναζήτηση του «φυγά» έφηβου, θα λέγαμε ότι ο ρόλος αυτός σήμερα αναλαμβάνεται ως επί το πλείστον από κάμερες ασφαλείας και Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης, τα οποία διαδραματίζουν πολλαπλές λειτουργίες: Στη θετική τους διάσταση, οι εν λόγω λειτουργίες δύνανται να εξυπηρετούν την κοινοποίηση δημόσιων εκκλήσεων για βοήθεια προς το κοινό, ιδίως με σκοπό την προσέλκυση πιθανών μαρτύρων για τη χορήγηση στοιχείων που μπορεί να βοηθήσουν στον γρηγορότερο εντοπισμό. Ωστόσο, οι πληροφορίες που διαδίδονται με αστραπιαία ταχύτητα ενέχουν τον κίνδυνο της παραπληροφόρησης, ειδικά όταν δεν υπάρχει χρόνος για επαλήθευση, κάτι που μπορεί να επιτείνει αδίκως την αγωνία που βιώνουν κυρίως οι άμεσα ενδιαφερόμενοι συγγενείς.

Δυστυχώς, υπάρχει και το ζήτημα της εκμετάλλευσης λόγω υπερέκθεσης ενός τέτοιου θέματος από τηλεοπτικές εκπομπές, που στην πραγματικότητα επιδιώκουν στυγνά αύξηση θεαματικότητας. Στο πλαίσιο αυτό, το μετατρέπουν σε σήριαλ καθημερινών επεισοδίων με λογής-λογής άσχετους και δήθεν ειδήμονες, οι οποίοι προσεγγίζουν με ελαφρότητα, επιπολαιότητα, επίφαση σοβαρότητας και υποτιθέμενο γνήσιο ενδιαφέρον για την τύχη του παιδιού μία ευαίσθητη κατάσταση που κανονικά αξίζει άλλης μεταχείρισης.