Τι απαγορεύεται στην παραλία - Οι 10 κανόνες για ξαπλώστρες, beach bar και πρόσβαση

Νέα νομική μελέτη εξηγεί τι προβλέπει η νομοθεσία για τον αιγιαλό και την παραλία, ποια είναι τα δικαιώματα των πολιτών και ποιες δραστηριότητες απαγορεύονται στις ελληνικές ακτές.Η ελεύθερη πρόσβαση στις παραλίες, τα όρια στις παραχωρήσεις προς ιδιώτες, η προστασία του φυσικού περιβάλλοντος και ο ρόλος των πολιτών στην εφαρμογή της νομοθεσίας βρίσκονται στο επίκεντρο νέας μελέτης της νομικής εταιρείας DTK με τίτλο «Το νομοθετικό πλαίσιο για την αξιοποίηση, διαχείριση και προστασία παραθαλάσσιων χώρων, αιγιαλού και παραλίας».

Η μελέτη, που υπογράφουν οι δικηγόροι και ειδικοί στο Δίκαιο Περιβάλλοντος, Πολεοδομίας και Χωροταξίας δρ Κωνσταντίνος Καρατσώλης, Μαριάννα Ξαφουγιάννη, Ελευθερία Βολάκη, Ειρήνη Τσιάντη και Ιφιγένεια Τσακαλογιάννη, επιχειρεί να αποκωδικοποιήσει το σύνθετο νομοθετικό πλαίσιο που διέπει τις ελληνικές ακτές και να αναδείξει τα δικαιώματα αλλά και τις υποχρεώσεις πολιτών και επιχειρήσεων.

Όπως επισημαίνεται στη μελέτη, η Ελλάδα διαθέτει ακτογραμμή μήκους 13.676 χιλιομέτρων, τη 12η μεγαλύτερη παγκοσμίως, μια ακτογραμμή σχεδόν διπλάσια της Ιταλίας, της Βραζιλίας, της Τουρκίας ή της Ινδίας, με περισσότερα χιλιόμετρα από την ευθεία απόσταση Αθήνας-Μπουένος Άιρες.

Η μελέτη αναδεικνύει τη σημασία της ενημέρωσης και της ενεργούς συμμετοχής των πολιτών στην προστασία της ελληνικής ακτογραμμής, στους κόλπους, τα ακρωτήρια και τις χερσονήσους στο ηπειρωτικό τμήμα και σε περίπου 6.000 νησιά και νησίδες.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η εφαρμογή MyCoast, μέσω της οποίας το 2024 υποβλήθηκαν περισσότερες από 41.700 καταγγελίες για πιθανές παραβάσεις στις παραλίες. Από τους ελέγχους που πραγματοποιήθηκαν επιβλήθηκαν πρόστιμα άνω του 1,15 εκατ. ευρώ, αποδεικνύοντας ότι η ενεργή συμμετοχή των πολιτών μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στην εφαρμογή της νομοθεσίας.

Τι ισχύει με τις «ιδιωτικές παραλίες» στην Ελλάδα

Δεν υπάρχουν «ιδιωτικές παραλίες» στην Ελλάδα, απαγορεύονται σχεδόν όλες οι δραστηριότητες και η δόμηση, όπως επίσης απαγορεύονται στις ακτές όλα τα οχήματα και ισχύουν αυστηρά όρια φωτορύπανσης και ηχορύπανσης. Αυτά είναι κάποια βασικά ζητήματα ανάμεσα στα δέκα κρισιμότερα που πρέπει να γνωρίζουν οι πολίτες, μέσα από ένα περίπλοκο και εκτεταμένο νομοθετικό αυτό πλαίσιο για τις ελληνικές ακτές, που έχει δημιουργηθεί με τα χρόνια, σε ένα πεδίο διλημμάτων και συγκρουόμενων συμφερόντων, με κεντρικά σημεία αναφοράς:

1. την ελεύθερη πρόσβαση των πολιτών στην παραλία και την ταυτότητα της ως δημόσιου αγαθού,
2. τη διαχείριση των παραχωρήσεων της ακτής σε ιδιώτες και τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις της ιδιωτικής δραστηριότητας πάνω στην ακτή, και
3. το κατά πόσο η εμπορική αξιοποίησή της ακτής είναι συμβατή με την προστασία του οικοσυστήματος».

Οι 10 βασικοί κανόνες στις παραλίες που πρέπει να γνωρίζουν όλοι

Τα 10 απλά πράγματα για τη διαχείριση των ακτών που (ίσως δεν) και πρέπει να γνωρίζουν οι πολίτες, σύμφωνα με τη μελέτη των ειδικών νομικών της DTK, είναι:

1. Άλλο αιγιαλός και άλλο παραλία

Έχουμε πολλές λέξεις για να περιγράψουμε το κομμάτι της ξηράς όπου τελειώνει η θάλασσα. Αιγιαλός, παραλία, ακτή, ακρογιαλιά -στην καθομιλουμένη τις χρησιμοποιούμε χωρίς να κάνουμε ιδιαίτερη διάκριση. Για τον νόμο όμως, οι δύο βασικές από αυτές τις έννοιες -αιγιαλός και παραλία- σημαίνουν εντελώς διαφορετικά πράγματα.

Αιγιαλός είναι η ζώνη που βρέχεται από τη θάλασσα, η λωρίδα που καλύπτουν οι μεγαλύτερες και συνήθεις αναβάσεις των κυμάτων.
Παραλία είναι η ζώνη που αρχίζει αμέσως μετά, εκεί που κατά κανόνα στρώνουμε την πετσέτα μας ή που βρίσκονται ξαπλώστρες και ομπρέλες. Εκτείνεται έως 50 μέτρα από το όριο του αιγιαλού.

2. Δεν υπάρχουν ιδιωτικές παραλίες

Ο αιγιαλός και η παραλία δεν πωλούνται ποτέ. Δεν αγοράζονται, δεν μεταβιβάζονται, δεν περνούν σε ιδιωτική κυριότητα και δεν μπορούν να γίνουν «κτήμα» κανενός. Το κράτος διατηρεί μόνιμα την κυριότητα του αιγιαλού και της παραλίας και απλώς μπορεί να δώσει προσωρινό δικαίωμα χρήσης με αυστηρή διάρκεια, όρια και όρους σε ιδιώτες, για συγκεκριμένους λόγους (εθνικούς, βιομηχανικούς, τουριστικούς).

Ο νόμος αντιμετωπίζει την ακτή όχι σαν συνηθισμένο ακίνητο αλλά σαν κοινόχρηστο αγαθό, σαν κάτι που ανήκει σε όλους και πρέπει να παραμένει διαθέσιμο για όλους.

3. Το 50% κάθε παραλίας πρέπει να παραμένει ελεύθερο

Η συνήθης εικόνα μιας παραλίας, όπου κάθε τετραγωνικό μέτρο άμμου καταλαμβάνεται από ομπρέλες και ξαπλώστρες, δεν προβλέπεται από τον νόμο. Η νομοθεσία προβλέπει ότι τουλάχιστον το μισό της παραλίας πρέπει να είναι διαθέσιμο για ελεύθερη χρήση από όλους τους πολίτες, χωρίς ξαπλώστρες ή άλλες εγκαταστάσεις.

Παράλληλα, απαγορεύονται περιφράξεις ή εμπόδια που περιορίζουν την ελεύθερη πρόσβαση.

Αν και υπάρχουν εξαιρέσεις, όπου βλέπουμε πύλη, security ή ελεγχόμενη είσοδο που παρεμποδίζει την πρόσβαση σε μια παραλία -και όχι μόνο προς ένα ξενοδοχείο ή ένα εστιατόριο-, υπάρχει σοβαρός λόγος να εξεταστεί αν η κατάσταση είναι σύννομη.

4. Η πρόσβαση στη θάλασσα πρέπει να είναι ανεμπόδιστη

Ακόμη κι όταν σε μια παραλία έχουν δοθεί άδειες σε επιχειρήσεις, η πρόσβαση του κοινού στη θάλασσα πρέπει να παραμένει ανεμπόδιστη.

 Η κάθετη πρόσβαση, από τον δρόμο προς τη θάλασσα, διασφαλίζεται με τον γενικό κανόνα που προβλέπει ότι ανάμεσα σε δύο διαφορετικές επιχειρήσεις, πρέπει να υπάρχει ελεύθερος διάδρομος πλάτους τουλάχιστον 6 μέτρων (που μειώνεται στα 3 μέτρα όταν οι προσόψεις των όμορων ακινήτων προς τη θάλασσα είναι μικρότερες των 20 μέτρων). Αυτό σημαίνει ότι δύο συνεχόμενα beachbars δεν μπορούν να κολλάνε το ένα πάνω στο άλλο, αφήνοντας την αίσθηση ότι ολόκληρη η ακτή λειτουργεί σαν ενιαίος ιδιωτικός χώρος. Πρέπει να υπάρχουν εμφανή, ανοιχτά περάσματα.
   Η οριζόντια πρόσβαση, κατά μήκος της θάλασσας, διασφαλίζεται με την πρόβλεψη ελεύθερης ζώνης πλάτους τεσσάρων μέτρων από το φυσικό σημείο όπου η θάλασσα συναντά συνήθως τη στεριά. Δηλαδή, οι ξαπλώστρες, οι ομπρέλες, τα τραπεζοκαθίσματα δεν μπορούν να φτάνουν μέχρι εκεί που σκάει το κύμα.

5. Απαγορεύονται οι μόνιμες κατασκευές

Οι παραχωρήσεις αφορούν αποκλειστικά την απλή χρήση της παραλίας.

Επιτρέπονται μόνο προσωρινές εγκαταστάσεις, όπως ομπρέλες, ξαπλώστρες, κινητά τραπεζοκαθίσματα, αποδυτήρια ή ντους. Μόνιμα κτίσματα, τσιμεντένιες βάσεις και άλλες βαριές κατασκευές απαγορεύονται.

Άπαξ και μια επιχείρηση παίρνει άδεια δραστηριοποίησης σε μια ακτή, αυτή αφορά «απλή χρήση» της παραλίας, και δεν αφορά οικοδομική εκμετάλλευση.

6. Οι μικρές παραλίες προστατεύονται περισσότερο

Παραλίες πολύ μικρού μεγέθους δεν παραχωρούνται κατά κανόνα για εκμετάλλευση, καθώς ο νόμος επιδιώκει να διασφαλίσει την ελεύθερη χρήση τους.

Κατά κανόνα, όταν το πλάτος ή το μήκος ενός τμήματος παραλίας είναι μικρότερο από 4 μέτρα ή όταν το συνολικό εμβαδόν της παραλίας είναι μικρότερο από 150 τετραγωνικά μέτρα, δεν επιτρέπεται η παραχώρησή.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, κυρίως για όμορα ξενοδοχεία, μπορεί να επιτραπεί παραχώρηση και σε μικρότερες εκτάσεις. Αυτό σημαίνει ότι η παρουσία ξαπλωστρών σε μια μικρή παραλία δεν είναι αυτόματα παράνομη, αλλά είναι σίγουρα μια περίπτωση στην οποία ο πολίτης έχει κάθε λόγο να ελέγξει αν πληρούνται όλες οι πρόσθετες προϋποθέσεις.

7. Οι «απάτητες παραλίες» έχουν αυστηρό καθεστώς προστασίας

Ο νόμος του 2024 για τις παραλίες δημιουργεί δύο ειδικές κατηγορίες: πρώτον, τους προστατευόμενους αιγιαλούς και τις προστατευόμενες παραλίες και δεύτερον, τους αιγιαλούς και παραλίες υψηλής προστασίας, γνωστές και ως «απάτητες παραλίες».

Ως προστατευόμενοι χαρακτηρίζονται αιγιαλοί και παραλίες που βρίσκονται εντός περιοχών του δικτύου Natura 2000 και παρουσιάζουν ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που χρειάζονται προστασία ή διατήρηση. Εδώ επιτρέπεται παραχώρηση σε ιδιώτες, αλλά με αυστηρότερους όρους: η κάλυψη με ομπρέλες, ξαπλώστρες και τραπεζοκαθίσματα δεν μπορεί να υπερβαίνει το 30% της παραχωρούμενης έκτασης, δηλαδή λιγότερο από ό,τι επιτρέπεται στις συμβατικές παραλίες.

Ως υψηλής προστασίας χαρακτηρίζονται αιγιαλοί και παραλίες ακόμη πιο ιδιαίτερης αισθητικής, γεωμορφολογικής ή οικολογικής αξίας που έχουν οριστεί με υπουργική απόφαση και καταγράφονται συγκεκριμένα σε ειδικό παράρτημα.

Εδώ ο νόμος είναι πολύ πιο αυστηρός. Απαγορεύονται ομπρέλες, ξαπλώστρες, τραπεζοκαθίσματα, καντίνες, θαλάσσια σπορ, αναπαραγωγή μουσικής (ακόμη και απλό ηχείο bluetooth), φωτισμός μετά τη δύση του ηλίου, μηχανοκίνητα οχήματα αλλά και εκδηλώσεις με περισσότερους από δέκα ανθρώπους.

Εξαιρούνται από όλα τα παραπάνω μόνο τρεις περιπτώσεις: έργα εθνικής άμυνας, μέτρα αντιμετώπισης κάποια έκτακτης ανάγκης και έργα αποκατάστασης του φυσικού περιβάλλοντος. Τίποτε άλλο δεν μπαίνει στη λίστα εξαιρέσεων.

Ο αριθμός των «απάτητων παραλιών» είναι ενδιαφέρον ότι αυξάνεται. Ξεκίνησε από 198 όταν θεσπίστηκε για πρώτη φορά το 2024, ενώ σήμερα είμαστε στις 251.

8. Μουσική και φωτισμός

Η νομοθεσία θέτει συγκεκριμένα όρια θορύβου για τις επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στις παραλίες, ενώ ο φωτισμός επιτρέπεται μόνο όταν είναι απολύτως απαραίτητος για λόγους ασφάλειας.

Αν η επιχείρηση συνορεύει με οικιστική περιοχή, η παραγόμενη στάθμη θορύβου δεν μπορεί να υπερβαίνει τα 50 decibel σε οποιοδήποτε σημείο της παραχωρούμενης επιφάνειας. Για τις υπόλοιπες περιπτώσεις, δηλαδή παραλίες που δεν γειτνιάζουν άμεσα με κατοικημένες περιοχές, το όριο ανεβαίνει στα 80 decibel.

Στις «απάτητες παραλίες» τόσο η μουσική όσο και ο φωτισμός μετά τη δύση του ήλιου απαγορεύονται πλήρως.

9. Τα οχήματα απαγορεύονται στις παραλίες

Η κυκλοφορία οχημάτων στον αιγιαλό δεν επιτρέπεται, με ελάχιστες εξαιρέσεις που αφορούν αδειοδοτημένες κινητές καντίνες υπό αυστηρές προϋποθέσεις.

Ο μέγιστος χώρος που μπορεί να καταλαμβάνει το τροχήλατο αναψυκτήριο είναι 15 τετραγωνικά μέτρα. Πρέπει να τηρείται ελάχιστη απόσταση 100 μέτρων από τυχόν εγκατεστημένες επιχειρήσεις -ξενοδοχεία, κέντρα αναψυχής- αλλά και μεταξύ των ίδιων των αναψυκτηρίων. Και απαιτείται κατάλληλη άδεια λειτουργίας η φυσική παρουσία ενός οχήματος στην παραλία δεν αρκεί από μόνη της για να νομιμοποιήσει τη λειτουργία του. Για τις απάτητες παραλίες, η παρουσία μηχανοκίνητων οχημάτων απαγορεύεται ρητά.

Επιπλέον, απαγορεύονται οι εργασίες που αλλοιώνουν τη μορφολογία της ακτής, όπως ισοπεδώσεις ή βαριές παρεμβάσεις με μηχανήματα. Πρόκειται για έναν κανόνα που, αν εφαρμοζόταν με συνέπεια, θα άλλαζε σημαντικά την εικόνα σε πολλές ελληνικές παραλίες κάθε Μάιο, όταν οι επιχειρήσεις ετοιμάζονται για τη σεζόν.

10. Υποχρεωτικό το QR Code του MyCoast

Κάθε επιχείρηση που διαθέτει νόμιμη παραχώρηση παραλίας υποχρεούται να αναρτά σε εμφανές σημείο πινακίδα με QR Code του MyCoast.

Με τη σάρωσή του, οι πολίτες μπορούν να ενημερώνονται για τους όρους της παραχώρησης και, εφόσον διαπιστώσουν παραβάσεις, να υποβάλουν άμεσα καταγγελία μέσω της εφαρμογής. Αν η πινακίδα με το QR code λείπει ή δεν πληροί τις προδιαγραφές, προβλέπεται πρόστιμο 1.000 ευρώ.

Η ισορροπία ανάμεσα στην τουριστική αξιοποίηση και την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος αποτελεί τη μεγαλύτερη πρόκληση για τη διαχείριση των ελληνικών παραλιών. Η σωστή εφαρμογή της νομοθεσίας, σε συνδυασμό με την ενημέρωση και την ενεργό συμμετοχή των πολιτών, μπορεί να διασφαλίσει ότι οι ελληνικές ακτές θα παραμείνουν ελεύθερες, προσβάσιμες και προστατευμένες για τις επόμενες γενιές.

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ