Politico: Η ΕΕ προετοιμάζεται αθόρυβα για σενάριο υβριδικής επίθεσης με πολλά θύματα

Δημοσίευμα του Politico υποστηρίζει ότι οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες προετοιμάζονται αθόρυβα για το πώς θα πρέπει να αντιδράσει η Ένωση σε μια μεγάλης κλίμακας υβριδική επίθεση που θα αφήσει πίσω της νεκρούς πολίτες, «ένα ενδεχόμενο που μοιάζει ολοένα και πιο πιθανό», σύμφωνα με πέντε Ευρωπαίους διπλωμάτες και αξιωματούχους.

Όπως αναφέρει το δημοσίευμα, οι προσπάθειες προετοιμασίας αναδεικνύουν τις διαφωνίες σχετικά με τον ρόλο που θα πρέπει να διαδραματίζει η ΕΕ σε ζητήματα ασφάλειας, αλλά και κατά πόσο οι πρωτοβουλίες της επικαλύπτουν τις αρμοδιότητες του ΝΑΤΟ. Σύμφωνα με το Politico, οι συζητήσεις για το εφιαλτικό σενάριο μιας μεγάλης επίθεσης πραγματοποιήθηκαν τις τελευταίες εβδομάδες μεταξύ των πρεσβευτών των 27 κρατών-μελών της ΕΕ, σε «περιορισμένη σύνθεση», δηλαδή χωρίς κινητά τηλέφωνα ή συνεργάτες. Οι συζητήσεις εντάθηκαν μετά τον εντοπισμό, τον Αύγουστο, drone με εκρηκτικά στο αεροδρόμιο της Λειψίας, σύμφωνα με τους διπλωμάτες και αξιωματούχους, οι οποίοι μίλησαν υπό καθεστώς ανωνυμίας λόγω του εμπιστευτικού χαρακτήρα των συνομιλιών.

Αναφέρεται, μάλιστα, ότι η ΕΕ συζητά εδώ και χρόνια τέτοια σενάρια, έχοντας παρουσιάσει μια «εργαλειοθήκη υβριδικών απειλών» για τον συντονισμό της αντίδρασης σε κυβερνοεπιθέσεις, παρεμβάσεις σε εκλογικές διαδικασίες και πράξεις δολιοφθοράς. Οι τελευταίες συζητήσεις, ωστόσο, επικεντρώθηκαν στον κίνδυνο σοβαρότερων επιθέσεων που θα μπορούσαν να προκαλέσουν μεγάλο αριθμό θυμάτων. Δύο διπλωμάτες δήλωσαν ότι σε συνάντηση των πρεσβευτών της ΕΕ την περασμένη Τετάρτη συζητήθηκαν ειδικά τέτοια σενάρια.

Από την έναρξη της πλήρους κλίμακας εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία, η ΕΕ υποστηρίζει ότι η Μόσχα έχει εντείνει μια εκστρατεία κυβερνοεπιθέσεων, δολιοφθορών και άλλων συγκαλυμμένων επιχειρήσεων σε ολόκληρη την Ένωση. «Οι ευρωπαϊκές δημοκρατίες αντιμετωπίζουν έναν ολοένα αυξανόμενο αριθμό απειλών», δήλωσε στο POLITICO ο Ευρωπαίος επίτροπος Δικαιοσύνης Μάικλ ΜακΓκραθ. «Ενισχύουμε την ικανότητά μας να προβλέπουμε και να εντοπίζουμε απειλές, να βελτιώνουμε την έγκαιρη προειδοποίηση και να διασφαλίζουμε ότι η Ευρώπη μπορεί να αντιδρά γρήγορα και συλλογικά όταν δοκιμάζεται η δημοκρατική της ανθεκτικότητα».

Οι συζητήσεις μεταξύ Ευρωπαίων διπλωματών και υπουργών επικεντρώθηκαν στην ανάπτυξη ομάδων άμεσης αντίδρασης, στην αποδέσμευση ευρωπαϊκών κονδυλίων για τη στήριξη του κράτους που θα πληγεί και στον τρόπο με τον οποίο θα πρέπει να επικοινωνήσουν οι επικεφαλής των ευρωπαϊκών θεσμών, δήλωσε αξιωματούχος της ΕΕ. «Πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι για κάτι σοβαρό», δήλωσε ανώτερος Ευρωπαίος διπλωμάτης. «Δυστυχώς, η Λειψία μάς έδειξε ότι ένα πολύ σοβαρό περιστατικό, κάτι που θα προκαλούσε πολλαπλά θύματα, δεν είναι εκτός πραγματικότητας». Ένας δεύτερος αξιωματούχος της ΕΕ πρόσθεσε: «Με δεδομένο το εύρος και την κλίμακα των ενεργειών της Ρωσίας, αργά ή γρήγορα θα υπάρξουν θύματα. Είναι καθαρή τύχη που δεν έχουμε θρηνήσει ακόμη ανθρώπινες ζωές».

Η ΕΕ αντιμέτωπη με σχεδόν καθημερινές αναφορές για τις λεγόμενες «υβριδικές επιθέσεις»

Η Ένωση βρίσκεται αντιμέτωπη με σχεδόν καθημερινές αναφορές για τις λεγόμενες «υβριδικές επιθέσεις» — έναν όρο που χρησιμοποιούν η ΕΕ και το ΝΑΤΟ για να περιγράψουν αποσταθεροποιητικές ενέργειες που δεν φτάνουν στο επίπεδο μιας άμεσης πολεμικής ενέργειας. Την Τρίτη, αρκετοί ναυτικοί αγνοούνταν μετά τη βύθιση πλοίου από drones στη Μαύρη Θάλασσα, σύμφωνα με Βούλγαρους αξιωματούχους.

Το περιστατικό ακολούθησε το συμβάν στο αεροδρόμιο της Λειψίας, μια ύποπτη πυρκαγιά σε πολωνικό σταθμό επίγειας σύνδεσης που διαχειρίζεται επικοινωνίες Starlink, καθώς και σχέδιο τοποθέτησης εμπρηστικών μηχανισμών σε κόμβους εμπορευματικών μεταφορών στην ΕΕ και το Ηνωμένο Βασίλειο. Παράλληλα, καταγράφονται τακτικά παραβιάσεις του εναέριου χώρου. «Είναι αρκετά προφανές ότι, καθώς η Ρωσία χρησιμοποιεί ολοένα και πιο θανατηφόρα μέσα για να δοκιμάσει την ετοιμότητα και την προθυμία μας να λάβουμε αντίμετρα, κάποια στιγμή θα υπάρξουν θύματα», δήλωσε η Τέιγια Τιιλικάινεν, διευθύντρια του Ευρωπαϊκού Κέντρου Αριστείας για την Αντιμετώπιση Υβριδικών Απειλών. «Κάποια στιγμή, είτε σκόπιμα είτε ακούσια, αυτό είναι που συμβαίνει».

Εάν σκοτωθούν πολίτες κρατών-μελών της ΕΕ ή του ΝΑΤΟ σε μια επίθεση που θα φαίνεται ότι έχει σχεδιαστεί ως εχθρική ενέργεια, η πίεση για αντίδραση θα είναι τεράστια και στους δύο οργανισμούς. «Φοβόμαστε πολύ ότι κάποια στιγμή θα χαθεί η ζωή ενός συμμάχου», δήλωσε διπλωμάτης του ΝΑΤΟ, γεγονός που θα δημιουργούσε «πολύ μεγάλη πίεση» για ανάληψη δράσης. Ωστόσο, οι συζητήσεις σε επίπεδο ΕΕ προκαλούν αντιδράσεις σε ορισμένες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, όπου εκφράζονται ανησυχίες ότι η Ένωση υπερβαίνει τον ρόλο της στον τομέα της ασφάλειας και ενδέχεται να επαναλαμβάνει λειτουργίες που αποτελούν τον πυρήνα της αποστολής του ΝΑΤΟ, της διατλαντικής συμμαχίας που αποτελεί εδώ και 80 χρόνια βασικό πυλώνα της ευρωπαϊκής ασφάλειας.

«Υπάρχει κίνδυνος να δημιουργηθεί μεγάλη σύγχυση για τους υπεύθυνους λήψης αποφάσεων σε όλα τα επίπεδα», δήλωσε η Οάνα Λουνγκέσκου, διακεκριμένη συνεργάτιδα του RUSI και πρώην εκπρόσωπος Τύπου του ΝΑΤΟ. «Εάν υπάρξει σύγχυση ή επικάλυψη αρμοδιοτήτων, υπάρχει κίνδυνος να καθυστερήσει η λήψη αποφάσεων, κάτι που έχει συνέπειες, καθώς ο χρόνος είναι πάντα κρίσιμος».

Ένα ακόμη πρόβλημα είναι η έλλειψη ασφαλών επικοινωνιών της ΕΕ και η ανησυχία ότι ευαίσθητες πληροφορίες που ανταλλάσσονται κατά τις συναντήσεις των πρεσβευτών μπορεί να διαρρεύσουν, σύμφωνα με αρκετούς διπλωμάτες.

Οι πληροφορίες ότι ο πρώην υπουργός Εξωτερικών της Ουγγαρίας είχε μοιραστεί το περιεχόμενο συνομιλιών σε επίπεδο ηγετών με τον Ρώσο ομόλογό του ενίσχυσαν περαιτέρω αυτές τις ανησυχίες, με αποτέλεσμα οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες να περιορίζουν τις πραγματικά ευαίσθητες πληροφορίες στα πλαίσια του ΝΑΤΟ. «Η κυβέρνησή μου είναι πολύ επιφυλακτική ως προς την ανταλλαγή ευαίσθητων πληροφοριών στο Coreper ή ακόμη και στην αίθουσα των ηγετών», δήλωσε διπλωμάτης από χώρα της ανατολικής πτέρυγας. «Είτε καταλήγουν στα μέσα ενημέρωσης είτε πηγαίνουν κατευθείαν στη Μόσχα».

Πρωτόκολλα με επικαλυπτόμενες αρμοδιότητες

Όπως αναφέρει το Politico, οι αντιδράσεις αυτές έρχονται την ώρα που η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, επιχειρεί να ενισχύσει τον ρόλο της ΕΕ στον τομέα της ασφάλειας. Στην τελευταία ομιλία της για την Κατάσταση της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο Στρασβούργο, η πρώην υπουργός Άμυνας της Γερμανίας πρότεινε ένα «πρωτόκολλο έκτακτης ανάγκης για την ασφάλεια», προκειμένου τα κράτη-μέλη να μπορούν να συντονίζονται ακριβώς σε ένα τέτοιο σενάριο. Το πρωτόκολλο, όπως και η πρόταση της φον ντερ Λάιεν για τη δημιουργία ενός «Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ασφάλειας», αναμένεται να περιλαμβάνονται στην πολυσυζητημένη «Ευρωπαϊκή Στρατηγική Ασφάλειας», η οποία αναμένεται να παρουσιαστεί στις αρχές Νοεμβρίου, σύμφωνα με δύο διπλωμάτες. Ωστόσο, αρκετοί διπλωμάτες εξέφρασαν αντιρρήσεις, υποστηρίζοντας ότι οι νέες αυτές δομές θα χρειάζονταν μήνες για να δημιουργηθούν και ενδέχεται να επαναλάβουν λειτουργίες που ήδη υπάρχουν εντός της ΕΕ. Αντί να δημιουργηθούν νέα σχήματα που θα προσθέσουν πολυπλοκότητα, ανώτερος εθνικός διπλωμάτης υποστήριξε ότι η ΕΕ θα πρέπει να ενισχύσει τα υφιστάμενα εργαλεία διαχείρισης κρίσεων.

«Είμαστε πολύ επιφυλακτικοί απέναντι στο πρωτόκολλο έκτακτης ανάγκης για την ασφάλεια», δήλωσε. «Υπάρχουν ήδη μηχανισμοί. Σε περίπτωση κρίσης, έχουμε τον Ολοκληρωμένο Μηχανισμό Πολιτικής Αντιμετώπισης Κρίσεων (IPCR), ο οποίος λειτούργησε πολύ καλά κατά την πανδημία και σε άλλες κρίσεις».

Ο IPCR δημιουργήθηκε στο πλαίσιο της Συνθήκης της Λισαβόνας και επιτρέπει στη χώρα που ασκεί την εκ περιτροπής προεδρία της ΕΕ, κατόπιν αιτήματος του κράτους που έχει πληγεί, να συγκαλεί έκτακτες συναντήσεις με τη συμμετοχή ειδικών από το ΝΑΤΟ, τον ΟΗΕ ή άλλους διεθνείς οργανισμούς.

Σε περίπτωση μεγάλης υβριδικής επίθεσης, η ευθύνη παραμένει στο κράτος που έχει πληγεί, το οποίο αποφασίζει τον καλύτερο τρόπο αντίδρασης.

Η Γαλλία ενεργοποίησε το άρθρο 42.7 της ΕΕ μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις στο Μπατακλάν το 2015, στην πρώτη και μοναδική μέχρι σήμερα ενεργοποίηση της ρήτρας αμοιβαίας συνδρομής. Ωστόσο, η Λουνγκέσκου σημείωσε ότι επρόκειτο για «πολιτική απόφαση» του Παρισιού, η οποία δεν οδήγησε σε σημαντική πρακτική αμοιβαίας συνδρομή, πέρα από τον συντονισμό των ερευνών για την τρομοκρατία μεταξύ Γαλλίας και Βελγίου. Προκειμένου να αποφευχθεί η σύγχυση σχετικά με το ποιος κάνει τι σε ένα περιστατικό με μαζικές απώλειες, η Λουνγκέσκου υποστήριξε ότι οι δύο οργανισμοί θα πρέπει να μοιράσουν τους ρόλους τους: το ΝΑΤΟ να αναλάβει την ανταλλαγή πληροφοριών και τη στρατιωτική αποτροπή και η ΕΕ να επικεντρωθεί στην αντιμετώπιση των συνεπειών σε επίπεδο πολιτικής προστασίας.

Για την Τιιλικάινεν, οι προσπάθειες της ΕΕ να συντονίσει την αντίδραση σε υβριδικές επιθέσεις είναι χρήσιμες, εντός συγκεκριμένων ορίων. Ωστόσο, σημείωσε ότι «δεν μπορούν να συγκριθούν με τα μέτρα ανθεκτικότητας σε εθνικό επίπεδο», όπως η προσέγγιση της Φινλανδίας για την «ολοκληρωμένη ασφάλεια».

Η Λουνγκέσκου τόνισε επίσης ότι η Μόσχα δεν κάνει διάκριση μεταξύ των δύο οργανισμών. «Ειλικρινά, ο Πούτιν δεν ενδιαφέρεται αν οι αποφάσεις λαμβάνονται από το Coreper II ή το NAC», είπε, αναφερόμενη στις συνεδριάσεις των πρεσβευτών της ΕΕ και στο όργανο λήψης αποφάσεων του ΝΑΤΟ. «Δεν σκέφτεται έτσι η Μόσχα».

Πηγή: Politico