Μάρκο Ρούμπιο: Ο ενήλικας στο δωμάτιο

Από την πρώτη μέρα που εμφανίστηκε ως διεκδικητής της αμερικανικής προεδρίας πίσω στο 2015, ο Ντόναλντ Τραμπ αν μη τι άλλο ήταν ειλικρινής ως προς ένα πράγμα: δεν είχε ποτέ καμία πρόθεση να τιμήσει –πόσο μάλλον δε να ισχυροποιήσει– τις σταθερές της μεταπολεμικής αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής. Η δόμηση του liberal internationalism – ήτοι του φιλελεύθερου διεθνισμού– των υπερεθνικών οργανισμών, των αξιών, και κυρίως του κεντρικού ρόλου των ΗΠΑ εντός τους άφηνε ανέκαθεν τον 45ο & 47ο Πρόεδρο των ΗΠΑ παγερά αδιάφορο, αλλά και ενίοτε εχθρικό απέναντί τους, όταν αυτό βόλευε την προσωπική του ατζέντα. Ο Τραμπ –που μια καλή κουβέντα δεν έχει καταφέρει να ψελλίσει για την Ευρωπαϊκή Ένωση τόσα χρόνια– σκέφτεται ως αρχετυπικός ρεαλιστής· βλέπει μόνο ισχύ, συμφέροντα, και την αλληλένδετη σχέση μεταξύ αυτών.

Σε αυτό το πλαίσιο, η επιλογή του Μάρκο Ρούμπιο στην πανίσχυρη θέση του Υπουργού Εξωτερικών προκάλεσε εξαρχής εντύπωση. Σε αντίθεση με τον μετά-ιδεολογικό προϊστάμενό του, ο Ρούμπιο φέρνει με τη σειρά του σε αρχετυπικό Ρεπουμπλικάνο μετά-ψυχροπολεμικής κοπής· άνετα θα τον φανταζόταν κάποιος στις κυβερνήσεις του υιού και πατέρα Μπους –ειδικά του πρώτου– αλλά ακόμα και σε εκείνη του Μπιλ Κλίντον. Ο Μάρκο Ρούμπιο, όπως εσχάτως και ο Τραμπ, ανέκαθεν αποτελούσε υπέρμαχο του ενεργού αμερικανικού παρεμβατισμού, με τη διαφορά ωστόσο πως θεωρούσε την ισχυροποίηση των συμμαχιών των ΗΠΑ ως αυτοσκοπό για την ευρύτερη ισχυροποίηση της Ουάσιγκτον, ιδιαίτερα εναντίον των παραδοσιακών της αντιπάλων. Εφόσον επιλέξει να διεκδικήσει την προεδρία για τους Ρεπουμπλικάνους το 2028, το κατά πόσο θα καταφέρει να κερδίσει τόσο το χρίσμα του κόμματός του όσο και όποιον αντίπαλο βρει απέναντί του από τους Δημοκρατικούς θα εξαρτηθεί σε έναν βαθμό από το στάτους του ως τον σημαντικότερο αξιόπιστο Ρεπουμπλικάνο συνομιλητή των Ευρωπαίων.

Από τον Τραμπ στην Ευρώπη: Το μεγάλο στοίχημα του Μάρκο Ρούμπιο

Βουτιά στο παρελθόν: οι συγκρούσεις του 2016

Ο ψιλοκαμένος θεατής της αμερικανικής πολιτικής σκηνής ενδεχομένως να θυμάται το ατελείωτο content που είχαν δώσει τα εσωκομματικά debate των Ρεπουμπλικάνων στην κούρσα για το χρίσμα του 2016. Με την επικράτηση της Χίλαρι Κλίντον να θεωρείται μέσες άκρες εξασφαλισμένη, ελάχιστοι έδωσαν αρχικά σημασία στο ρόστερ των επίδοξων Ρεπουμπλικάνων υποψήφιων προέδρων, μέχρις ότου αρκετές από τις διάφορες ανεκδιήγητες –αλλά και ευρηματικές– ατάκες του Τραμπ έγιναν viral. Ο Γερουσιαστής από τη Φλόριντα τότε Ρούμπιο αποτέλεσε έναν εκ των νεότερων τότε υποψηφίων, ο οποίος όμως είχε την καλύτερα διαμορφωμένη κοσμοθεωρία για τον ρόλο των ΗΠΑ στον κόσμο, στη μετά-Ομπάμα εποχή. Με τρεις πυλώνες, ο Ρούμπιο υποστήριζε α) τη διαρκή αναγκαιότητα της ενίσχυσης της αμερικανικής ισχύος με κάθε τρόπο, β) την προστασία του διεθνούς οικονομικού συστήματος, άρα και την ακεραιότητα των παγκόσμιων εφοδιαστικών αλυσίδων, και γ) την υπεράσπιση των αμερικανικών αξιών, στις οποίες εντασσόταν και η ενίσχυση της αμερικανικής παρουσίας στην Ευρώπη, ιδιαίτερα ως ανάχωμα στον ρωσικό επεκτατισμό.

Το τελευταίο σκέλος είναι εκείνο που μας ενδιαφέρει. Στο άρθρο του με τίτλο “My Vision for Europe” το οποίο δημοσιεύτηκε στο Politico στις 8 Μαΐου του 2015, ο Ρούμπιο εμφανίζεται ως αφοσιωμένος θιασώτης των στενότερων δυνατών διατλαντικών σχέσεων, αποδίδοντάς τους μια ξεκάθαρη ιδεολογική διάσταση, και απόλυτα συνεπή με τον τρόπο που οι ΗΠΑ αντιλαμβάνονταν τον μεταπολεμικό τους ρόλο, από τον Χάρι Τρούμαν μέχρι τον Μπαράκ Ομπάμα. Σε ένα κείμενο που ουσιαστικά αποτέλεσε μανιφέστο εξωτερικής πολιτικής, ο Ρούμπιο υποστήριζε την περαιτέρω μεγέθυνση του αμερικανικού στρατιωτικού αποτυπώματος στην Ευρώπη, την παροχή εξοπλιστικής, υλικοτεχνικής, και εν γένει οικονομικής βοήθειας στην Ουκρανία, την επιβολή περαιτέρω κυρώσεων στη Ρωσία, την ενίσχυση ιδιαίτερα των ανατολικότερων ευρωπαϊκών κρατών, και τη διεύρυνση του ΝΑΤΟ. Όπως ο ίδιος έγραφε χαρακτηριστικά «η προστασία των λαών μας, η προώθηση των συμφερόντων μας και η σταθερότητα ενός ολοένα πιο διασυνδεδεμένου κόσμου απαιτούν τη στενή συνεργασία μας, ιδίως ενόψει των προκλήσεων που επανέρχονται στο προσκήνιο»· περισσότερο φέρνει στον Τζο Μπάιντεν η συγκεκριμένη φράση, παρά στον προκάτοχο αλλά και διάδοχό του.

Στην πραγματικότητα, ο Ρούμπιο έβλεπε πολύ μπροστά, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τη ρωσική επιθετικότητα. Ο νυν Υπουργός Εξωτερικών είχε διαφωνήσει με τον Τραμπ για το ΝΑΤΟ, την Ευρώπη, και –κυρίως– για τη Ρωσία, καθώς θεωρούσε πως ο θαυμασμός του αντιπάλου του για τον Βλαντιμίρ Πούτιν αποτελούσε ένα από τα πιο τρωτά σημεία του· ο Τραμπ είχε ήδη καταφέρει να μετακινήσει το Ρεπουμπλικανικό κόμμα σε έναν ιδεολογικό άξονα όπου η υποστήριξη σε ένα αυταρχικό και παραδοσιακά εχθρικό προς τις ΗΠΑ καθεστώς δεν αποτελούσε πλέον ταμπού, όμως ο Ρούμπιο τα διατλαντικά του διαπιστευτήρια τα είχε πλέον παραδώσει – και με το παραπάνω. Η συνέχεια είναι μέσες άκρες γνωστή: ο Τραμπ θριάμβευσε στις εσωκομματικές εκλογές, κέρδισε την Κλίντον χωρίς να το περιμένει σχεδόν κανείς, έγραψε ιστορία ως ο σύγχρονος Πρόεδρος που υπηρέτησε δύο μη συνεχόμενες θητείες μετά και τον Γκρόβερ Κλίβελαντ στα τέλη του 19ου αιώνα, και καλείται τώρα να μαζέψει τα ασυμμάζευτα στην Ανατολική Ουκρανία.

Ο Ρούμπιο χρειάζεται την Ευρώπη· και η Ευρώπη εκείνον

Ο Ρούμπιο μπορούσε πλέον είτε να προσαρμοστεί στον παράξενο νέο κόσμο του Τραμπ, είτε να αποχωρήσει από αυτόν όπως έκαναν δεκάδες άλλα ιστορικά στελέχη των Ρεπουμπλικάνων· ο «μικρός Μάρκο» επέλεξε το πρώτο, και μέχρι στιγμής του έχει βγει. Μετακινώντας εαυτόν ρητορικά πλησίον του δόγματος America First –χωρίς ποτέ ωστόσο να αποτελέσει poster boy του κινήματος MAGA, ούτε όμως και επίδοξο διάδοχο της ηγεσίας του όπως ο νυν Αντιπρόεδρος, Τζέι Ντι Βανς– ο Ρούμπιο κατάφερε να επανεφεύρει τον εαυτό του, και να καταστήσει την επιλογή του ως Υπουργό Εξωτερικών αυταπόδεικτη. Έχοντας υπηρετήσει ως άτυπος σύμβουλος του Τραμπ για ζητήματα της Λατινικής Αμερικής στην πρώτη του θητεία, καθώς παράλληλα μάζευε ασύγκριτη εμπειρία στις επιτροπές πληροφοριών και εξωτερικών υποθέσεων της Γερουσίας, ο Ρούμπιο προσέφερε στον Τραμπ αυτό που καταλαβαίνει καλύτερα: ένα unique selling point συνδυάζοντας αξιοπιστία, ασφάλεια, και ταχύτητα. Παράλληλα, ο ίδιος ο Τραμπ επέστρεψε στον Λευκό Οίκο σαφώς περισσότερο υποψιασμένος αναφορικά με τη δυνητική χρησιμότητα της Ευρώπης, την αναγκαιότητα μιας έστω και στοιχειώδους συνεννόησης, αλλά και το κόστος μιας άνευ επιστροφής διάρρηξης των διατλαντικών σχέσεων.

Παράλληλα, από την πρώτη στιγμή που εγκρίθηκε ο διορισμός του από τη Γερουσία, ο Ρούμπιο απολαμβάνει της εμπιστοσύνης των Ευρωπαίων. Σήμερα, ο Αμερικανός Υπουργός λειτουργεί ως ο μόνος αυθεντικά αξιόπιστος συνομιλητής και εγγυητής συνέχειας για τους Ευρωπαίους· η τοποθέτησή του στη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου το 2026 αποτελεί το πλέον χαρακτηριστικό παράδειγμα, καθώς ο Ρούμπιο είχε κάνει λόγο για την κοινή μοίρα των ΗΠΑ και της Ευρώπης και την αναγκαιότητα της ενίσχυσής της, επικαλούμενος τις κοινές διατλαντικές πολιτισμικές αξίες, κατευνάζοντας τις ευρωπαϊκές ηγεσίες, και υποδεικνύοντας πως υπάρχει κάποιος στον Λευκό Οίκο με άμεση πρόσβαση στον Αμερικανό Πρόεδρο, με τον οποίο μιλάνε την ίδια γλώσσα. Φυσικά, ο Ρούμπιο έχει επικρίνει αυστηρά τους Ευρωπαίους εταίρους των ΗΠΑ ως Υπουργός Εξωτερικών –ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά την αποτυχία τους να ανταποκριθούν στις εξοπλιστικές τους υποχρεώσεις στο ΝΑΤΟ– ενώ έχει ακολουθήσει τον Τραμπ προχωρώντας και σε στοχευμένες επιθέσεις εναντίον χωρών όπως η Ισπανία –για αμέτρητους λόγους– αλλά ακόμα και εναντίον στενότερων συμμάχων όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Γαλλία, και την Ιταλία, όταν εκείνες αρνήθηκαν στις αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις την αξιοποίηση των βάσεών τους στο πλαίσιο του πολέμου στο Ιράν.

Ακόμα και εκεί, ωστόσο, ο Ρούμπιο φρόντισε να αποδείξει το unique selling point του, αυτή τη φορά απέναντι στους Ευρωπαίους. Παρότι τους έψεξε για τη στάση τους υιοθετώντας σκληρή γλώσσα σε συνέντευξή του στο CNN, ο Αμερικανός Υπουργός Εξωτερικών φρόντισε παράλληλα να τους υπενθυμίσει πως ο ίδιος αποτελεί ιστορικά τον πλέον ένθερμο υποστηρικτή του ΝΑΤΟ, χαρακτηρίζοντάς το ξανά ως πολλαπλασιαστή της αθροιστικής ισχύος της Ατλαντικής Συμμαχίας. Η διαφορά εδώ με τον Τραμπ είναι ουσιώδης: ο Ρούμπιο υιοθετεί μεν μερικώς τη ρητορική του νεοαπομονωτικού και συναλλακτικού τραμπικού πρίσματος, αλλά εξακολουθεί να εντάσσει την κριτική του σε ένα συγκεκριμένο και ιστορικά ακριβές αξιακό πλαίσιο το οποίο έχει κερδίσει το δικαίωμα να υποστηρίζει πως ενστερνίζεται· άρα, μπορεί να εγκαλεί όσους δεν ανταποκρίνονται σε αυτό, και να τους καλλιεργεί την ελπίδα πως ως Πρόεδρος θα το τιμήσει. Αυτή ακριβώς η προσέγγιση συνοψίζει τη μόνιμη άσκηση ακροβασίας του «μικρού Μάρκο»: η υποστήριξη και εξυπηρέτηση μεν της ατζέντας του Τραμπ την οποία ο ίδιος έχει καταφέρει να συνδιαμορφώνει, και η διαρκής υπενθύμιση –εντός και εκτός των ΗΠΑ– πως ο ίδιος αποτελεί τον τελευταίο εναπομείναντα αξιόπιστο Ρεπουμπλικάνο συνομιλητή των δυτικών εταίρων της Ουάσιγκτον· εν καιρώ δύο παράλληλων πολέμων.

Το στοίχημα για το 2028

Ο ίδιος το έχει απορρίψει επανειλημμένα, ωστόσο κάθε μέρα μοιάζει περισσότερο πιθανό: αν ο Ρούμπιο επιχειρήσει να διεκδικήσει ξανά το χρίσμα του 2028, αυτή τη φορά θα το κάνει σε καλύτερη ηλικία, και από θέση ισχύος. Η μέχρι τώρα προσέγγισή του ενισχύει την προσπάθειά του να πείσει τόσο τους ψηφοφόρους όσο και τους χρηματοδότες των Ρεπουμπλικάνων πως εκείνος αποτελεί τον αυθεντικότερο εκφραστή των θέσεων των πρώτων, αλλά και τον εγγυητή των συμφερόντων των δεύτερων· αρχικά ο Βανς είχε ένα προβάδισμα καθώς, ως προσωπικότητα, διακατέχεται από τον εγγενή λαϊκισμό του Τραμπ, ο οποίος τροφοδοτεί με αμετροέπεια το κίνημα MAGA από το 2015. Ωστόσο, ο πόλεμος στο Ιράν –και ο βαθμός στον οποίο το ενεργειακό σοκ που έχει προκαλέσει παρατείνεται περαιτέρω από τον ατελείωτο ρωσο-ουκρανικό πόλεμο– αποδεικνύει καθημερινά σε όλο και περισσότερους συντηρητικούς Αμερικανούς που ενδεχομένως συγκινήθηκαν από τη νεοαπομονωτική ρητορική του Τραμπ πως ο ρόλος των ΗΠΑ εντός του διεθνούς συστήματος παραμένει απολύτως καθοριστικός τόσο για τις ευρύτερες διεθνείς ισορροπίες, όσο και για τα δολάρια που μετράνε στην τσέπη τους.

Οι χρηματοδότες των Ρεπουμπλικάνων γνωρίζουν ήδη πως η διαχειριστική ικανότητα και εμπειρία του Ρούμπιο είναι ασύγκριτη σε σχέση με εκείνη του Βανς· οι διαθέσιμες δημοσκοπήσεις υποδεικνύουν πως σιγά-σιγά αυτή την άποψη συμμερίζονται και οι Ρεπουμπλικάνοι ψηφοφόροι, καθώς η διαχείριση των παράλληλων κρίσεων αποδίδει στον Υπουργό Εξωτερικών αξιοπιστία. Την ίδια στιγμή, η πλειοψηφία των μετριοπαθών Αμερικανών –οι οποίοι ποτέ δεν είχαν να χωρίσουν τίποτα ιδιαίτερο με την Ευρώπη και το ΝΑΤΟ– φαίνεται πως θεωρεί ότι ο Ρούμπιο είναι απείρως ικανότερος από τον Βανς στη διαχείριση μιας διεθνούς κρίσης, αλλά και πως μπορεί να αξιοποιήσει και να κινητοποιήσει καλύτερα τις συμμαχίες των ΗΠΑ ανά τον κόσμο ώστε να προστατέψει τα αμερικανικά συμφέροντα. Οι ίδιοι οι Ευρωπαίοι, τέλος, μάλλον θα επέλεγαν τον Ρούμπιο έναντι του Βανς με κλειστά μάτια, αν έπρεπε ο διάδοχος του Τραμπ στον Λευκό Οίκο να είναι και εκείνος Ρεπουμπλικάνος· ένας Δημοκρατικός, ωστόσο, μάλλον θα γινόταν αποδεκτός με περίσσιο ενθουσιασμό.

Ο πραγματικός κίνδυνος για τον «μικρό Μάρκο» είναι να καεί μαζί με τον Τραμπ, ιδιαίτερα αν οι Ρεπουμπλικάνοι όντως υποστούν τη διαφαινόμενη πανωλεθρία στις ενδιάμεσες εκλογές. Ο Αμερικανός Πρόεδρος λειτουργεί πάντα και πρώτα με γνώμονα τον εαυτό του, και εσχάτως, την προσωπική και πολιτική του υστεροφημία· με αυτή τη σειρά. Ο Ρούμπιο έχει μέχρι στιγμής καταφέρει να παρουσιάζει εαυτόν ως τον –μοναδικό, ίσως– ενήλικα στον Λευκό Οίκο σε ό,τι αφορά τη συνέπεια και τη συνέχεια της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής στη μετά-Τραμπ εποχή. Όμως, η άσκηση ακροβασίας παραμένει άκρως επικίνδυνη: ως Υπουργός Εξωτερικών του Τραμπ, ο Ρούμπιο έχει μεν μια ιστορική ευκαιρία να διεκδικήσει ξανά τον Λευκό Οίκο, έχοντας όμως αναλάβει παράλληλα μια τεράστια ευθύνη, αλλά και ένα ακόμα μεγαλύτερο ρίσκο· μια (αυτό)καταστροφική παρορμητική απόφαση του Αμερικανού Προέδρου, είτε στο Ιράν είτε αλλού, θα σκάσει πρωτίστως στα δικά του χέρια. Μέχρι τότε, η επιμονή του Ρούμπιο στην πολλαπλασιαστική ισχύ του ΝΑΤΟ εξυπηρετεί μεν εμμέσως τις ΗΠΑ και τους εταίρους τους, αλλά άμεσα πρωτίστως τον ίδιο, καθιστώντας τον ξανά ως την αυταπόδεικτη επιλογή της επόμενης ημέρας, ιδιαίτερα αν αυτή έρθει σε ένα αντίστοιχα ταραχώδες διεθνές περιβάλλον όπου οι στενές διατλαντικές σχέσεις –με τα αμέτρητα σημεία τριβής τους– θα αποτελούν αμοιβαία αναγκαιότητα στις συνειδήσεις τόσο των αιρετών όσο και των πολιτών· ο δρόμος για τον Λευκό Οίκο του 2028 περνάει και απ’ την Ευρώπη.