Γαλλία: Από τις μαθητικές ταραχές στη βία των δρόμων - Η ανατομία μιας ανάφλεξης

Το κίνημα των μαθητών στα γαλλικά λύκεια ξεκίνησε στις 17 Σεπτεμβρίου με διαμαρτυρίες για φθαρμένες κτιριακές εγκαταστάσεις (το 10% του σχολικού κτιριακού δυναμικού είναι κακοσυντηρημένο και έχει επιβαρυνθεί από την αδιαφορία και τους μικροβανδαλισμούς των ίδιων των μαθητών), για ελλείψεις σε καθηγητές (καθώς οι εκπαιδευτικοί εργάζονται το πολύ 18 ώρες εβδομαδιαίως, δεν κάνουν αναπληρώσεις ακόμα κι αν μπορούν: στις σπάνιες περιπτώσεις που κάνουν, πληρώνονται υπερωριακά) και για υπεράριθμες τάξεις (τουλάχιστον στις μισές σχολικές αίθουσες συνωστίζονται καμιά 30ριά παιδιά, ενώ σε μερικά μαθήματα πολυτελείας, όπως αρχαία ελληνικά, λατινικά ή ρωσικά, ο καθηγητής διδάσκει μια λαμπρή τριάδα). Προπάντων, οι μαθητές διαμαρτύρονται για την εντατικοποίηση του προγράμματος, το οποίο είναι από τα πιο χαλαρά στην Ευρώπη και περιλαμβάνει περισσότερες σχολικές αργίες από τον μέσον όρο των χωρών του ΟΟΣΑ. Στη δυσαρέσκεια έχει προστεθεί η διαδικασία εισόδου στα ΑΕΙ μέσω της πλατφόρμας Parcoursup που εισήχθη το 2018, καθιστώντας αυστηρότερα τα κριτήρια του περάσματος στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Ο λόγος γι’ αυτή τη μεταρρύθμιση ήταν το ότι περίπου το 24% των πρωτοετών φοιτητών εγκαταλείπουν το πανεπιστήμιο στο τέλος του 1ου έτους: γύρω στους 45.000 φοιτητές ετησίως δεν καταφέρνουν να προβιβαστούν στο 2ο έτος, ενώ άλλοι τόσοι επαναλαμβάνουν το 1ο έτος (σημειώνεται ότι η φοίτηση στα γαλλικά ΑΕΙ δεν είναι ένας σωρός από μαθήματα που τα σέρνεις μέχρι το πτυχίο), με μόνο το 48% να προχωρεί κανονικά στο 2ο έτος. Οι περισσότεροι από όσους εγκαταλείπουν το πανεπιστήμιο δεν σταματούν τις σπουδές τους —δεν πρόκειται για δακρύβρεχτη ιστορία «19χρονος βγαίνει στο μεροκάματο»· συνήθως, μεταπηδούν σε τεχνικές σχολές ή αλλάζουν πεδίο. Ο στόχος του Parcoursup είναι η εξοικονόμηση πόρων και χρόνου· όχι μόνο το να βρίσκει ο κάθε μαθητής γρήγορα τον δρόμο του αλλά και να μη μένει άνεργος μετά την αποφοίτηση. Έτσι, σε ορισμένους κλάδους, όπως η Ψυχολογία και η Γυμναστική Ακαδημία, προσφέρονται σήμερα λιγότερες θέσεις από τις ζητούμενες: το καταραμένο Parcoursup λειτουργεί σαν φίλτρο της υπερβάλλουσας ζήτησης. Αλλά, σύμφωνα με το αριστερό αφήγημα, περιλαμβάνει έναν «μαύρο αλγόριθμο» ο οποίος πριμοδοτεί τους μαθητές των «καλών σχολείων» (μιλάμε πάντοτε για δημόσια σχολεία), παραμερίζοντας τους υποψηφίους από τα υποβαθμισμένα λύκεια των πολυεθνοτικών κοινοτήτων. Και σαν να μην έφταναν όλα αυτά, καθυστερεί τις απαντήσεις της εισαγωγής στα ΑΕΙ, πράγμα που αγχώνει τους μαθητές, οι οποίοι, επιπλέον, επιφορτίζονται με την εξίσου αγχογόνο σύνταξη μιας επιστολής εκδήλωσης ενδιαφέροντος. Στον κακομαθημένο ανεπτυγμένο κόσμο δεν πρέπει να αγχωνόμαστε.

Η πραγματική αιτία των ταραχών είναι η επιδίωξη της Ανυπότακτης Γαλλίας να κερδίσει την προεδρία στις εκλογές του προσεχούς Απριλίου. Καθώς το αφήγημα του κόμματος και του ίδιου του Ζαν-Λυκ Μελανσόν που κινεί τις μαθητικές εξεγέρσεις στρέφεται πάντοτε γύρω από ζητήματα (φανταστικών και επινοημένων) ανισοτήτων και διακρίσεων, οι συνδικαλιστές των σχολείων, με επικεφαλής τον Γαλλοαλγερινό Ριάντ Ρανί από την Union Syndicale Lycéenne, έχουν πείσει τα 16χρονα ότι εναντίον τους εκτυλίσσεται μια συνωμοσία: η υποτιθέμενη «εντατικοποίηση» είναι, στην πραγματικότητα, δόλιο κόλπο του κράτους να κλέβει χρόνο από τους επαναστατικούς αγώνες.

Μέλη, στελέχη και δημοτικοί άρχοντες από την Ανυπότακτη Γαλλία κι από άλλες αντικαπιταλιστικές ομάδες [Le Poing levé (Υψωμένη γροθιά) και Révolution permanente (Διαρκής επανάσταση)] πλαισίωσαν το κίνημα που διαδόθηκε ταχύτατα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, οδήγησε σε μπλόκα και καταλήψεις σε εκατοντάδες λύκεια και πανεπιστήμια παντού στη χώρα (Παρίσι, Μασσαλία, Λυόν, Λιλ, Στρασβούργο, Ρεν, Μπορντώ) και κλιμακώθηκε με βίαια επεισόδια, καταλήψεις, επιθέσεις εναντίον «συντηρητικών» εκπαιδευτικών (μια ταλαίπωρη κατηγορία που συνιστά λιγότερο από το 10% των μελών του επαγγέλματος), βανδαλισμούς δημόσιας περιουσίας, εμπρησμούς οχημάτων και κάδων. Μέσα σε λίγες ημέρες, οι διαδηλώσεις εμπλουτίστηκαν με συνθήματα όπως «Ελευθερώστε το Κονγκό, το Σουδάν, την Παλαιστίνη, την Αϊτή», «Οι ΛΟΑΤΚΙ+ δεν είναι ψυχικά ασθενείς», «Εθνικό Εκπαιδευτικό Σύστημα γαμιέσαι!», ενώ οι ινστρούχτορες αναμείχθηκαν με το ξέφρενο πλήθος, παλινδρόμησαν στην εφηβική ηλικία και βάλθηκαν να καθυβρίζουν τους αστυνομικούς («Μπάτσοι, γουρούνια, δολοφόνοι») και τους δημοσιογράφους μη αριστερών καναλιών («Αλήτες, ρουφιάνοι, δημοσιογράφοι»), τους οποίους άλλωστε εμπόδισαν να κάνουν ρεπορτάζ. Αναπόφευκτα, στο κίνημα προσχώρησαν τα εργατικά συνδικάτα ζητώντας την κατάργηση των μέτρων λιτότητας και των περικοπών στον προϋπολογισμό της παιδείας, ο οποίος ανέρχεται ήδη σε 65 δισεκατομμύρια ευρώ, το 83% των οποίων διοχετεύεται στους μισθούς των καθηγητών και των διοικητικών υπαλλήλων.

Όταν η υπόθεση βγήκε από το προαύλιο στους δρόμους, ενώθηκε, όπως συμβαίνει συνήθως, με τους κουκουλοφόρους: με τη διείσδυση της ultra αριστεράς στο μαθητικό κίνημα, βγήκαν, κυριολεκτικά, μαχαίρια. Όσο για τον Ζαν-Λυκ Μελανσόν, μετέτρεψε, όπως αναμενόταν, την παλιά προτροπή στη μετριότητα «Όχι στην εντατικοποίηση» στο σύνθημα «Όχι στον ρατσισμό» —δηλαδή σε κάτι εντελώς άσχετο, εισαγόμενο από τις αμερικανικές συνθήκες (από το Black Lives Matter, για παράδειγμα). Για τον Μελανσόν, βρισκόμαστε στην εξέγερση του Σοβέτο το 1976 ή του Λος Άντζελες το 1992: ο επικεφαλής της Ανυπότακτης Γαλλίας βλέπει παντού ρατσιστές αστυνομικούς, φασίστες δημοσιογράφους και αντιδραστικούς γέρους που επιτίθενται κουνώντας τη μαγκούρα στη «νεολαία μας, στα παιδάκια μας». Ποιος από μας θα τολμούσε να ξεστομίσει ότι οι μαθητές λυκείου που καίνε κτίρια, οχήματα και κάδους απορριμμάτων είναι «μαύροι» ή «Άραβες»; Κι ότι η πλειονότητα των κουκουλοφόρων προέρχονται από τις μεταναστευτικές κοινότητες; Μόνο σε ανθρώπους σαν τον Μελανσόν επιτρέπεται να υιοθετούν φυλετικά διχαστικές προσεγγίσεις — κάτι που έκανε άλλωστε και ο Ζαν-Μαρί Λεπέν στην εποχή του. Η ουσία είναι ότι ο υποψήφιος πρόεδρος από την Ανυπότακτη Γαλλία αφυπνίζει βαθύτερα εθνοτικά «αντιγαλλικά» ένστικτα διεξάγοντας αγώνα ταυτότητας, όχι κοινωνικής δικαιοσύνης που προϋποθέτει βελτίωση του μορφωτικού επιπέδου. Η αριστερά δεν ενδιαφέρεται για την παιδεία, ενδιαφέρεται για την επαναστατική κατήχηση στην παιδεία. Και εκμεταλλεύεται όλα τα προβλήματα που έχει προκαλέσει στα σχολεία με τον μαινόμενο συνδικαλισμό της από το 1968.

Το εκπαιδευτικό σύστημα κλονίζεται, η εκλεγμένη εξουσία αμφισβητείται και οι οικονομικοί δείκτες κοκκινίζουν. Αντί να αντιμετωπίσουν αυτές τις προκλήσεις, οι επαναστάτες της αριστεράς ανακοινώνουν πανεθνικά συλλαλητήρια για αύριο, ανάγοντας τους εφήβους σε επαναστατική πρωτοπορία. Η ιστορία επαναλαμβάνεται, αλλά ήταν εξαρχής φάρσα.