Κοσμος

Οι ηλίθιοι ως opinion-makers: Ο Russell Brand και η κατάντια του γούστου

Τα κακά αγόρια, τα όρια της ανοχής και οι γυναίκες

Σώτη Τριανταφύλλου
ΤΕΥΧΟΣ 1019
4’ ΔΙΑΒΑΣΜΑ

Η καταδίκη του Ράσελ Μπραντ για σεξουαλικά εγκλήματα και η κουλτούρα ατιμωρησίας των διάσημων αντρών

Ο Russell Brand είναι ένας Βρετανός λαϊκός διασκεδαστής με βλέμμα κατά συρροήν δολοφόνου, ο οποίος έκανε καριέρα stand-up comedian, ηθοποιού και influencer με χονδροειδή σόου, παριστάνοντας το «κακό αγόρι», από εκείνα που δήθεν αρέσουν στις γυναίκες. Προφανώς υπήρχαν πολλές που τον κυνηγούσαν: υπάρχει άφθονο οπτικό υλικό με φανς που ξεφωνίζουν ολόγυρά του. Υποτίθεται ότι τις ενθουσίαζαν τα χυδαία σεξουαλικά αστεία, η δήθεν αφοπλιστική του ειλικρίνεια (μεταξύ άλλων για τη δύσκολη παιδική του ηλικία), οι περιγραφές άγριου σεξ και οι πολιτικές του απόψεις, που ταλαντεύονταν ανάμεσα στη ριζοσπαστική αριστερά και στη συνωμοσιολογική, θρησκευτική δεξιά.

Πριν από λίγες ημέρες, ο Russell Brand καταδικάστηκε σε 10 χρόνια και 6 μήνες κράτηση για έναν βιασμό και τέσσερις σεξουαλικές επιθέσεις. Όμως, οι κατηγορίες και η δικαστική απόφαση άργησαν τουλάχιστον δύο δεκαετίες, κατά τις οποίες το κοινό χαζογελούσε με αστεία που δεν ήταν για γέλια, ενώ λίγοι ήσαν εκείνοι που τολμούσαν να χαρακτηρίσουν σεξιστικούς ή απλώς ηλίθιους τους μονολόγους του αντισυστημικού επαναστάτη. Ο κόσμος φοβόταν μήπως θεωρηθεί συντηρητικός· οι γυναίκες μήπως θεωρηθούν σεμνότυφες και ξενέρωτες: σόουμεν σαν τον Brand απαιτούσαν να είναι όλοι και όλες πάρα πολύ cool. Ακόμα και το Radio 2 του BBC φοβόταν μήπως θεωρηθεί uncool.

Έτσι, όπως συνέβη και συμβαίνει με πολλές διασημότητες, δεν μιλούσε κανείς όταν ο Russell Brand διέπραττε διάφορες παρανομίες: χρήση ναρκωτικών (περιέργως, όταν είσαι διάσημος, δεν ισχύει ο νόμος περί παράνομων ουσιών) και κακοποίηση γυναικών. Αντιθέτως, τον έκαναν παρέα διάφορες άλλες διασημότητες, όπως ο Noel Gallagher και ο Jonah Hill. Εξάλλου, κάθε φορά που ο Brand ένιωθε ότι έχανε σε δημοτικότητα, εμφανιζόταν με καινούργιο ρεπερτόριο: στην αρχή ήταν αντικαπιταλιστής, αντι-mainstream αριστερός στοχαστής (χωρίς σπουδές ή εμπειρία), κοντά στο Εργατικό Κόμμα· στη συνέχεια ασπάστηκε τον βουδισμό· κι όταν άρχισαν να ακούγονται κατηγορίες για παρτούζες με νεαρές groupies (ακόμα και ο Brand έχει groupies…), βάλθηκε να διαδίδει θεωρίες συνωμοσίας για τον Covid-19 και για τον πόλεμο στην Ουκρανία, συσπειρώνοντας ένα εκκεντρικό κοινό από δεξιούς αντιεμβολιαστές και αντισυστημικούς με χαμηλό γούστο. Στο μεταξύ, ένα περιβάλλον από ακριβούς δικηγόρους απειλούσε όποιον και όποια θα διανοούνταν να τον κατηγορήσει επισήμως: ο Russell είχε γίνει αρκετά ισχυρός ώστε να προστατεύεται πίσω από μεγάλες δικηγορικές εταιρείες, έτοιμες να αντιστρέψουν τις κατηγορίες για εκμετάλλευση γυναικών σε κατηγορίες περί συκοφαντικής δυσφήμισης.

Ο Russell Brand έγινε «ισχυρός» και μέσω ενός εντελώς ασυνάρτητου γάμου με την ποπ σταρ Katy Perry, που διήρκεσε έναν χρόνο περίπου: αλλά, αν και επρόκειτο εμφανώς για φάρσα, τα ΜΜΕ ξετρελάθηκαν με το ζεύγος, κάνοντας boost στην καριέρα ενός ανθρώπου χωρίς καλλιτεχνικές αρετές. Παραλλήλως, καθώς άρχισε να σφίγγει ο κλοιός των ψιθύρων και να αλλάζει το Zeitgeist γύρω από τα όρια της αποδεκτής συμπεριφοράς, ο Brand ξεφούρνισε καινούργιο αφήγημα: βαπτίστηκε (Born Again) χριστιανός στον Τάμεση, με πολλές κάμερες και φανφάρες, και δήλωσε απεξαρτημένος από τα ναρκωτικά και το σεξ, ενώ ανέβασε τους τόνους εναντίον των ελίτ που πίνουν το αίμα του λαού.

Η δικαστική υπόθεση εναντίον του ξεκίνησε με δημοσιογραφικές αποκαλύψεις των Times, των Sunday Times  και της εκπομπής «Dispatches» του Channel 4 το 2023, καταλήγοντας τον Νοέμβριο του 2026 στην καταδίκη του. Από τον Απρίλιο του 2025 μέχρι τον Φεβρουάριο του 2026, η Βρετανική Εισαγγελική Υπηρεσία άσκησε δίωξη για πέντε αδικήματα (βιασμό, στοματικό βιασμό, άσεμνη επίθεση και δύο σεξουαλικές επιθέσεις) που αφορούν τέσσερις γυναίκες κατά την περίοδο 1999-2005. Τον Δεκέμβριο του 2025 προστέθηκαν δύο ακόμη κατηγορίες (βιασμός και σεξουαλική επίθεση) για περιστατικά του 2009 εις βάρος δύο επιπλέον γυναικών. Τον Απρίλιο του 2025 κατατέθηκε εναντίον του και αστική αγωγή στη Νέα Υόρκη για περιστατικό στα γυρίσματα της ταινίας «Arthur» (2010). Στη δίκη, που έγινε από τις 14 Οκτωβρίου μέχρι τις 5 Νοεμβρίου 2026 στο Southwark Crown Court του Λονδίνου, εξετάστηκαν επτά κατηγορίες από έξι γυναίκες και το σώμα των ενόρκων τον έκρινε ομοφώνως ένοχο για τέσσερα αδικήματα —έναν βιασμό 21χρονης θαυμάστριας το 2009 και τρεις σεξουαλικές επιθέσεις κατά την περίοδο 2004-2009—, ενώ τον αθώωσαν για δύο κατηγορίες βιασμού και μία απόπειρας άσεμνης επίθεσης. Ο δικαστής Joel Benathan, που επέβαλε την ποινή κάθειρξης των 10 ετών και 6 μηνών —εκ των οποίων ο Brand θα εκτίσει τουλάχιστον τα δύο τρίτα στη φυλακή και θα παραμείνει εφ’ όρου ζωής στο μητρώο των σεξουαλικών παραβατών—, τον χαρακτήρισε «σεξουαλικό αρπακτικό, που εκμεταλλεύτηκε τη φήμη του».

Μετά την καταδίκη, έξι ακόμη γυναίκες κατήγγειλαν τον Brand στους Times για ανάρμοστη σεξουαλική συμπεριφορά, με αποτέλεσμα αυτές τις μέρες η αστυνομία να ερευνά δύο επιπλέον καταγγελίες βιασμού και να αξιολογεί νέες πληροφορίες από θύματα. Ωστόσο, οι επιθέσεις σε βάρος γυναικών συνέβαιναν ήδη από το 1999 και καθ’ όλη την περίοδο της καριέρας του στη stand-up comedy, στο ραδιόφωνο, στην τηλεόραση και στον κινηματογράφο: σύμφωνα με τη δικογραφία, τα περιστατικά εκτυλίσσονταν, υπό τα όμματα του πλήθους, σε μπαρ και σε τηλεοπτικά και ραδιοφωνικά στούντιο στο Λονδίνο και το Μπόρνμαθ. Οι παρευρισκόμενοι, ίσως και τα ίδια τα θύματα, να τα θεωρούσαν χαριτωμένα: η ποπ κουλτούρα έχει προκαλέσει σύγχυση τόσο γύρω από τη συναίνεση στο σεξ, όσο και γύρω από τη βία των αντρών έναντι των γυναικών.

Η υπόθεση του Brand διαφέρει από εκείνη του Harvey Weinstein ή του Kevin Spacey για δύο λόγους: ο πρώτος είναι ότι ο Brand δεν ήταν απλός επαγγελματίας του θεάματος, αλλά influencer (10,1 εκατ. ακόλουθοι στο Χ), ίνδαλμα των Millennials: οπωσδήποτε το λαϊκό γούστο έχει κατρακυλήσει. Ο δεύτερος είναι ότι οι παραστάσεις του και η δημόσια συμπεριφορά του δεν έκρυβαν όσα «αποκάλυψαν» τα θύματα. Όλοι ήξεραν τι συνέβαινε. Παρ’ όλ’ αυτά, του επετράπη να γίνει κάτι σαν δημόσιος διανοούμενος, να πάρει συνέντευξη από τον υπουργό Εξωτερικών της Εργατικής κυβέρνησης Ed Miliband και να εξασφαλίσει τη στήριξη του Andy Burnham (τότε δημάρχου του Μάντσεστερ και νυν πρωθυπουργού) έναντι δημοσιευμάτων για φοροαποφυγή. (Ο Burnham είχε αισθανθεί υποχρεωμένος να πάρει το μέρος του επειδή τότε ο Brand παρίστανε τον οπαδό του Εργατικού Κόμματος.) Αν και η υπόθεση του Russell Brand εντάσσεται στο ευρύτερο κύμα λογοδοσίας αντρών από τον χώρο του θεάματος, της πολιτικής και των επιχειρήσεων, καταδεικνύει πόσα συγχωρούνται στους άντρες: η διαγωγή μηδέν του κακού αγοριού, την οποία επικροτούν και συχνά υιοθετούν οι ίδιες οι γυναίκες, έχει πέραση. Απόδειξη ότι ενώ αρχικά o Βrand οδηγήθηκε στη σκληρή φυλακή Wandsworth, τέσσερις μέρες αργότερα μεταφέρθηκε στη Littlehey, όπου κρατούνται, υπό ήπιες συνθήκες, άντρες για γενετήσια εγκλήματα.