Τι δεν κάνει ο Θαλάσσιος Χωροταξικός Σχεδιασμός

Όπως καθίσταται σαφές στον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό (ΘΧΣ) που θεσπίστηκε από την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) τον Ιούλιο 2014 με την οδηγία 2014/89/ΕΕ, αυτός δεν εφαρμόζεται σε δραστηριότητες που αποκλειστικό σκοπό έχουν την άμυνα και την ασφάλεια των παράκτιων κρατών-μελών της, αλλά ενδιαφέρεται να καταγράψει τις υφιστάμενες και δυνητικές χρήσεις στον θαλάσσιο χώρο τους προκειμένου να υπάρξει μια οργανωμένη ανάπτυξη δραστηριοτήτων που θα οδηγήσουν στην επίτευξη μιας σειράς οικολογικών, οικονομικών και κοινωνικών στόχων βιώσιμης ανάπτυξης.

Καθίσταται επίσης σαφές ότι η διαδικασία θέσπισης ΘΧΣ δεν συνδέεται με την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών, η οποία όπως είναι γνωστό πραγματοποιείται μετά από συμφωνία μεταξύ των παράκτιων κρατών και σύμφωνα με τη Σύμβαση των Η.Ε. για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) ή ελλείψει συμφωνίας μετά από απόφαση Διεθνούς Δικαστηρίου. Αλλά και το ίδιο το ελληνικό ΥΠΕΞ έσπευσε να διευκρινίσει ότι ο χάρτης που αποτυπώνει τον ελληνικό θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό δεν συνιστά οριοθέτηση Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ) ούτε συνεπώς και άσκηση κυριαρχικών δικαιωμάτων.

Συνακόλουθα, η αποτύπωση των ελληνικών θέσεων, δηλαδή των διεκδικήσεων της Ελλάδας σε υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ στην Ανατολική Μεσόγειο (αφού δεν υφίσταται συμφωνία οριοθέτησης ούτε με την Λιβύη ούτε με την Τουρκία) έχει την αξία που προσλαμβάνει η αποτύπωση «σε επίσημο ρυθμιστικό κείμενο της Ε.Ε. των απώτατων δυνητικών ορίων της ελληνικής υφαλοκρηπίδας». Με άλλα λόγια, έχει την αξία μιας «σχετικής διεθνούς νομιμοποίησης» των ελληνικών θέσεων καθώς αυτές χαρακτηρίζονται –ειδικά όσον αφορά στην επήρεια του Καστελορίζου και της Στρογγύλης σε περιοχή που δεν έχει ακόμα οριοθετηθεί— από διεκδικήσεις της Ελλάδας που δύσκολα θα δικαίωνε οποιοδήποτε Διεθνές Δικαστήριο αποκλείοντας την Τουρκία στον κόλπο της Αττάλειας.

Οι παραπάνω διαπιστώσεις εκθέτουν όσους εγχώριους δημοσιολογούντες επέλεξαν να ερμηνεύσουν την αποτύπωση των ελληνικών διεκδικήσεων στον εν λόγω χάρτη που δείχνει «τα ανατολικά όρια της ελληνικής υφαλοκρηπίδας να ακουμπούν πάνω στα δυτικά όρια της κυπριακής ΑΟΖ» ως απόδειξη «πρακτικώς πλέον οριοθέτησης με την Κύπρο», αποκρύπτοντας ταυτόχρονα ότι η οριοθέτηση ΑΟΖ και η συνακόλουθη δυνατότητα άσκησης κυριαρχικών δικαιωμάτων από την χώρα μας δεν μπορεί να συμβεί μονομερώς αλλά μετά από συμφωνία, η οποία –όπως σωστά ειδικά μετά το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο τονίζει η ελληνική πλευρά— δεν μπορεί να θίγει τα δικαιώματα τρίτου κράτους (εν προκειμένω της Τουρκίας).

Θα επηρεάσει αρνητικά η διαδικασία θέσπισης ΘΧΣ το μέλλον του εξελισσόμενου ελληνοτουρκικού διαλόγου; Η Τουρκία αντέδρασε ήδη με την γνωστοποίηση δικού της —«ημι-επίσημου» από το και το Κέντρο Θαλάσσιου Δικαίου και Διεθνών Ερευνών του Πανεπιστημίου της Άγκυρας και όχι ιδιαίτερα επεξεργασμένου— ΘΧΣ με βάση τη μέση γραμμή μεταξύ την ηπειρωτικών ακτών Ελλάδας και Τουρκίας όσον αφορά στο Αιγαίο και τις συμφωνίες της ίδιας τόσο με τα κατεχόμενα στην Κύπρο όσο και με την Λιβύη όσον αφορά στην Ανατολική Μεσόγειο. Μετά τις τελευταίες εξελίξεις και την καταγραφή των διαμετρικά αντίθετων θέσεων (επιθυμιών και διεκδικήσεων) Ελλάδας και Τουρκίας μοιάζει περισσότερο πιθανό ο υφιστάμενος ελληνοτουρκικός διάλογος, ο οποίος βιώνει ήδη αρκετές δυσκολίες και πισωγυρίσματα, να εξελιχθεί σε δύο «παράλληλους μονολόγους» και λιγότερο πιθανό, εάν όχι απίθανο, να οδηγήσει στην υπογραφή συνυποσχετικού για την οριοθέτηση των ΑΟΖ μεταξύ των δύο χωρών και στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης.

Βεβαίως όσοι πραγματικά —και όχι διακηρυκτικά— νοιάζονται και επιδιώκουν το τελευταίο γνωρίζουν ότι η «λύση» δεν είναι μια παρελκυστική ερμηνεία του νέου ΘΧΣ που ενδιαφέρεται να «χαϊδέψει τα αυτιά» της ελληνικής και κυπριακής κοινής γνώμης με ανυπόστατες διαπιστώσεις και έωλα συμπεράσματα. Ο νέος ΘΧΣ μπορεί να αποδειχθεί χρήσιμος εάν αποτελέσει μέρος των διεθνών πρωτοβουλιών της Ελλάδας προκειμένου να ενισχύσει την «ειρηνική πίεση» της Τουρκίας με στόχο την διευθέτηση των διαφορών της με την χώρα μας μέσω του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης.