Η Ύψωση του Τιμίου Σταυρού

Σε διάφορα μέρη της Ελλάδας, ο Σεπτέμβρης αποκαλείται και «Σταυριάτης» ή «Σταυρίτης», εξαιτίας της μεγάλης χριστιανικής γιορτής στις 14 του μήνα, δηλαδή εκείνη της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού. Παρά το γεγονός ότι η γιορτή αυτή συνδέεται άμεσα με το μαρτύριο του Ιησού Χριστού, που αναγκάστηκε να μεταφέρει στους ώμους Του, έως την κορυφή του Γολγοθά, τον Σταυρό επάνω στον οποίο τελικά θα σταυρωνόταν, υπάρχει συμβολικός λόγος που δεν γιορτάζεται μέσα στη Μεγάλη Εβδομάδα. Εκτός από τον Χριστό και τον Σταυρό Του —που έγινε το πιο αναγνωρισμένο σύμβολο της Χριστιανικής πίστης— σε αυτή την ιστορία υπάρχει και ένα δευτερεύον πρόσωπο, ένας περαστικός αγρότης ονόματι Σίμων ο Κυρηναίος, που όπως περιγράφεται στο «Κατά Μάρκον Ευαγγέλιο» υποχρεώθηκε από τους Ρωμαίους να κουβαλήσει τον Σταυρό, όταν ο Ιησούς έπεσε κάτω εξαντλημένος από το μαστίγωμα και την κούραση: «καὶ ἀγγαρεύουσιν παράγοντά τινα Σίμωνα Κυρηναῖον ἐρχόμενον ἀπ’ ἀγροῦ, τὸν πατέρα Ἀλεξάνδρου καὶ Ῥούφου, ἵνα ἄρῃ τὸν σταυρὸν αὐτοῦ» (Μαρκ. 15:21).

Ίσως λόγω της αναφοράς του Ευαγγελίου στον Σίμωνα, σε ορισμένες περιοχές η Ύψωση του Τιμίου Σταυρού αποτελεί σταθμό για τις αγροτικές και τις ποιμενικές εργασίες. Επίσης, υπάρχει το έθιμο εκείνη την μέρα να μοιράζεται στις εκκλησίες βασιλικός, το αρωματικό φυτό που συχνά αποκαλείται και σταυρολούλουδο, καθώς υποτίθεται πως είχε φυτρώσει στο μέρος όπου «βρέθηκε» από την Αγία Ελένη ο Τίμιος Σταυρός. Η Αγία Ελένη, δεν ήταν άλλη από την μητέρα του Μέγα Κωνσταντίνου και στην Χριστιανική παράδοση, ένας από τους κύριους λόγους που η μνήμη της τιμάται κάθε χρόνο στις 21 Μαΐου, είναι ακριβώς επειδή ανακάλυψε στα Ιεροσόλυμα τον Τίμιο Σταυρό, γύρω στα 340 μ.Χ. Η ιστορικότητα του γεγονότος αμφισβητείται, καθώς ούτε ο Ευσέβιος, ούτε ο Πατριάρχης Κύριλλος, που αναφέρονται στη ζωή και το έργο της στα γραπτά τους, δεν κάνουν λόγο για αυτή της την ανακάλυψη. Οπωσδήποτε, όμως, η ιστορία αυτή αποτέλεσε έναν από τους θεμελιώδεις μύθους της Βυζαντινής αυτοκρατορίας, ενώ η μνήμη της τιμάται και από την Καθολική Εκκλησία.

Πέραν του διαμοιρασμού βασιλικού στους πιστούς και της απαγγελίας των σχετικών ψαλμωδιών στις εκκλησίες, η «γιορτή» της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού τιμάται με αυστηρή νηστεία ως ένδειξη ταπείνωσης και ευλάβειας. Ο πιστός, βλέποντας τον Σταυρό, οφείλει να θυμάται ότι ο Χριστός θυσιάστηκε για τη σωτηρία του ανθρώπου και ως εκ τούτου να δαμάζει τα πάθη του, αποφεύγοντας τόσο το κρέας, όσο και το ψάρι.