Αλλάζει ο παγκόσμιος χάρτης; Γιατί ο ΟΗΕ θέλει να αφήσει πίσω την προβολή Μερκάτορ

Η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ θα ψηφίσει σήμερα (4.9) επί ενός ψηφίσματος που καλεί τον κόσμο να καταργήσει επίσημα σταδιακά τον παραδοσιακό χάρτη Μερκάτορ της υδρογείου και να τον αντικαταστήσει με έναν χάρτη που αποτυπώνει με μεγαλύτερη ακρίβεια το μέγεθος της Αφρικής.

Ο Ρομπέρ Ντισέ, υπουργός Εξωτερικών του Τόγκο, δήλωσε ότι το ψήφισμα έχει κατατεθεί με πρωτοβουλία του Τόγκο και υποστηρίζεται από χώρες, μεταξύ των οποίων και τα 54 υπόλοιπα κράτη-μέλη της Αφρικανικής Ένωσης. Δεν διευκρίνισε τον συνολικό αριθμό των χωρών που το στηρίζουν. «Αυτή η συζήτηση δεν είναι πολιτική, αλλά επιστημονική, γιατί υπάρχουν επιστημονικές αποδείξεις και επομένως όλοι πρέπει να αποδεχτούμε την πραγματικότητα», δήλωσε.

Τα ψηφίσματα του ΟΗΕ δεν είναι νομικά δεσμευτικά, ωστόσο, εάν το ψήφισμα εγκριθεί, θα μπορούσε να οδηγήσει σε αλλαγές στα σχολικά προγράμματα και στην καθημερινή τεχνολογία, δεδομένης της ευρείας χρήσης της προβολής - του χάρτη Μερκάτορ στην εκπαίδευση, την τεχνολογία και τη διακυβέρνηση.

Η προβολή της Αφρικής και οι αλλαγές που έρχονται 

Η συγκεκριμένη προβολή δημιουργήθηκε από τον Φλαμανδό χαρτογράφο Γεράρντους Μερκάτορ το 1569, με σκοπό να βοηθά τους ναυτικούς να προσανατολίζονται στις θάλασσες. Σχεδόν πέντε αιώνες αργότερα, εξακολουθεί να αποτελεί το παγκόσμιο πρότυπο.

Ωστόσο, εξαιτίας του τρόπου με τον οποίο λειτουργεί η προβολή, οι περιοχές κοντά στον Ισημερινό εμφανίζονται σημαντικά μικρότερες από το πραγματικό τους μέγεθος, ενώ οι περιοχές σε μεγάλα γεωγραφικά πλάτη φαίνονται πολύ μεγαλύτερες. Για παράδειγμα, στον χάρτη η Αφρική εμφανίζεται περίπου στο ίδιο μέγεθος με τη Γροιλανδία, ενώ στην πραγματικότητα η αφρικανική ήπειρος είναι 14 φορές μεγαλύτερη.

«Θα μπορούσατε να χωρέσετε τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Κίνα, την Ινδία, την Ιαπωνία, το Μεξικό και μεγάλο μέρος της Ευρώπης μέσα στην Αφρική και να περισσεύει ακόμη γη», αναφέρει το ψήφισμα της καμπάνιας #CorrectTheMap στο Change.org, το οποίο έχει συγκεντρώσει περισσότερες από 11.000 υπογραφές. Η Αφρικανική Ένωση ενέκρινε την εκστρατεία τον Αύγουστο του 2025 και στη συνέχεια ζήτησε από το Τόγκο να ηγηθεί της προσπάθειας για την υιοθέτησή της.

«Ο χάρτης που επηρέασε τις διεθνεις ισορροπίες ισχύος»

Ιστορικοί και γεωγράφοι υποστηρίζουν εδώ και χρόνια ότι η προβολή Μερκάτορ είναι βαθιά επηρεασμένη από δυτικά στερεότυπα. Ακτιβιστές έχουν επαναλάβει την άποψη αυτή, με ορισμένους να έχουν επινοήσει τον όρο «χαρτογραφική αποικιοκρατία». Ορισμένοι υποστηρίζουν ότι ο συγκεκριμένος χάρτης έχει επηρεάσει διακριτικά τις διεθνείς ισορροπίες ισχύος, υποβαθμίζοντας οπτικά τη φυσική έκταση του παγκόσμιου Νότου και διογκώνοντας την εικόνα των χωρών του βόρειου ημισφαιρίου, ενώ συρρικνώνει τις περιοχές γύρω από τον Ισημερινό. Κατά την άποψή τους, αυτό έχει ενισχύσει συστημικές προκαταλήψεις στο διεθνές εμπόριο, στις αναπτυξιακές προτεραιότητες και στα εκπαιδευτικά συστήματα.

Ένας από τους σημαντικότερους επικριτές της προβολής Μερκάτορ ήταν ο Γερμανός ιστορικός Άρνο Πέτερς, ο οποίος παρουσίασε το 1973 τον παγκόσμιο χάρτη Πέτερς, βασισμένο στην προβολή Γκαλ-Πέτερς. Ο χάρτης αυτός έχει χρησιμοποιηθεί συχνά ως εναλλακτική του χάρτη Μερκάτορ. Η εκστρατεία #CorrectTheMap του Τόγκο προωθεί τη χρήση του πιο ακριβούς χάρτη Equal Earth, ο οποίος δημιουργήθηκε το 2018 από μια διεθνή ομάδα χαρτογράφων. Οι υποστηρικτές του υποστηρίζουν ότι θα συμβάλει στην αλλαγή της αντίληψης για την Αφρική και στην αποαποικιοποίηση των παγκόσμιων εκπαιδευτικών προγραμμάτων.

Συμφωνούν και ορισμένοι αναλυτές. Ο Τζέι Τζέι Ένοχ, ανώτερος συνεργάτης της JS Held, εταιρείας συμβούλων γεωπολιτικού κινδύνου με έδρα το Λονδίνο, δήλωσε ότι η προβολή Μερκάτορ υποβαθμίζει οπτικά το πραγματικό μέγεθος της Αφρικής. Συνέδεσε την εκστρατεία με την προσπάθεια των αφρικανικών χωρών να αποκτήσουν «μεγαλύτερη επιρροή στους παγκόσμιους θεσμούς και μεγαλύτερο έλεγχο στον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζεται η ήπειρος. Η υιοθέτηση ενός χάρτη ίσων επιφανειών θα παρείχε μια ακριβέστερη βάση για την εκπαίδευση και την κατανόηση του κοινού, ενώ θα σηματοδοτούσε ότι η δημογραφική, οικονομική και γεωπολιτική σημασία της Αφρικής δεν θα πρέπει πλέον να αντιμετωπίζεται μέσα από κληρονομημένες και παραμορφωμένες συμβάσεις».

Οι αρχές του Τόγκο ελπίζουν ότι η ψηφοφορία θα έχει την ίδια έκβαση με μια άλλη απόφαση που υποστηρίχθηκε από την Αφρικανική Ένωση και εγκρίθηκε φέτος στον ΟΗΕ. Τον Μάρτιο, ψήφισμα με πρωτοβουλία της Γκάνας για τον χαρακτηρισμό του δουλεμπορίου ως «το σοβαρότερο έγκλημα κατά της ανθρωπότητας» εγκρίθηκε με 123 χώρες να ψηφίζουν υπέρ. Τρεις χώρες καταψήφισαν και 52 απείχαν.

Η επιτυχία της Γκάνας έχει ενισχύσει την πεποίθηση των υποστηρικτών του χάρτη ότι το αποτέλεσμα της ψηφοφορίας μπορεί να είναι θετικό. Η κυβέρνηση του Τόγκο σχεδιάζει να διοργανώσει εκδήλωση στη Λομέ, την πρωτεύουσα της χώρας, με τη συμμετοχή της UNESCO, της Αφρικανικής Ένωσης και τεχνολογικών εταιρειών, όπως η Google Maps, κατά το πρώτο τρίμηνο του επόμενου έτους, προκειμένου να σχεδιαστεί η εφαρμογή του ψηφίσματος.

Ο Ντισέ δήλωσε: «Σε όσους λένε “γιατί τώρα;”, απαντώ: “γιατί όχι;”. Όταν κοιτάμε τον παγκόσμιο χάρτη… είναι καιρός να αλλάξουμε την αφήγηση». Και πρόσθεσε: «Ήρθε η ώρα εμείς, στην Αφρική, να αναλάβουμε την ευθύνη και να αλλάξουμε ό,τι μπορούμε να αλλάξουμε οι ίδιοι».

Πηγή: The Guardian