Πόλεις για να ζούμε ή πόλεις για να πουλιούνται;

Δεν ήταν ατύχημα. Δεν ήταν «η εξέλιξη των πραγμάτων». Ήταν επιλογή. Η Αθήνα δεν άλλαξε μόνη της. Το Περιστέρι, η Νέα Ιωνία, τα Πατήσια, η Καλλιθέα, ο Βύρωνας — γειτονιές χτισμένες από ανθρώπους που ήρθαν από το πουθενά, κουβαλώντας την ανάγκη για δουλειά και αξιοπρέπεια. Δεν ήταν «φιλέτα». Δεν ήταν brands. Ήταν ζωή.

Και αυτή η ζωή είχε βάρος. Είχε εργοστάσια, βιοτεχνίες, αυλές, παιδιά που έπαιζαν στον δρόμο. Είχε κοινότητες. Δεν ήταν επενδυτικά χαρτοφυλάκια. Ύστερα ήρθε η γνωστή συνταγή: περισσότερο τσιμέντο, μεγαλύτερη εκμετάλλευση, περισσότερη «αξιοποίηση». Οι πολυκατοικίες υψώθηκαν, οι αυλές εξαφανίστηκαν, και η πόλη άρχισε να χάνει την ανάσα της. Όχι για να ζήσουμε καλύτερα — αλλά για να χωρέσει περισσότερο κέρδος.

Και όταν η παραγωγή κατέρρευσε, όταν τα εργοστάσια έκλεισαν και οι δουλειές χάθηκαν, η πόλη δεν ανασυγκροτήθηκε για τους ανθρώπους της. Παραδόθηκε σε μια νέα οικονομία: κατανάλωση, real estate, τουρισμός. Όχι ανάπτυξη. Αντικατάσταση.

Οι πολυκατοικίες της αντιπαροχής — αυτές που στέγασαν εργάτες, τεχνίτες, καθαρίστριες, φοιτητές από την επαρχία που έμεναν τρεις-τρεις σε υπόγεια και μικρά δυάρια — έγιναν καταφύγιο για μετανάστες που κράτησαν την πόλη όρθια με αόρατη εργασία: κουζίνες, καθαριότητα, φροντίδα ηλικιωμένων, τα παιδιά άλλων ανθρώπων.

Και σήμερα; Τα ίδια αυτά σπίτια μετατρέπονται σε Airbnb. Δύο νύχτες για τον τουρίστα. Καμία για τον εργαζόμενο. Ο μετανάστης, ο νέος, ο χαμηλόμισθος — όλοι ψάχνουν στέγη. Και δεν βρίσκουν.

Γιατί το σπίτι έπαψε να είναι σπίτι. Έγινε προϊόν.

Και οι ιδιοκτήτες; Δεν είναι όλοι ίδιοι. Αλλά η τάση είναι ξεκάθαρη: το ακίνητο αντιμετωπίζεται σαν μηχανή γρήγορου χρήματος. Το ενοίκιο δεν είναι πια μια σταθερή σχέση — είναι «χαμένη ευκαιρία» αν δεν αποδίδει τα μέγιστα. Το ενδιαφέρον μετατοπίζεται: τουρισμός, βραχυχρόνια μίσθωση, άμεση απόδοση. Όλα τα άλλα θεωρούνται βάρος.

Στην απέναντι πλευρά, οι ενοικιαστές ζουν μετρώντας μέρες. Θα βγει ο μήνας; Θα αυξηθεί το ενοίκιο; Θα χρειαστεί να φύγουν; Η κατοικία έγινε επισφαλής συνθήκη. Ένα διαρκές άγχος. Και το πιο επικίνδυνο; Το έχουμε κανονικοποιήσει.

Λες και είναι φυσικό να διώχνονται οι άνθρωποι από τις γειτονιές τους. Λες και είναι αναπόφευκτο να μετατρέπεται η πόλη σε θεματικό πάρκο για επισκέπτες και επενδυτές. Δεν είναι.

Είναι πολιτική επιλογή. Είναι απουσία ρύθμισης. Είναι προτεραιότητες που βάζουν το κέρδος πάνω από τη ζωή. Η στέγαση δεν είναι πολυτέλεια. Δεν είναι προνόμιο. Είναι βασικό δικαίωμα.

Και αν συνεχίσουμε έτσι, δεν θα χαθούν μόνο οι πιο αδύναμοι. Θα χαθεί η ίδια η πόλη. Θα μείνουν κελύφη χωρίς κοινότητες, δρόμοι χωρίς κατοίκους, πολυκατοικίες χωρίς ζωή.

Το ερώτημα δεν είναι θεωρητικό. Είναι άμεσο και σκληρό: Θέλουμε πόλεις για να ζούμε ή πόλεις για να πουλιούνται;