Σύνοδος Κορυφής της ΕΕ: Συγκρούσεις για Ουκρανία, μεταναστευτικό και προϋπολογισμό

Με σημαντικές διαφωνίες, αλλά χωρίς αποφάσεις για ορισμένα από τα κρισιμότερα ζητήματα που αντιμετωπίζει η Ευρωπαϊκή Ένωση, ολοκληρώθηκε την Παρασκευή 16 Οκτωβρίου η Σύνοδος Κορυφής στις Βρυξέλλες. Παρά τις εκκλήσεις για άμεση δράση, οι Ευρωπαίοι ηγέτες δεν κατάφεραν να καταλήξουν σε συμφωνία για τη μακροπρόθεσμη χρηματοδότηση της Ουκρανίας και το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο, ενώ έντονες αντιπαραθέσεις καταγράφηκαν για το μεταναστευτικό και τους ευρωπαϊκούς κανόνες για τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου.

Σύμφωνα με το Politico, οι συζητήσεις της Πέμπτης και της Παρασκευής ανέδειξαν το βάθος των διαφορών μεταξύ των κυβερνήσεων, σε μια περίοδο κατά την οποία οι επερχόμενες εκλογικές αναμετρήσεις σε χώρες όπως η Γαλλία και η Ισπανία περιπλέκουν τις διαπραγματεύσεις.

Παρότι ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι ταξίδεψε στις Βρυξέλλες για να ζητήσει πρόσθετη οικονομική υποστήριξη, οι ηγέτες δεν συμφώνησαν σε συγκεκριμένο νέο χρηματοδοτικό πακέτο. Αντίστοιχα, οι διαπραγματεύσεις για τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό της περιόδου 2028-2034 δεν σημείωσαν ουσιαστική πρόοδο.

Ζελένσκι: «Χρειαζόμαστε τουλάχιστον 70 δισ. ευρώ επιπλέον»

Η χρηματοδότηση της Ουκρανίας αποτέλεσε ένα από τα κεντρικά θέματα της Συνόδου, με τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι να παρουσιάζει στους Ευρωπαίους ηγέτες το μέγεθος των αναγκών της χώρας του για το 2027.

Ο Ουκρανός πρόεδρος προειδοποίησε ότι, εάν δεν εξασφαλιστεί επαρκής υποστήριξη και η Ρωσία επικρατήσει στον πόλεμο, η Ευρώπη θα μπορούσε να αντιμετωπίσει μια πρωτοφανή προσφυγική κρίση, με έως και 20 εκατομμύρια Ουκρανούς να εγκαταλείπουν τη χώρα τους.

Πρόκειται για προειδοποίηση του Ζελένσκι σχετικά με ένα ενδεχόμενο σενάριο και όχι για εκτίμηση ότι μια τέτοια μετακίνηση πληθυσμού είναι ήδη σε εξέλιξη.

«Ο πόλεμος θα κοστίσει 155 δισ. ευρώ τον επόμενο χρόνο. Και χρειαζόμαστε τουλάχιστον 70 δισ. ευρώ επιπλέον από εσάς, για την άμυνα, τα όπλα και την ανθεκτικότητά μας», δήλωσε.

«Αυτό είναι ένα ρεαλιστικό ποσό. Και σας ζητώ να εξασφαλίσετε αυτή τη στήριξη. Θα μας βοηθήσει να συγκρατήσουμε τη Ρωσία», πρόσθεσε.

Ωστόσο, παρά την αναγνώριση των αναγκών της Ουκρανίας, οι Ευρωπαίοι ηγέτες δεν δεσμεύτηκαν σε συγκεκριμένη λύση χρηματοδότησης κατά τη διάρκεια της Συνόδου.

Παγωμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία: Καμία πρόοδος

Ιδιαίτερο βάρος στις συζητήσεις είχε η δυνατότητα αξιοποίησης περίπου 300 δισ. ευρώ σε παγωμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία για την υποστήριξη της Ουκρανίας.

Η συγκεκριμένη επιλογή είχε απορριφθεί σχεδόν έναν χρόνο νωρίτερα, εξαιτίας αντιρρήσεων από χώρες όπως το Βέλγιο, η Γαλλία και η Ιταλία. Ωστόσο, ορισμένα κράτη-μέλη ζήτησαν να επανεξεταστεί, ενώ η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, Κάγια Κάλας, είχε αναφέρει ότι το ζήτημα θα τεθεί εκ νέου στη Σύνοδο.

Παρά τις συζητήσεις, δεν σημειώθηκε αλλαγή θέσης.

«Τίποτα δεν έχει αλλάξει», δήλωσε ο πρωθυπουργός της Σουηδίας, Ουλφ Κρίστερσον, μετά τις συνομιλίες για την Ουκρανία.

«Τα χρήματα δεν έχουν χαθεί, αλλά, κατά την άποψή μου, δεν έχει συμβεί τίποτα από την τελευταία φορά που συζητήσαμε το θέμα», πρόσθεσε.

Ο Σουηδός πρωθυπουργός κατέληξε ότι, σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα, η χρηματοδότηση της Ουκρανίας θα πρέπει να αναζητηθεί από άλλες πηγές και όχι από τα παγωμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία.

Σύμφωνα με δύο Ευρωπαίους διπλωμάτες που επικαλείται το Politico, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και οι εθνικές κυβερνήσεις εξετάζουν εναλλακτικές επιλογές, μεταξύ των οποίων χρηματοδοτική συνδρομή από συμμάχους της Ουκρανίας εκτός ΕΕ, αξιοποίηση ευρωπαϊκών πόρων που δεν έχουν ακόμη χρησιμοποιηθεί και νέο κοινό ευρωπαϊκό δάνειο.

Το ενδεχόμενο πρόσθετου δανείου εξετάζεται ως συμπλήρωμα της χρηματοδότησης ύψους 90 δισ. ευρώ που είχε συμφωνηθεί το προηγούμενο έτος.

Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, παραδέχθηκε ότι οι ηγέτες δεν αφιέρωσαν ιδιαίτερα μεγάλο μέρος της συζήτησης στην εξεύρεση συγκεκριμένης λύσης για το χρηματοδοτικό κενό του 2027.

«Συμφωνήσαμε αμέσως ότι πρέπει να αντιμετωπίσουμε τις πρόσθετες χρηματοδοτικές ανάγκες της Ουκρανίας το 2027 και ζητήσαμε από την Επιτροπή να παρουσιάσει συγκεκριμένη πρόταση», ανέφερε.

Παράλληλα, καμία από τις επιλογές που συζητήθηκαν δεν έλαβε την τελική έγκριση των ηγετών.

Προϋπολογισμός σχεδόν 2 τρισ. ευρώ: Παραμένει το αδιέξοδο

Αντίστοιχα περιορισμένη ήταν η πρόοδος στις διαπραγματεύσεις για τον νέο επταετή προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ύψους σχεδόν 2 τρισ. ευρώ.

Η Σύνοδος είχε παρουσιαστεί ως ευκαιρία να περιοριστούν οι διαφωνίες που έχουν καταγραφεί εδώ και μήνες για το μέγεθος και τη διάρθρωση του Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου της περιόδου 2028-2034.

Ωστόσο, οι πολύωρες συνομιλίες δεν κατάφεραν να φέρουν πιο κοντά τις δύο βασικές ομάδες χωρών.

Από τη μία πλευρά βρίσκονται τα κράτη που ζητούν περιορισμό των δαπανών, με επικεφαλής τη Γερμανία, και από την άλλη η ομάδα των «Φίλων της Συνοχής», η οποία υποστηρίζει έναν μεγαλύτερο ευρωπαϊκό προϋπολογισμό.

Ο πρόεδρος της Γαλλίας, Εμανουέλ Μακρόν, είχε προειδοποιήσει ότι η συμφωνία θα πρέπει να ολοκληρωθεί μέχρι το τέλος του 2026, καθώς η χώρα του εισέρχεται σε εκλογική περίοδο το επόμενο έτος.

Ο Μακρόν, ο οποίος ολοκληρώνει τη θητεία του ενόψει των προεδρικών εκλογών του 2027, υποστήριξε ότι μετά το τέλος του έτους δεν θα διαθέτει πλέον την απαραίτητη πολιτική εντολή για να υπογράψει μια τέτοια συμφωνία.

«Πιστεύω ότι είναι εφικτό μέχρι το τέλος του έτους», δήλωσε στους δημοσιογράφους μετά τη Σύνοδο.

Πρόσθεσε ότι η αποτυχία επίτευξης συμφωνίας εντός του 2026 δεν θα αποτελούσε καλή πρακτική από δημοκρατική άποψη.

Παρά τις προειδοποιήσεις, δεν σημειώθηκε ουσιαστική μετακίνηση από τις αρχικές διαπραγματευτικές θέσεις των κρατών-μελών.

Σύγκρουση για το μεταναστευτικό – Η πρόταση δέκα χωρών που δεν πέρασε

Ένα από τα πλέον διχαστικά ζητήματα της Συνόδου ήταν το μεταναστευτικό, με τη Δανία, την Ιταλία και την Πολωνία να πρωτοστατούν σε προσπάθεια αυστηροποίησης της ευρωπαϊκής προσέγγισης.

Οι τρεις χώρες προώθησαν αλλαγές στο κείμενο των συμπερασμάτων, οι οποίες θα συνέδεαν ρητά την παράτυπη μετανάστευση με τα επίπεδα εγκληματικότητας και θα τη χαρακτήριζαν απειλή για την κοινωνική συνοχή των ευρωπαϊκών κοινωνιών.

Σύμφωνα με δύο διπλωμάτες που επικαλείται το Politico, η πρόταση εξασφάλισε τη στήριξη περίπου δέκα κρατών-μελών, μεταξύ των οποίων και η Ουγγαρία.

Ωστόσο, οι συγκεκριμένες διατυπώσεις δεν έγιναν αποδεκτές και αφαιρέθηκαν από το τελικό κείμενο των συμπερασμάτων, το οποίο περιέλαβε μια συντομότερη αναφορά στο ζήτημα.

Η πρωτοβουλία συνδέθηκε επίσης με τις πολιτικές αντιπαραθέσεις γύρω από την απόφαση του Ισπανού πρωθυπουργού Πέδρο Σάντσεθ να προχωρήσει σε νομιμοποίηση περίπου ενός εκατομμυρίου μεταναστών χωρίς κανονικό καθεστώς παραμονής.

Η συγκεκριμένη πολιτική έχει προκαλέσει διαφωνίες με την πρωθυπουργό της Ιταλίας, Τζόρτζια Μελόνι, και την πρωθυπουργό της Δανίας, Μέτε Φρεντέρικσεν.

Το Politico επισημαίνει ότι η προσπάθεια αυστηροποίησης της κοινής ευρωπαϊκής διατύπωσης αποτέλεσε και έμμεση αμφισβήτηση της ισπανικής πολιτικής.

Από την πλευρά της, η πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, επιβεβαίωσε ότι η Επιτροπή θα παρουσιάσει μέχρι το τέλος του έτους ένα πλαίσιο αντιμετώπισης έκτακτων καταστάσεων που προκαλούνται από αιφνίδιες μαζικές μετακινήσεις πληθυσμών.

Ως σχετικό παράδειγμα αναφέρθηκε η κατάσταση που είχε διαμορφωθεί το καλοκαίρι στον ισπανικό θύλακα της Θέουτα.

Ο Εμανουέλ Μακρόν άσκησε κριτική στον τρόπο διεξαγωγής της συζήτησης για το μεταναστευτικό.

«Ήταν μια κακή συζήτηση, επειδή πολιτικοποιήθηκε υπερβολικά και αποτέλεσε σημαντική πηγή διαίρεσης γύρω από το τραπέζι», δήλωσε.

Διαφωνίες και για το ETS2 – Δεν πέρασε η πρόταση Τουσκ

Αντιπαράθεση καταγράφηκε και για την ευρωπαϊκή κλιματική πολιτική, ειδικότερα για το νέο σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών ETS2.

Ο πρωθυπουργός της Πολωνίας, Ντόναλντ Τουσκ, ηγήθηκε προσπάθειας αποδυνάμωσης του μηχανισμού, με την πρότασή του να προκαλεί πολύωρες συζητήσεις την Πέμπτη.

Η πολωνική θέση συγκέντρωσε μεγαλύτερη υποστήριξη σε σχέση με προηγούμενες Συνόδους, ωστόσο δεν κατάφερε να επικρατήσει.

Οι χώρες που υποστηρίζουν τη διατήρηση του υφιστάμενου σχεδιασμού του ETS2 αντιτάχθηκαν στις αλλαγές και η προσπάθεια του Τουσκ δεν απέδωσε το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα.

Η διαφωνία ανέδειξε τις διαφορετικές προσεγγίσεις των κρατών-μελών σχετικά με την εφαρμογή των ευρωπαϊκών κλιματικών πολιτικών, σε μια περίοδο έντονων πιέσεων στο ενεργειακό κόστος.

Οι κρίσιμες αποφάσεις μεταφέρονται στον Νοέμβριο και τον Δεκέμβριο

Παρά τη διήμερη διάρκεια της Συνόδου και τη συμμετοχή του Ουκρανού προέδρου, οι συνομιλίες δεν κατέληξαν σε δεσμευτικές συμφωνίες για τα βασικότερα οικονομικά ζητήματα.

Η χρηματοδότηση της Ουκρανίας, οι διαφορές για τον νέο ευρωπαϊκό προϋπολογισμό και οι πολιτικές αντιπαραθέσεις για το μεταναστευτικό και το κλίμα παραμένουν ανοιχτά θέματα.

Σύμφωνα με το Politico, οι ουσιαστικές αποφάσεις μεταφέρονται στις επόμενες συναντήσεις των Ευρωπαίων ηγετών, τον Νοέμβριο και τον Δεκέμβριο.

Η Σύνοδος ανέδειξε έτσι την απόσταση ανάμεσα στην κοινή αναγνώριση της ανάγκης για άμεση δράση και στη δυσκολία των 27 κρατών-μελών να συμφωνήσουν στον τρόπο χρηματοδότησης και εφαρμογής των πολιτικών τους.

Για την Ουκρανία, το άμεσο ζητούμενο παραμένει η κάλυψη των πρόσθετων αναγκών της για το 2027. Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, η μεγαλύτερη διαπραγμάτευση αφορά τον προϋπολογισμό της επόμενης επταετίας, με την προθεσμία του τέλους του 2026 να πλησιάζει χωρίς να έχει διαμορφωθεί ακόμη συμβιβασμός.

Πηγή: Politico, Nicholas Vinocur, Zoya Sheftalovich και Giorgio Leali, 16 Οκτωβρίου 2026.