Παραιτήθηκε ο καθηγητής Μανούσος Μαραγκουδάκης από την Ελληνική Κοινωνιολογική Εταιρεία

Ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Αιγαίου Μανούσος Μαραγκουδάκης ανακοίνωσε την παραίτησή του από την ιδιότητα του μέλους της Ελληνικής Κοινωνιολογικής Εταιρείας, εκφράζοντας την έντονη διαφωνία του με την ανακοίνωση της ΕΚΕ για το παλαιστινιακό ζήτημα.

Όπως αναφέρει στην επιστολή του προς το Διοικητικό Συμβούλιο της Εταιρείας, η απόφασή του συνδέεται με την πεποίθησή του ότι η ανακοίνωση παραβιάζει βασικές αρχές επιστημονικής αμεροληψίας και κοινωνιολογικής δεοντολογίας. Ο ίδιος διευκρινίζει ότι αναγνωρίζει την ανθρωπιστική κρίση στη Γάζα, τον μεγάλο αριθμό των Παλαιστινίων θυμάτων, καθώς και την ανάγκη διερεύνησης πιθανών παραβιάσεων του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου από την ισραηλινή πλευρά. Παράλληλα, υπογραμμίζει ότι η προστασία των αμάχων, η παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας και η λογοδοσία για εγκλήματα πολέμου αποτελούν θεμελιώδεις αρχές.

Στην επιστολή του, ο καθηγητής χαρακτηρίζει το ψήφισμα της ΕΚΕ ως μονομερές, υποστηρίζοντας ότι παρουσιάζει το Ισραήλ ως τον μοναδικό υπεύθυνο για τη βία, χωρίς αναφορά στη Χαμάς και στην επίθεση της 7ης Οκτωβρίου 2023.

Όπως σημειώνει, η απουσία αναφοράς στις δολοφονίες περίπου 1.200 ανθρώπων, στις απαγωγές 251 ατόμων, στη σεξουαλική βία και στις άλλες καταγγελλόμενες εγκληματικές πράξεις από παλαιστινιακές ένοπλες οργανώσεις δημιουργεί, κατά την άποψή του, μια ελλιπή εικόνα της σύγκρουσης.

Παράλληλα, υποστηρίζει ότι η απαίτηση για διεθνή δικαιοσύνη θα πρέπει να αφορά όλους τους εμπλεκόμενους και όχι μόνο τη μία πλευρά, καθώς η επιλεκτική απόδοση ευθυνών δεν συνάδει με τις αρχές της δικαιοσύνης και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Η ανάρτηση του Μανούσου Μαραγκουδάκη

Αγαπητοί φίλοι, με λύπη αποφάσισα εχθές να παραιτηθώ από την ιδιότητα του μέλους της Ελληνικής Κοινωνιολογικής Εταιρείας, καθώς θεωρώ ότι η πρόσφατη ανακοίνωσή της για το παλαιστινιακό ζήτημα παραβιάζει βασικές αρχές επιστημονικής αμεροληψίας και κοινωνιολογικής δεοντολογίας. Πιστεύοντας ότι το θέμα υπερβαίνει μια ατομική απόφαση, παραθέτω αυτούσιο το κείμενο της Εταιρείας και την επιστολή με την οποία εξηγώ τη θέση και την απόφασή μου.

Το κείμενο της ΕΚΕ

Ομόφωνο ψήφισμα των συνέδρων του 10ου τακτικού Συνεδρίου της Ελληνικής Κοινωνιολογικής Εταιρείας

ΟΧΙ ΠΕΡΑΙΤΕΡΩ ΑΝΟΧΗ ΣΤΗ ΓΕΝΟΚΤΟΝΙΑ ΤΩΝ ΠΑΛΑΙΣΤΙΝΙΩΝ

Παρά τις επανειλημμένες προσπάθειες εκεχειρίας, η πιθετικότητα του Ισραήλ στη Γάζα και στο Νότιο Λίβανο συνεχίζεται, υπονομεύοντας την ειρήνη σε όλη τη Μέση Ανατολή. Μέχρι σήμερα, το Ισραήλ έχει εξοντώσει πολλές δεκάδες χιλιάδες Παλαιστινίων και έχει απομονώσει και υποβάλλει σε λιμό τον παλαιστινιακό λαό. Συνεχίζει να καταλαμβάνει τα εδάφη του και να προβαίνει σε εθνοκάθαρση.

Παράλληλα με την ανθρωπιστική και φυσική καταστροφή, έχει προβεί σε συστηματική εξόντωση όχι μόνο των υποδομών, αλλά και της ίδιας της γνώσης. Είναι σε εξέλιξη μια σκόπιμη επίθεση σε εκπαιδευτικά ιδρύματα και στην πνευματική ζωή, μια επίθεση στην ικανότητα μιας κοινωνίας να σκέφτεται, να μαθαίνει και να μεταδίδει γνώση.

Δεν μπορεί να υπάρχει ακαδημαϊκή ουδετερότητα απέναντι σε μια γενοκτονία. Καλούμε όλες τις εκπαιδευτικές κοινότητες ανά τον κόσμο να σταθούν αλληλέγγυες στις Παλαιστίνιες και στους Παλαιστίνιους πολίτες, ακαδημαϊκούς και φοιτητές/ριες και να υποστηρίξουν το αίτημά τους για δικαιοσύνη, ελευθερία και το δικαίωμα να παραμείνουν ή να επιστρέψουν και να ανοικοδομήσουν τα εδάφη τους, όπως αυτά ορίζονται από τις αποφάσεις του ΟΗΕ.

Η επιθυμητή πολιτική διαδικασία που θα επιλύσει οριστικά το ζήτημα δεν μπορεί παρά μόνο να βασίζεται στην παραπομπή στο ΔΠΔ και στην τιμωρία των εγκληματιών πολέμου και των αρχιτεκτόνων της γενοκτονίας.
Εκ μέρους του Δ.Σ. της ΕΚΕ και των διοργανωτών του 10ου Τακτικού Συνεδρίου της ΕΚΕ.

Η επιστολή παραίτησης

Προς το Διοικητικό Συμβούλιο της Ελληνικής Κοινωνιολογικής Εταιρείας

Αξιότιμες κυρίες, αξιότιμοι κύριοι,

Με την παρούσα επιστολή επιθυμώ να σας γνωστοποιήσω την απόφασή μου να παραιτηθώ από την ιδιότητα του μέλους της Ελληνικής Κοινωνιολογικής Εταιρείας. Η απόφασή μου συνδέεται άμεσα με το ψήφισμα του 10ου Τακτικού Συνεδρίου της ΕΚΕ με τίτλο «Όχι περαιτέρω ανοχή στη γενοκτονία των Παλαιστινίων», το οποίο παρουσιάζεται ως ομόφωνο (!) ψήφισμα των συνέδρων και εκδίδεται εκ μέρους του Διοικητικού Συμβουλίου και των διοργανωτών του Συνεδρίου.

Θα ήθελα εξαρχής να καταστήσω απολύτως σαφές ότι αναγνωρίζω το μέγεθος της ανθρωπιστικής καταστροφής στη Γάζα, τον εξαιρετικά υψηλό αριθμό των Παλαιστινίων θυμάτων και την υποχρέωση διερεύνησης κάθε ενδεχόμενης παραβίασης του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου από την ισραηλινή πολιτική και στρατιωτική ηγεσία. Η προστασία των αμάχων, η απρόσκοπτη παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας και η λογοδοσία για εγκλήματα πολέμου αποτελούν αδιαπραγμάτευτες αρχές. Η κριτική προς την κυβέρνηση του Ισραήλ δεν είναι καθαυτή αντισημιτική και δεν θα πρέπει να αποσιωπάται ή να απονομιμοποιείται.

Το συγκεκριμένο ψήφισμα, όμως, δεν περιορίζεται σε μια αυστηρή κριτική της ισραηλινής πολιτικής. Κατασκευάζει μια απολύτως μονομερή αφήγηση, στην οποία το Ισραήλ εμφανίζεται ως ο μοναδικός φορέας βίας και οι Παλαιστίνιοι αποκλειστικά ως παθητικά θύματα. Δεν υπάρχει ούτε μία αναφορά στη Χαμάς, στη μαζική σφαγή της 7ης Οκτωβρίου 2023 -την οποία θεωρώ επίθεση με σαφή γενοκτονικά χαρακτηριστικά-, στις δολοφονίες περίπου 1.200 ανθρώπων, στη σεξουαλική και έμφυλη βία και στην απαγωγή 251 προσώπων, ανάμεσά τους παιδιά και ηλικιωμένοι. Η Ανεξάρτητη Διεθνής Εξεταστική Επιτροπή του ΟΗΕ έχει αποδώσει στη Χαμάς και σε άλλες παλαιστινιακές ένοπλες οργανώσεις ευθύνη για σοβαρά εγκλήματα πολέμου, όπως σκόπιμες επιθέσεις κατά αμάχων, ανθρωποκτονίες, βασανιστήρια, σεξουαλική βία και ομηρία.

Η παράλειψη αυτή αφαιρεί από τον πόλεμο το άμεσο ιστορικό και αιτιώδες πλαίσιό του και εξαφανίζει πλήρως την ισραηλινή και εβραϊκή θυματοποίηση. Το ψήφισμα αναφέρεται γενικά στην «επιθετικότητα του Ισραήλ», σαν η παρούσα φάση του πολέμου να προέκυψε χωρίς την οργανωμένη επίθεση της Χαμάς και των συμμάχων της. Δεν αναγνωρίζει ότι το Ισραήλ αντιμετώπισε έναν ένοπλο αντίπαλο ο οποίος εισέβαλε στο έδαφός του, δολοφόνησε αμάχους και απήγαγε εκατοντάδες ανθρώπους. Το δικαίωμα αυτοάμυνας δεν αίρει τις υποχρεώσεις διάκρισης, αναλογικότητας και προστασίας των αμάχων. Η παράλειψη, όμως, οποιασδήποτε αναφοράς σε αυτό το δικαίωμα μετατρέπει μια σύνθετη και τραγική πολεμική σύγκρουση σε μια απλουστευτική ιστορία μονομερούς επιθετικότητας.

Ανάλογη μονομέρεια χαρακτηρίζει και το αίτημα περί παραπομπής στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο και τιμωρίας «των εγκληματιών πολέμου και των αρχιτεκτόνων της γενοκτονίας». Η λογοδοσία παρουσιάζεται ως υποχρέωση αποκλειστικά της ισραηλινής πλευράς, χωρίς να ζητείται η αντίστοιχη δίωξη των στελεχών της Χαμάς για τη σφαγή, τις απαγωγές, τη σεξουαλική βία και τις επιθέσεις εναντίον αμάχων. Η επιλεκτική δικαιοσύνη, όμως, δεν αποτελεί δικαιοσύνη. Μια επιστημονική εταιρεία που επικαλείται τις οικουμενικές αρχές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων οφείλει να απαιτεί τη διερεύνηση των εγκλημάτων όλων των εμπλεκομένων.

Ιδιαίτερα προβληματική θεωρώ επίσης την κατηγορηματική χρήση του νομικού όρου «γενοκτονία» ως ήδη αποδεδειγμένου και τελεσίδικα κριθέντος γεγονότος. Οι δεκάδες χιλιάδες θάνατοι και η καταστροφή στη Γάζα επιβάλλουν αυστηρή διερεύνηση, αλλά η νομική στοιχειοθέτηση της γενοκτονίας απαιτεί απόδειξη ειδικής πρόθεσης εξόντωσης μιας προστατευόμενης ομάδας. Μέχρι σήμερα δεν υπάρχει τελεσίδικη απόφαση του Διεθνούς Δικαστηρίου επί της ουσίας· η διαδικασία παραμένει σε εξέλιξη, όπως καταδεικνύει και η πρόσφατη διάταξη για την περαιτέρω υποβολή υπομνημάτων από τη Νότια Αφρική και το Ισραήλ.

Η μετατροπή μιας εξαιρετικά σοβαρής και ακόμη δικαστικά ανοιχτής κατηγορίας σε αδιαμφισβήτητο πολιτικό αξίωμα δεν συνάδει, κατά τη γνώμη μου, με την επιστημονική ευθύνη μιας κοινωνιολογικής εταιρείας.

Υπό αυτή την έννοια θεωρώ ότι το ψήφισμα συγκροτεί έναν αντισημιτικό λόγο ως προς τη δομή και τα αποτελέσματά του, χωρίς να αποδίδω κατ’ ανάγκην αντισημιτικά κίνητρα σε κάθε πρόσωπο που το υπερψήφισε. Ο αντισημιτισμός δεν εκδηλώνεται μόνο με ρητή εχθρότητα προς τους Εβραίους. Μπορεί να εκφράζεται και μέσω της συστηματικής εξαφάνισης των Εβραίων από τη θέση του θύματος, της παρουσίασης του εβραϊκού κράτους ως μοναδικού και απόλυτου φορέα εγκληματικής βίας και της εφαρμογής σε αυτό ενός ηθικού μέτρου που δεν εφαρμόζεται στους αντιπάλους του. Η λειτουργική διατύπωση της IHRA διευκρινίζει αφενός ότι η κριτική προς το Ισραήλ, όταν είναι ανάλογη με την κριτική προς οποιοδήποτε άλλο κράτος, δεν είναι αντισημιτική, αφετέρου ότι η εφαρμογή ιδιαίτερων και διπλών μέτρων μπορεί, αναλόγως του συνολικού πλαισίου, να αποτελεί εκδήλωση αντισημιτισμού.

Ως κοινωνιολόγος θεωρώ ότι πρώτη υποχρέωση μιας επιστημονικής εταιρείας είναι να αντιστέκεται στη μονομέρεια, να αναγνωρίζει όλους τους κοινωνικούς δρώντες και να καθιστά ορατά τα βιώματα όλων των θυμάτων.

Μια κοινωνιολογία που αναγνωρίζει τον πόνο της μιας κοινότητας διαγράφοντας πλήρως τον πόνο της άλλης εγκαταλείπει την αναλυτική της αποστολή και τον οικουμενικό ανθρωπισμό που οφείλει να υπηρετεί. Η φράση του ψηφίσματος ότι «δεν μπορεί να υπάρχει ακαδημαϊκή ουδετερότητα» δεν μπορεί να σημαίνει κατάργηση της επιστημονικής ακρίβειας, της πολυπρισματικής ανάλυσης και του δικαιώματος τεκμηριωμένης διαφωνίας.

Εφόσον το ψήφισμα παρουσιάζεται ως «ομόφωνο» και εκδίδεται υπό τη θεσμική ιδιότητα του Διοικητικού Συμβουλίου, δημιουργεί την εντύπωση ότι εκφράζει την Ελληνική Κοινωνιολογική Εταιρεία και τα μέλη της συνολικά. Το περιεχόμενό του, όμως, δεν με εκφράζει και αντιβαίνει σε θεμελιώδεις επιστημονικές και ηθικές αρχές μου. Για τον λόγο αυτό σας γνωστοποιώ ότι παραιτούμαι από την ιδιότητα του μέλους της Ελληνικής Κοινωνιολογικής Εταιρείας και παρακαλώ να διαγραφεί το όνομά μου από το μητρώο των μελών της.

Η απόφασή μου δεν στρέφεται κατά της αλληλεγγύης προς τον παλαιστινιακό λαό ούτε μειώνει στο ελάχιστο την ανάγκη προστασίας των Παλαιστινίων αμάχων. Εκφράζει την πεποίθησή μου ότι τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι αδιαίρετα: δεν είναι δυνατόν να υπερασπιζόμαστε την ανθρώπινη αξιοπρέπεια των Παλαιστινίων διαγράφοντας τη σφαγή, την ομηρία και το τραύμα των Ισραηλινών και των Εβραίων.
Παρακαλώ να μου επιβεβαιώσετε εγγράφως τη διαγραφή μου από το μητρώο μελών.

Με Εκτίμηση,
Καθηγητής Μανούσος Μαραγκουδάκης
Πανεπιστήμιο Αιγαίου