Explainer | Γιατί το φαινόμενο Ελ Νίνιο μπορεί να φέρει ακραία καιρικά φαινόμενα

Το φαινόμενο Ελ Νίνιο που αναπτύσσεται στον Ειρηνικό Ωκεανό ενδέχεται να εξελιχθεί σε ένα από τα ισχυρότερα που έχουν καταγραφεί, προκαλώντας ακραίες θερμοκρασίες, πλημμύρες, ξηρασίες και σημαντικές απώλειες στις καλλιέργειες σε πολλές περιοχές του πλανήτη.

Σύμφωνα με το Climate Impact Lab του Πανεπιστημίου του Σικάγο, η εξέλιξη του φαινομένου θα μπορούσε να συνδεθεί με περίπου 451.000 επιπλέον θανάτους έως τον Φεβρουάριο του 2027. Ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός (WMO) εκτιμά ότι το Ελ Νίνιο θα φτάσει στη μέγιστη έντασή του στις αρχές του 2027, με τις επιπτώσεις του να γίνονται αισθητές σε παγκόσμια κλίμακα.

Το Ελ Νίνιο αποτελεί τη θερμή φάση του φυσικού κλιματικού κύκλου Ελ Νίνιο-Νότια Ταλάντωση (ENSO), ο οποίος επηρεάζει τις καιρικές συνθήκες σε ολόκληρο τον κόσμο. Εμφανίζεται συνήθως κάθε δύο έως επτά χρόνια, όταν η εξασθένηση των αληγών ανέμων οδηγεί σε αύξηση της θερμοκρασίας των υδάτων στον ανατολικό Ειρηνικό.

Αυτό έχει ως αποτέλεσμα την άνοδο της παγκόσμιας θερμοκρασίας και την ανατροπή των συνηθισμένων μοτίβων βροχοπτώσεων, προκαλώντας έντονες βροχές σε ορισμένες περιοχές και παρατεταμένη ξηρασία σε άλλες. Ενδεικτικό της έντασης του φετινού φαινομένου είναι ότι οι θερμοκρασίες στην επιφάνεια της θάλασσας στον Ισημερινό Ειρηνικό έφτασαν αυτόν τον μήνα τους 3,05 βαθμούς Κελσίου πάνω από τα κανονικά επίπεδα, τη μεγαλύτερη απόκλιση που έχει καταγραφεί σε επεισόδιο Ελ Νίνιο.

Η NOAA χαρακτηρίζει ως ισχυρό ένα Ελ Νίνιο όταν η θερμοκρασία ξεπερνά κατά 1,5°C το φυσιολογικό επίπεδο και ως πολύ ισχυρό όταν η απόκλιση φτάνει τους 2°C. Ο WMO δεν χρησιμοποιεί επίσημα τον όρο «σούπερ Ελ Νίνιο», ωστόσο προβλέπει ότι το φαινόμενο θα εξελιχθεί σε «πολύ ισχυρό επεισόδιο».

Η κλιματική αλλαγή ενισχύει τις επιπτώσεις του

Το Ελ Νίνιο είναι φυσικό κλιματικό φαινόμενο και δεν προκαλείται από την κλιματική αλλαγή, όμως η υπερθέρμανση του πλανήτη μπορεί να ενισχύσει σημαντικά τις επιπτώσεις του. Η μέση θερμοκρασία της Γης έχει αυξηθεί κατά περίπου 1,4°C σε σχέση με την προβιομηχανική εποχή, δημιουργώντας μια υψηλότερη «βάση» πάνω στην οποία προστίθενται οι θερμοκρασιακές επιδράσεις του Ελ Νίνιο. Έτσι, οι καύσωνες, οι ξηρασίες και οι ισχυρές βροχοπτώσεις μπορούν να γίνουν εντονότεροι, αυξάνοντας τον κίνδυνο πυρκαγιών, πλημμυρών και καταστροφών στις καλλιέργειες.

Το ισχυρό Ελ Νίνιο του 2023-2024, σε συνδυασμό με την κλιματική αλλαγή, συνέβαλε ώστε το 2024 να καταγραφεί ως το θερμότερο έτος που έχει μετρηθεί, ενώ εκείνη τη χρονιά σημειώθηκαν καταστροφικές πυρκαγιές στη Βολιβία και τη Βενεζουέλα, μεγάλες πλημμύρες στο Νεπάλ, το Σουδάν και την Ισπανία και θανατηφόροι καύσωνες στο Μεξικό και τη Σαουδική Αραβία.

Οι προβλέψεις για το νέο επεισόδιο είναι ιδιαίτερα ανησυχητικές. Ο συνδυασμός του Ελ Νίνιο με την υπερθέρμανση του πλανήτη έχει οδηγήσει τον WMO να προειδοποιήσει ότι το 2027 ενδέχεται να είναι το θερμότερο έτος που έχει καταγραφεί. Το Climate Impact Lab εκτιμά ότι οι περισσότεροι από τους 451.000 επιπλέον θανάτους που συνδέονται με τη ζέστη θα καταγραφούν στη Νιγηρία, την Ινδονησία και το Σουδάν, ενώ οι ερευνητές επισημαίνουν ότι συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης και μέτρα προστασίας, ιδίως για εργαζομένους σε εξωτερικούς χώρους, θα μπορούσαν να αποτρέψουν δεκάδες χιλιάδες θανάτους.

Παράλληλα, περιοχές της νότιας Αμερικής και της Κεντρικής Ασίας αναμένεται να δεχθούν περισσότερες βροχοπτώσεις και να αντιμετωπίσουν αυξημένο κίνδυνο πλημμυρών, ενώ η νότια Αφρική, η Κεντρική Αμερική και η Αυστραλία είναι πιθανό να βρεθούν αντιμέτωπες με εντονότερη ξηρασία, επηρεάζοντας την παραγωγή τροφίμων και την υδροηλεκτρική ενέργεια. Το Παγκόσμιο Επισιτιστικό Πρόγραμμα του ΟΗΕ εκτιμά, μάλιστα, ότι έως το τέλος του 2027 σχεδόν 50 εκατομμύρια άνθρωποι θα μπορούσαν να βρεθούν αντιμέτωποι με οξεία πείνα εξαιτίας του φαινομένου.

Πηγή: Reuters