Υπερήφανοι οι Έλληνες για την Ιστορία και τον πολιτισμό, όχι για την οικονομία και το πολιτικό σύστημα

Η Ελλάδα εμφανίζεται ως χώρα που τιμά το παρελθόν της, αναγνωρίζει τον χαρακτήρα των ανθρώπων της, αλλά δυσκολεύεται να αναγνωρίσει σύγχρονους λόγους συλλογικής αυτοπεποίθησης. Το χάσμα ανάμεσα στην Ιστορία και το σήμερα είναι το κεντρικό εύρημα της έρευνας όσον αφορά στην Ελλάδα.

Η εικόνα της εθνικής υπερηφάνειας στην Ελλάδα παραμένει βαθιά στραμμένη στο παρελθόν και πολύ λιγότερο στο παρόν. Αυτό προκύπτει από μεγάλη διεθνή έρευνα του Pew Research Center, η οποία βασίστηκε σε ανοικτές ερωτήσεις προς πολίτες 25 χωρών και κατέγραψε τι είναι αυτό που τους κάνει να νιώθουν περήφανοι για τη χώρα τους – και τι όχι. Στην ελληνική περίπτωση, η Ιστορία αναδεικνύεται ως ο κυρίαρχος άξονας εθνικής υπερηφάνειας.

Το 37% των Ελλήνων δηλώνει ότι αντλεί υπερηφάνεια από το ιστορικό παρελθόν της χώρας, ποσοστό που είναι το υψηλότερο μεταξύ όλων των χωρών που συμμετείχαν στην έρευνα.

Η Ελλάδα ξεχωρίζει διεθνώς ως η χώρα όπου η Ιστορία συγκαταλέγεται στις βασικές πηγές εθνικής υπερηφάνειας.

Δεύτερος πυλώνας είναι οι άνθρωποι. Το 31% των ερωτηθέντων δηλώνει περήφανο για τους ανθρώπους στη χώρα, περιγράφοντάς τους ως φιλόξενους, ανοιχτόκαρδους και με διάθεση καλής θέλησης. Η υπερηφάνεια για τους ανθρώπους δεν συνδέεται με δεξιότητες ή οικονομικές επιδόσεις, αλλά με χαρακτηριστικά της κοινωνικής στάσης και τους χαρακτήρα τους, στοιχεία που εμφανίζονται επανειλημμένα στις απαντήσεις. Σημαντική θέση καταλαμβάνουν επίσης οι τέχνες και ο πολιτισμός, με 17%, καθώς και η γεωγραφία και το φυσικό περιβάλλον, με 15%.

Ο πολιτισμός λειτουργεί συμπληρωματικά προς την Ιστορία και όχι ως αυτόνομο σύγχρονο επίτευγμα, ενώ η φύση συνδέεται κυρίως με την ομορφιά και τη γεωγραφική θέση της χώρας. Την ίδια στιγμή, η έρευνα καταγράφει ένα σαφές ρήγμα ανάμεσα στην υπερηφάνεια για το παρελθόν και την αποτίμηση του παρόντος. Σχεδόν ένας στους πέντε Έλληνες (19%) δηλώνει ότι δεν νιώθει υπερηφάνεια για τη χώρα ή εκφράζει ανοιχτά κριτική. Η αρνητική αυτή στάση συγκαταλέγεται στις συχνές απαντήσεις και συνυπάρχει με την εξιδανίκευση της Ιστορίας, ενισχύοντας την εικόνα μιας ταυτότητας που αντλεί νόημα κυρίως από ό,τι έχει προηγηθεί.

Η αποστασιοποίηση γίνεται ακόμη πιο εμφανής όταν εξετάζονται οι θεσμοί και η οικονομία. Μόλις 6% των Ελλήνων αναφέρουν το πολιτικό σύστημα ως πηγή υπερηφάνειας, η θρησκεία και η εθνική ταυτότητα κινούνται στη ζώνη του 5%, ενώ η οικονομία περιορίζεται στο 3%. Αντίστοιχα χαμηλά είναι τα ποσοστά για τη διεθνή θέση της χώρας (3%), τον τρόπο ζωής (3%), την ελευθερία (2%) και τον αθλητισμό (2%).
Η τρέχουσα πολιτική ηγεσία, το σύστημα υγείας, η καινοτομία, οι ένοπλες δυνάμεις και η ειρήνη και ασφάλεια κινούνται στη ζώνη του 1%.

Μηδενικές αναφορές καταγράφονται για την παιδεία, την ισότητα, τις υποδομές, τις δημόσιες υπηρεσίες, τα προϊόντα και τις επιχειρήσεις, το φαγητό, την πολυπολιτισμικότητα και τις πόλεις. Η απουσία αυτή σκιαγραφεί μια κοινωνία που δεν συνδέει τη συλλογική υπερηφάνεια με τη λειτουργία του κράτους, την παραγωγή ή την καθημερινή ποιότητα ζωής. Η πολιτική διάσταση της δυσαρέσκειας είναι ορατή: Οι Έλληνες που δεν ταυτίζονται με το κυβερνών κόμμα είναι 7 ποσοστιαίες μονάδες πιο πιθανό να δηλώσουν ότι δεν είναι περήφανοι για τη χώρα τους σε σύγκριση με όσους δηλώνουν ταύτιση. Το εύρημα ευθυγραμμίζεται με το διεθνές μοτίβο της έρευνας, σύμφωνα με το οποίο η κριτική στην εθνική πορεία συνδέεται στενά με την πολιτική αποξένωση και τη χαμηλή ικανοποίηση από τη λειτουργία της δημοκρατίας και της οικονομίας.

Τέχνες και πολιτισμός σε διεθνή σύγκριση

Το 17% των Ελλήνων αναφέρει τις τέχνες και τον πολιτισμό ως πηγή υπερηφάνειας. Η Ελλάδα βρίσκεται πολύ ψηλά, χαμηλότερα μόνο από χώρες όπως η Ιταλία, το Μεξικό, η Γαλλία και η Ουγγαρία.

Η Ιστορία ως κεντρικός άξονας υπερηφάνειας

Η Ελλάδα καταγράφει το υψηλότερο ποσοστό διεθνώς (37%) υπερηφάνειας για την Ιστορία, με σαφή απόσταση από τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες. Κάτω από την Ελλάδα, βρίσκεται η Γαλλία με 22%, η Ουγγαρία με 21% και η Πολωνία με 20%.

Υπερηφάνεια για τους ανθρώπους

Οι Έλληνες συγκαταλέγονται στις χώρες όπου οι πολίτες αποτελούν βασική πηγή εθνικής υπερηφάνειας. Το 31% δηλώνει περήφανο για τους ανθρώπους της χώρας, με αναφορές στη φιλοξενία και τον χαρακτήρα. Στην πρώτη θέση βρίσκεται η Ιαπωνία με 41% κι ακολουθεί η Αργεντινή με 35% και η Ισπανία με 32%.

Πολιτική ταύτιση και απουσία υπερηφάνειας

Σε όλες τις χώρες, όσοι δεν ταυτίζονται με το κυβερνών κόμμα είναι συστηματικά πιο πιθανό να δηλώσουν ότι δεν νιώθουν υπερηφάνεια για τη χώρα τους. Στην Ελλάδα, η διαφορά φτάνει τις 7 ποσοστιαίες μονάδες (20% έναντι 13%). Πρώτες οι ΗΠΑ με 31% έναντι 8%. Ακολουθεί με βραχεία κεφαλή η Ουγγαρία (30% έναντι 8%).

Η Ελλάδα σε σύγκριση με τις άλλες χώρες

Η ελληνική περίπτωση δεν είναι μοναδική, αλλά είναι έντονη σε έναν συγκεκριμένο άξονα: την προσήλωση στην Ιστορία ως βασική πηγή εθνικής υπερηφάνειας. Με 37%, η Ελλάδα καταγράφει το υψηλότερο ποσοστό μεταξύ των 25 χωρών της έρευνας του Pew Research Center. Ακολουθούν με αισθητά χαμηλότερα ποσοστά η Γαλλία (22%), η Ουγγαρία (21%) και η Πολωνία (20%). Σε καμία άλλη χώρα η Ιστορία δεν κυριαρχεί τόσο καθαρά στο συλλογικό αφήγημα.

Αντίθετα, σε χώρες όπως η Σουηδία και η Γερμανία, η εθνική υπερηφάνεια μετατοπίζεται στο παρόν και στους θεσμούς. Στη Σουηδία, το 53% δηλώνει υπερηφάνεια για τον τρόπο διακυβέρνησης – το υψηλότερο ποσοστό που καταγράφεται για μία και μόνο πηγή υπερηφάνειας σε ολόκληρη την έρευνα. Στη Γερμανία, το αντίστοιχο ποσοστό φτάνει το 36%, με έμφαση στη λειτουργία της δημοκρατίας, το κράτος δικαίου και τη θεσμική σταθερότητα. Στις χώρες αυτές, η Ιστορία δεν εξαφανίζεται μεν, αλλά ταυτόχρονα δεν λειτουργεί ως υποκατάστατο του παρόντος. Η διαφορά γίνεται ακόμη πιο έντονη στο πεδίο της οικονομίας. Περίπου δύο στους δέκα πολίτες σε χώρες όπως η Γερμανία, η Ολλανδία και η Ινδονησία δηλώνουν υπερηφάνεια για την οικονομική τους κατάσταση.

Στην Ελλάδα, το αντίστοιχο ποσοστό περιορίζεται στο 3%, επίπεδο που τη φέρνει στο κατώτατο άκρο της κατάταξης. Ανάλογη εικόνα προκύπτει και για τον τρόπο ζωής. Σε χώρες όπως η Ισπανία (14%) και η Αυστραλία (13%), ο τρόπος ζωής –η κοινωνικότητα, η χαλαρότητα, η ποιότητα της καθημερινότητας– αποτελεί σαφή πηγή εθνικής υπερηφάνειας.

Στην Ελλάδα, το lifestyle αναφέρεται μόλις από 3%.

Στο πεδίο του πολιτισμού, η Ελλάδα βρίσκεται σε μια ενδιάμεση θέση. Το 17% δηλώνει υπερηφάνεια για τις τέχνες και τον πολιτισμό, ποσοστό αντίστοιχο με χώρες όπως η Ισπανία και η Ινδονησία, αλλά χαμηλότερο από την Ιταλία (38%) ή το Μεξικό (30%). Η διαφορά είναι ποιοτική: σε πολλές χώρες ο πολιτισμός συνδέεται με σύγχρονες εκφράσεις, δημιουργικές βιομηχανίες ή εξαγώγιμα προϊόντα, ενώ στην Ελλάδα παραμένει στενά δεμένος με την ιστορική κληρονομιά.

Τέλος, αξίζει να σημειωθεί ότι η ανοιχτή δήλωση απουσίας υπερηφάνειας δεν αποτελεί ελληνική ιδιαιτερότητα. Υψηλότερα ποσοστά καταγράφονται στο Ηνωμένο Βασίλειο (29%), τη Νιγηρία (25%), την Ισπανία (25%), Ουγγαρία (23%) και τις ΗΠΑ (20%). Η Ελλάδα είναι στο 19%.

• Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από το Pew Research Center και βασίστηκε σε ανοικτή ερώτηση, μέσω της οποίας οι πολίτες κλήθηκαν να περιγράψουν με δικά τους λόγια τι είναι αυτό που τους κάνει να αισθάνονται υπερήφανοι για τη χώρα τους.
• Συνολικά, ερωτήθηκαν 33.486 άτομα σε 25 χώρες, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα. 
• Τα ποσοστά που παρουσιάζονται αντιστοιχούν στο μερίδιο των ερωτηθέντων σε κάθε χώρα που ανέφεραν κάθε θεματική.