Ντόναλντ Τραμπ: Εξουσία με ημερομηνία λήξης

Ο Ντόναλντ Τραμπ διαθέτει σήμερα ένα σημαντικό πολιτικό πλεονέκτημα: το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα ελέγχει τόσο τη Βουλή των Αντιπροσώπων όσο και τη Γερουσία. Αν και αυτό δεν του προσφέρει απόλυτη εξουσία, διευκολύνει την προώθηση της πολιτικής του και περιορίζει τον κοινοβουλευτικό έλεγχο στην κυβέρνησή του. Οι ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου 2026, όμως, ενδέχεται να θέσουν τέλος σε αυτή την ενιαία κυριαρχία.

Στη Βουλή των Αντιπροσώπων ανανεώνονται και οι 435 έδρες, καθώς οι βουλευτές εκλέγονται για διετή θητεία. Η σημερινή πλειοψηφία των Ρεπουμπλικανών είναι εξαιρετικά εύθραυστη: διαθέτουν 218 βουλευτές, έναντι 214 Δημοκρατικών, ενώ υπάρχει ένας ανεξάρτητος που συνεργάζεται με τους Ρεπουμπλικανούς, καθώς και 2 κενές έδρες.

Η επαναχάραξη των εκλογικών περιφερειών σε αρκετές πολιτείες (gerrymandering) ενισχύει τις πιθανότητες των Ρεπουμπλικανών. Ωστόσο, το πλεονέκτημα αυτό δεν εγγυάται τη διατήρηση της πλειοψηφίας. Οι πρόσφατες εκτιμήσεις του Cook Political Report τοποθετούν τους Δημοκρατικούς μεταξύ 224 και 234 εδρών, πάνω από το όριο των 218 που απαιτείται για τον έλεγχο της Βουλής. Οι 231 έδρες αποτελούν, επομένως, ένα πιθανό αποτέλεσμα μέσα σε αυτό το εύρος, όχι μια οριστική πρόβλεψη.

Η πολιτική δυναμική φαίνεται να ευνοεί την αντιπολίτευση. Η δυσαρέσκεια απέναντι στον πρόεδρο και η αυξημένη κινητοποίηση των Δημοκρατικών δημιουργούν προϋποθέσεις αλλαγής της πλειοψηφίας. Το τελικό αποτέλεσμα, ωστόσο, θα κριθεί στις επιμέρους περιφέρειες και στην προσέλευση των ψηφοφόρων.

Η δυσκολότερη μάχη της Γερουσίας

Στη Γερουσία, η εκλογική αριθμητική είναι διαφορετική. Το σώμα αποτελείται από 100 γερουσιαστές, δύο ανά πολιτεία, με εξαετή θητεία. Κάθε δύο χρόνια ανανεώνεται περίπου το ένα τρίτο των εδρών. Τον Νοέμβριο θα διεξαχθούν εκλογές για 35 έδρες: 33 τακτικές και 2 έκτακτες, στη Φλόριντα και στο Οχάιο. Οι έκτακτες εκλογές αφορούν τις έδρες που άφησαν ο Μάρκο Ρούμπιο και ο Τζέι Ντι Βανς, όταν ανέλαβαν αντίστοιχα το υπουργείο Εξωτερικών και την αντιπροεδρία. Οι έδρες αυτές έχουν ήδη καλυφθεί προσωρινά και σήμερα δεν είναι κενές. Από τις 35 έδρες για τις οποίες γίνεται ψηφοφορία, τις 22 κατέχουν Ρεπουμπλικανοί και 13 Δημοκρατικοί. Ο σημερινός συσχετισμός είναι 53 Ρεπουμπλικανοί, 45 Δημοκρατικοί και 2 ανεξάρτητοι που συνεργάζονται με τους Δημοκρατικούς. Συνεπώς, η αντιπολίτευση χρειάζεται καθαρό κέρδος 4 εδρών για να φτάσει τις 51 και να αποκτήσει την πλειοψηφία. Οι έδρες που δεν ανανεώνονται δίνουν αφετηρία 31 εδρών στους Ρεπουμπλικανούς και 34 στο μπλοκ των Δημοκρατικών και των ανεξαρτήτων. Από εκεί και πέρα, κάθε εκλογική αναμέτρηση μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική.

Ένα ιδιαίτερα ευνοϊκό σενάριο για τους Δημοκρατικούς θα ήταν να διατηρήσουν όλες τις σημερινές τους έδρες —μεταξύ αυτών στο Μίσιγκαν, στην Τζόρτζια, στο Νιου Χάμσαϊρ και στη Μινεσότα— και να κερδίσουν 7 ρεπουμπλικανικές: στη Βόρεια Καρολίνα, στο Οχάιο, στο Τέξας, στην Αλάσκα, στο Μέιν, στο Κάνσας και στην Αϊόβα. Σε αυτή την περίπτωση, ο συσχετισμός θα διαμορφωνόταν σε 54 έναντι 46 υπέρ του δημοκρατικού μπλοκ. Πρόκειται όμως για σενάριο που προϋποθέτει σειρά επιτυχιών σε ανταγωνιστικές αναμετρήσεις, και όχι για εξασφαλισμένο αποτέλεσμα. Η διάκριση είναι ουσιαστική: το Μίσιγκαν αποτελεί έδρα προς διατήρηση, ενώ οι άλλες 7 πολιτείες προσφέρουν δυνατότητες κέρδους.

Τι θα σήμαινε μια διπλή ήττα για την προεδρία Τραμπ

Η απώλεια και των δύο σωμάτων του Κογκρέσου θα άλλαζε σημαντικά τις συνθήκες της προεδρίας Τραμπ. Ο πρόεδρος θα παρέμενε στην προεδρία, αλλά θα αντιμετώπιζε ισχυρότερα εμπόδια στην ψήφιση νόμων και προϋπολογισμών. Μια Δημοκρατική Γερουσία θα μπορούσε επίσης να δυσκολέψει την έγκριση διορισμών, ενώ η Βουλή θα αποκτούσε μεγαλύτερη δυνατότητα να ερευνά τις ενέργειες της κυβέρνησης. Σε αυτό το περιβάλλον, ο Τραμπ θα μπορούσε να επιδιώξει συχνότερη χρήση εκτελεστικών διαταγμάτων και διοικητικών αποφάσεων. Αυτά, όμως, δεν υποκαθιστούν τις αρμοδιότητες του Κογκρέσου και υπόκεινται σε δικαστικό έλεγχο.

Ταυτοχρόνως, η ανάκτηση της Βουλής θα έδινε στους Δημοκρατικούς τη δυνατότητα να κινήσουν διαδικασία παραπομπής του προέδρου, εφόσον υπάρχουν οι συγκεκριμένες κατηγορίες και η αναγκαία πλειοψηφία. Η παραπομπή δεν συνεπάγεται απομάκρυνση από το αξίωμα: για την καταδίκη στη Γερουσία απαιτούνται τα δύο τρίτα των παρόντων γερουσιαστών· με παρόντες και τους 100, χρειάζονται 67 ψήφοι. Ακόμη και μια πλειοψηφία 54 εδρών θα απαιτούσε, επομένως, σημαντική υποστήριξη από Ρεπουμπλικανούς, πράγμα σχεδόν ανέφικτο.

Μια εκλογική ήττα θα μπορούσε παράλληλα να ανοίξει νέο κύκλο εσωτερικής σύγκρουσης στο Ρεπουμπλικανικό Κόμμα. Στελέχη που θα θεωρήσουν ότι η ταύτιση με τον Τραμπ τούς κόστισε έδρες θα έχουν ισχυρότερο κίνητρο να αμφισβητήσουν τη στρατηγική του, ενόψει και της προεδρικής αναμέτρησης του 2028. Η έκταση αυτής της αμφισβήτησης εξαρτάται από το μέγεθος της ενδεχόμενης ήττας και από το ποιοι υποψήφιοι θα επικρατούσαν.

Το διακύβευμα του Νοεμβρίου είναι, επομένως, η δυνατότητα του Τραμπ να κυβερνά με ένα Κογκρέσο που στηρίζει την πολιτική του. Αν οι Δημοκρατικοί κερδίσουν τη Βουλή —και ακόμη περισσότερο αν επικρατήσουν και στη Γερουσία— το δεύτερο ήμισυ της προεδρίας του θα εξελιχθεί υπό πολύ εντονότερο κοινοβουλευτικό έλεγχο και πολιτική αντιπαράθεση.

Ο πρόεδρος Τραμπ έχει ημερομηνία λήξης. Το ερώτημα είναι αν οι εκλογές του Νοεμβρίου θα σηματοδοτήσουν την αρχή του τέλους της περιόδου MAGA ή αν ο ίδιος θα επιβιώσει πολιτικά και, μαζί του, το σύστημα εξουσίας που έχει οικοδομήσει. Ίσως μια νοικοκυρά στα προάστια του Κολόμπους ή ένας ισπανόφωνος κάτοικος του Ντε Μόιν, της πρωτεύουσας της Αϊόβα, να κρατούν με την ψήφο τους κάποια από τα κλειδιά για το μέλλον της φιλελεύθερης δημοκρατίας, της Ουκρανίας και της ασφάλειας στα Στενά του Ορμούζ.

Στον «Ριχάρδο Γ’» του Σαίξπηρ, η εικόνα της πτώσης συμπυκνώνεται σε έναν στίχο, που σε ελεύθερη ελληνική απόδοση λέει: «μόνο ένα βήμα χωρίζει το πιο ψηλό σκαλοπάτι από την άβυσσο». Τον Νοέμβριο θα φανεί αν η προειδοποίηση αφορά και τον σημερινό ένοικο του Λευκού Οίκου.