Πού οφείλεται η άνοδος των αραβικών κομμάτων στο Ισραήλ;

Ο ρόλος της αραβικής μειονότητας στο Ισραήλ βγαίνει ενισχυμένος από τις εκλογές της 27ης Οκτωβρίου. Αν και το ποσοστό των Αράβων στον γενικό πληθυσμό έχει αυξηθεί λίγο —κυμαίνεται γύρω στο 21%—, η συμμετοχή των Αράβων ψηφοφόρων στις εκλογές ήταν φέτος ιδιαίτερα υψηλή. Τα αραβικά κόμματα —η Κοινή Λίστα και το Ra’am— σημείωσαν ιστορική άνοδο και φαίνεται ότι κερδίζουν 17-19 έδρες στην Κνεσέτ. Εκτός από την προσέλευση στις κάλπες, που ξεπέρασε το 75%-80%, κίνητρο ήταν η ανατροπή της δεξιάς κυβέρνησης: οι Άραβες ψηφοφόροι προσήλθαν μαζικά με κύριο στόχο να απομακρύνουν τον Μπενιαμίν Νετανιάχου και τους ακροδεξιούς κυβερνητικούς συμμάχους του (όπως ο Ιταμάρ Μπεν-Γκβιρ και ο Μπεζαλέλ Σμότριτς), που θεωρούνται υπεύθυνοι για εγκλήματα στη Γάζα και για τους συνεχιζόμενους εποικισμούς. Η αραβική μειονότητα διαμαρτύρεται για την αύξηση της εγκληματικότητας και των δολοφονιών στις περιοχές της τα τελευταία χρόνια, γεγονός που μετέτρεψε την ψήφο σε μέσο πίεσης για ασφάλεια και ίσα δικαιώματα.

Ο αραβικός πληθυσμός αυξάνεται σε απόλυτους αριθμούς, αλλά ταυτοχρόνως αυξάνεται και ο εβραϊκός, ιδιαίτερα η κοινότητα των υπερορθοδόξων, που εμφανίζει πολύ υψηλή γεννητικότητα. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της Κεντρικής Στατιστικής Υπηρεσίας του Ισραήλ, ο αραβικός πληθυσμός ανέρχεται σε περίπου 2,17 εκατομμύρια πολίτες (21,7% του συνολικού πληθυσμού των 10,3 εκατομμυρίων). Ωστόσο, αν και ο ρυθμός φυσικής αύξησης των Αράβων (κυρίως του μουσουλμανικού πληθυσμού) ήταν παλαιότερα πολύ υψηλός, τα τελευταία χρόνια έχει επιβραδυνθεί σημαντικά (στο 1,6%-1,8%) λόγω της μείωσης των δεικτών γονιμότητας, οι οποίοι συγκλίνουν πλέον με τα δυτικά πρότυπα. Με λίγα λόγια, η εκλογική επιτυχία των αραβικών κομμάτων δεν ήταν ζήτημα δημογραφίας, αλλά ζήτημα πολιτικής επιστράτευσης. Οι Άραβες του Ισραήλ αποφάσισαν να αξιοποιήσουν τη δύναμη της ψήφου τους για να επηρεάσουν άμεσα τις πολιτικές εξελίξεις και τον σχηματισμό της επόμενης κυβέρνησης. Το πρόβλημα είναι ότι, αν και τα αραβικά κόμματα καταδεικνύουν μια αναδυόμενη τάση στην πολιτική σκηνή, δεν υπάρχει περίπτωση κυβερνητικής συνεργασίας: ούτε ο Νετανιάχου ούτε ο Άιζενκοτ θα μπορούσαν να συνεργαστούν με τις αραβικές ηγεσίες.

Ο Γιουσέφ Τζαμπαρίν από την «Κοινή Λίστα», έχοντας διαδεχθεί τον επί σειρά ετών επικεφαλής Αϊμάν Οντέ (Ayman Odeh) του κόμματος Hadash, ηγείται ενός συνασπισμού στον οποίο συμμετέχουν το Σοσιαλιστικό, το Κομμουνιστικό, το Ta’al (αραβικό εθνικιστικό, υπό τον Αχμέντ Τίμπι) και το Balad (αραβικό εθνικιστικό/κοσμικό, υπό τον Σάμι Αμπού Σεχάντε). Καθώς κινείται στην αριστερή, αντιπολιτευτική πτέρυγα, με στόχο την καταπολέμηση των διακρίσεων και του εγκλήματος στις αραβικές κοινότητες, καθώς και την ανατροπή της κυβέρνησης Νετανιάχου, το πολύ που μπορεί να συμβεί είναι «ψήφος ανοχής» στον Άιζενκοτ. Ο Μανσούρ Αμπάς του Ra’am, ενός κόμματος με ισλαμικές ρίζες που έχει αυτονομηθεί πολιτικά, έγινε ιστορικό πρόσωπο το 2021, όταν έβαλε για πρώτη φορά αραβικό κόμμα σε ισραηλινή κυβερνητική συμμαχία (στην κυβέρνηση Μπένετ-Λαπίντ). Ο Αμπάς επικεντρώνεται στην κοινωνική ενσωμάτωση, στη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου των Αράβων και στη χρηματοδότηση υποδομών, τοποθετώντας σε δεύτερη μοίρα το ευρύτερο Παλαιστινιακό ζήτημα. Για τις εκλογές του 2026 έκανε το άνοιγμα να συμπεριλάβει στη δεύτερη θέση του ψηφοδελτίου του έναν Εβραίο πρώην ανώτερο αξιωματικό της αστυνομίας (τον Yoav Segalovitz). Δηλώνει τώρα ανοιχτός σε συνομιλίες και με τα δύο μεγάλα ισραηλινά μπλοκ εξουσίας.

Όσο για τον Αχμέντ Τίμπι από το Ta’al, αν και το κόμμα του συμμετέχει στην Κοινή Λίστα, ο Τίμπι παραμένει ένας από τους πιο αναγνωρίσιμους, έμπειρους και χαρισματικούς Άραβες βουλευτές στην Κνεσέτ. Είναι σφοδρός επικριτής των δεξιών εβραϊκών κομμάτων και χρησιμοποιεί τη ρητορική του δεινού κοινοβουλευτικού εκπροσώπου για να αναδείξει τα δικαιώματα των Παλαιστινίων πολιτών του Ισραήλ. Τέλος, ο Σάμι Αμπού Σεχάντε από το Balad, που εκπροσωπεί την πιο εθνικιστική αραβική πτέρυγα, η οποία υποστηρίζει την ιδέα ότι το Ισραήλ πρέπει να μετατραπεί από «εβραϊκό κράτος» σε «κράτος όλων των πολιτών του» με πλήρη εθνική ισότητα, δεν έχει καμία προοπτική συμμετοχής σε κυβέρνηση συνεργασίας. Το όραμά του συμμερίζονται μόνο οι Άραβες του Ισραήλ: ακόμη και το Εργατικό Κόμμα (HaAvoda) οφείλει τη συρρίκνωσή του —που ξεκίνησε γύρω στο 2000, για να φτάσει στη συγχώνευση με το Meretz και στο ισχνό περίπου 6% σήμερα— σ’ αυτήν ακριβώς την πολιτική. Η συντριπτική πλειοψηφία των Ισραηλινών επιθυμεί «εβραϊκό» κράτος με σχετική ομοιομορφία. Δεδομένων των μεγάλων διαφορών μεταξύ των εβραϊκών κοινοτήτων —κοσμικών, ορθοδόξων, υπερορθοδόξων—, αισθάνονται ότι ο αραβικός παράγοντας διαλύει περαιτέρω την εβραϊκή κοινωνία, αλλοιώνοντας το δημογραφικό της προφίλ και ακυρώνοντας το αρχικό όραμα της ίδρυσης του Ισραήλ.

Ωστόσο, οι Άραβες είναι παρόντες στο Ισραήλ και μετέχουν σε κορυφαία αξιώματα. Το Ανώτατο Δικαστήριο του Ισραήλ περιλαμβάνει Άραβες δικαστές. Στην Κνεσέτ που αναδείχθηκε το 2022, τα αραβικά κόμματα κατείχαν 10 έδρες, ενώ συχνά το Ισραήλ διορίζει Άραβες διπλωμάτες στο εξωτερικό, όπως ο Ali Yahya (πρέσβης στη Φινλανδία και στην Ελλάδα) και ο George Deek (πρέσβης στο Αζερμπαϊτζάν). Αν και η στρατιωτική θητεία είναι υποχρεωτική για τους Εβραίους αλλά προαιρετική για την πλειονότητα των Αράβων (με εξαίρεση την κοινότητα των Δρούζων), υπάρχουν Άραβες σε σημαντικές θέσεις τόσο στην Αστυνομία όσο και στον Στρατό.