Κυκλοφοριακό: Αλλάζουμε υπουργούς χωρίς να λύνουμε το πρόβλημα

Αν δεχτούμε ότι το κυκλοφοριακό πρόβλημα έχει πλέον αναχθεί στο σημαντικότερο πρόβλημα της καθημερινής ζωής κυρίως στην Αθήνα αλλά και στις μεγάλες ελληνικές πόλεις, τότε ο τρόπος με τον οποίο το πολιτικό σύστημα αντιμετωπίζει το Υπουργείο Μεταφορών αγγίζει τα όρια της θεσμικής επιπολαιότητας. Από τη μία πλευρά αναγνωρίζουμε ότι εκατομμύρια άνθρωποι χάνουν καθημερινά πολύτιμο χρόνο μέσα στην κυκλοφοριακή συμφόρηση, ότι η οικονομία επιβαρύνεται με τεράστιο κόστος παραγωγικότητας, ότι το περιβάλλον υποβαθμίζεται και ότι η ποιότητα ζωής καταρρέει. Από την άλλη, αλλάζουμε τον αρμόδιο υπουργό κάθε λίγους μήνες, σαν να πρόκειται για ένα δευτερεύον χαρτοφυλάκιο χωρίς στρατηγική σημασία.

Η πραγματικότητα είναι αμείλικτη. Οι πόλεις δεν μεταμορφώνονται με επικοινωνιακές εξαγγελίες ούτε με αποσπασματικές παρεμβάσεις. Οι πόλεις αλλάζουν μέσα από μακροχρόνιες, συνεκτικές και συχνά πολιτικά δύσκολες πολιτικές. Η βιώσιμη κινητικότητα, η αναβάθμιση των δημόσιων συγκοινωνιών, η διαχείριση της στάθμευσης, η ενίσχυση του περπατήματος και του ποδηλάτου, η αναδιοργάνωση του δημόσιου χώρου και η αλλαγή των μεταφορικών συνηθειών απαιτούν συνέχεια, επιμονή και θεσμική μνήμη.

Ακριβώς εκεί βρίσκεται το ελληνικό πρόβλημα.

Κάθε νέος υπουργός έρχεται με τη δική του ατζέντα, τους δικούς του συμβούλους, τις δικές του προτεραιότητες και συχνά με την ανάγκη να διαφοροποιηθεί από τον προκάτοχό του. Έτσι, αντί να οικοδομείται μια σταθερή εθνική πολιτική μεταφορών, παρακολουθούμε μια αέναη εναλλαγή σχεδίων, εξαγγελιών και προθέσεων. Το αποτέλεσμα είναι η διοίκηση να χάνει τον προσανατολισμό της, οι υπηρεσίες να λειτουργούν αμυντικά και οι μεταρρυθμίσεις να παραμένουν μόνιμα στο στάδιο της προετοιμασίας.

Το κυκλοφοριακό, όμως, δεν είναι ένα τεχνικό πρόβλημα που επιλύεται με μία μελέτη ή μερικά έργα οδοποιίας. Είναι πρωτίστως ένα πολιτικό, κοινωνικό και πολιτισμικό ζήτημα. Όπως έχω επισημάνει επανειλημμένα, οι λύσεις σε τεχνοκρατικό επίπεδο είναι γνωστές εδώ και δεκαετίες και διαθέσιμες στη διεθνή εμπειρία. Το πραγματικό έλλειμμα βρίσκεται στην πολιτική βούληση, στη διοικητική συνέχεια και στην εμπέδωση μίας νέας αστικής κουλτούρας. 

Καμία ευρωπαϊκή πόλη δεν κατάφερε να βελτιώσει θεαματικά τη λειτουργία της επειδή άλλαζε συνεχώς τους αρμόδιους υπουργούς ή δημάρχους. Αντίθετα, όλες οι επιτυχημένες περιπτώσεις στηρίχθηκαν σε στρατηγικά σχέδια με ορίζοντα δεκαετίας και εικοσαετίας. Οι κυβερνήσεις άλλαζαν, αλλά οι βασικές κατευθύνσεις παρέμεναν σταθερές. Η προτεραιότητα στα μέσα μαζικής μεταφοράς, η μείωση της εξάρτησης από το αυτοκίνητο και η αναβάθμιση του δημόσιου χώρου δεν αποτέλεσαν συγκυριακές επιλογές αλλά εθνικές και τοπικές στρατηγικές.

Στην Ελλάδα, αντίθετα, εξακολουθούμε να αντιμετωπίζουμε το κυκλοφοριακό ως ένα πρόβλημα που θα λυθεί με ένα μεγάλο έργο ή με μια θεαματική παρέμβαση. Κάθε νέος υπουργός, ακόμη και της ίδιας κυβέρνησης, αισθάνεται την ανάγκη να παρουσιάσει τη δική του «μεγάλη λύση» ενώ αυτό που πραγματικά λείπει είναι η επίμονη εφαρμογή δεκάδων μικρών και μεσαίων πολιτικών σε βάθος χρόνου.

Το παράδοξο γίνεται ακόμη μεγαλύτερο αν αναλογιστούμε το μέγεθος του προβλήματος. Η Αθήνα, η Θεσσαλονίκη και οι υπόλοιπες μεγάλες πόλεις αντιμετωπίζουν πλέον συνθήκες που επηρεάζουν άμεσα την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας, την υγεία των πολιτών και την κοινωνική συνοχή. Ο χρόνος που χάνεται καθημερινά στις μετακινήσεις μετατρέπεται σε χαμένο οικογενειακό χρόνο, σε χαμένη παραγωγικότητα, σε αυξημένο άγχος και σε μειωμένη ποιότητα ζωής. Το κυκλοφοριακό είναι ένα κομβικό  ζήτημα του πολιτισμού της καθημερινότητας. 

Και όμως, ενώ όλοι συμφωνούν ότι πρόκειται για ένα από τα κορυφαία δημόσια προβλήματα της χώρας, η πολιτική διαχείρισή του χαρακτηρίζεται από εντυπωσιακή ασυνέχεια.

Οι μεταφορές χρειάζονται ηγεσίες που να έχουν χρόνο να σχεδιάσουν, να συγκρουστούν, να διορθώσουν λάθη και να αξιολογήσουν αποτελέσματα. Χρειάζονται υπουργούς που να μπορούν να παρακολουθήσουν έναν κύκλο πολιτικής από τη σύλληψη μέχρι την υλοποίηση. Χρειάζονται θεσμική σταθερότητα και διοικητική συνέχεια.

Διαφορετικά, θα συνεχίσουμε να συζητούμε κάθε χρόνο για το ίδιο πρόβλημα, να αναζητούμε τις ίδιες αιτίες και να ανακυκλώνουμε τις ίδιες υποσχέσεις.

Οι πόλεις δεν αλλάζουν με ανασχηματισμούς. Οι πόλεις αλλάζουν με συνέπεια. Και όσο η πολιτεία και η κυβέρνηση αντιμετωπίζει το Υπουργείο Μεταφορών ως έναν σταθμό προσωρινής πολιτικής διέλευσης ή εσωτερικών ισορροπιών, τόσο το κυκλοφοριακό θα παραμένει το πιο ορατό σύμβολο της αδυναμίας μας να σχεδιάσουμε μακροπρόθεσμα.

Γιατί τελικά, αν αλλάζουμε συνεχώς τον άνθρωπο που κρατά το τιμόνι της  πολιτικής των μεταφορών, δεν θα φτιάξουμε βιώσιμη κινητικότητα. Δεν θα φτιάξουμε καλύτερες πόλεις. Και κυρίως, δεν θα φτιάξουμε ποτέ μια καλύτερη καθημερινή ζωή.