WhatsApp και hawala: Το κρυφό δίκτυο εκατομμυρίων που χρηματοδοτούσε έγκλημα και εξτρεμισμό

Μια ομαδική συνομιλία στο WhatsApp με 532 μέλη χρησιμοποιήθηκε για τη μεταφορά τεράστιων ποσών μετρητών σε ολόκληρο τον κόσμο, χωρίς τραπεζικό ίχνος, χρηματοδοτώντας μεταξύ άλλων οργανωμένο έγκλημα, διακίνηση ανθρώπων και εξτρεμιστικές οργανώσεις.

Η συνομιλία, με την ονομασία «Traders of Greater Europe», περιείχε περισσότερα από 82.000 μηνύματα που αντάλλαξαν τα μέλη της από τα τέλη Φεβρουαρίου έως τον Δεκέμβριο του 2022, σύμφωνα με έρευνα του δικτύου ερευνητικής δημοσιογραφίας της European Broadcasting Union, στο οποίο συμμετέχει και το BBC.

Οι συναλλαγές στο WhatsApp γίνονταν μέσω του συστήματος hawala, ενός παραδοσιακού δικτύου μεταφοράς χρημάτων που βασίζεται στην εμπιστοσύνη μεταξύ μεσαζόντων και μπορεί να λειτουργεί χωρίς ηλεκτρονική καταγραφή ή φυσική μεταφορά των ίδιων χαρτονομισμάτων.

Από Βρυξέλλες μέχρι Λονδίνο και Συρία

Στη συνομιλία εμφανίζονταν αιτήματα για μεγάλα ποσά σε ευρωπαϊκές πόλεις, μεταξύ άλλων στο Λονδίνο, στο Μπέρμιγχαμ και στο Λίβερπουλ. Σε μία περίπτωση, χρήματα που ξεκινούσαν από τις Βρυξέλλες κατέληξαν σε μαχητές του Ισλαμικού Κράτους στη Συρία.

Η βελγική έρευνα ξεκίνησε ως υπόθεση χρηματοδότησης τρομοκρατίας, όμως γρήγορα αποκάλυψε ένα πολύ μεγαλύτερο δίκτυο.

Ο ανακριτής Βενσάν Γκερά, ο οποίος εντόπισε πρώτος τη συνομιλία, περιέγραψε τον αριθμό των συναλλαγών ως «συγκλονιστικό» και είπε ότι το δίκτυο κάλυπτε ουσιαστικά «ολόκληρο τον πλανήτη».

Πώς λειτουργεί το hawala

Το hawala βασίζεται σε δύο μεσάζοντες, τους λεγόμενους hawaladars, οι οποίοι βρίσκονται σε διαφορετικές χώρες.

Ο ένας λαμβάνει μετρητά από τον αποστολέα και ο άλλος παραδίδει το αντίστοιχο ποσό, μείον την προμήθεια, στον παραλήπτη.

Οι δύο μεσάζοντες τακτοποιούν τις μεταξύ τους οφειλές αργότερα, χωρίς να είναι απαραίτητο να μεταφερθούν τα ίδια χρήματα από χώρα σε χώρα.

Το σύστημα χρησιμοποιείται συχνά και για απολύτως νόμιμους λόγους, για παράδειγμα από μετανάστες που στέλνουν χρήματα στις οικογένειές τους σε χώρες όπου η πρόσβαση στο τραπεζικό σύστημα είναι περιορισμένη.

Το ίδιο χαρακτηριστικό, όμως, το κάνει ιδιαίτερα ελκυστικό και για εγκληματικές οργανώσεις που θέλουν να αποφύγουν τα τραπεζικά συστήματα ελέγχου.

12.000 συναλλαγές σε ένα κινητό

Η υπόθεση πήρε άλλη διάσταση όταν η βελγική αστυνομία συνέλαβε τον Αμπού Άνταμ, ο οποίος θεωρούνταν επικεφαλής του δικτύου στις Βρυξέλλες.

Στο κινητό του βρέθηκαν περίπου 6.000 φωτογραφίες χαρτονομισμάτων των 5 ευρώ με εμφανείς τους σειριακούς αριθμούς και άλλες 6.000 φωτογραφίες ταυτοτήτων.

Τέτοια στοιχεία χρησιμοποιούνται συχνά ως μοναδικοί κωδικοί αναγνώρισης στις συναλλαγές hawala.

Σύμφωνα με τον Γκερά, τα ευρήματα δείχνουν ότι ο Άνταμ μπορεί να είχε διαχειριστεί τουλάχιστον 12.000 συναλλαγές.

«Δεν πρόκειται για ερασιτέχνες. Είναι επαγγελματίες. Είναι τραπεζίτες χωρίς κρατική εποπτεία», ανέφερε.

Χρήματα για το Ισλαμικό Κράτος

Η έρευνα αποκάλυψε στοιχεία ότι χρήματα είχαν σταλεί στο Ισλαμικό Κράτος με στόχο να βοηθήσουν γυναίκες μαχητών να διαφύγουν από στρατόπεδα κράτησης στη Συρία.

Το 2024, βελγικό δικαστήριο καταδίκασε έξι άτομα για ξέπλυμα χρήματος, μεταξύ των οποίων τον Αμπού Άνταμ και τον συνεργάτη του Αμπού Αχμέντ.

Οι ερευνητές διευκρινίζουν, πάντως, ότι δεν υπάρχουν ενδείξεις πως όλα τα μέλη της συνομιλίας συμμετείχαν σε παράνομες συναλλαγές.

Διακίνηση ανθρώπων, ναρκωτικά και βασανιστήρια

Η έρευνα της EBU εντόπισε και άλλα ευρωπαϊκά δίκτυα hawala που συνδέονταν με εγκληματική δραστηριότητα.

Στην Αυστρία, οι αρχές αποκάλυψαν ένα μεγάλο hawala γραφείο που λειτουργούσε μέσα από κατάστημα κεμπάπ στη Βιέννη και, σύμφωνα με τις αρχές, χρησιμοποιούνταν για πληρωμές διακίνησης ανθρώπων.

Δύο Σύροι αδελφοί που διαχειρίζονταν το δίκτυο καταδικάστηκαν για εμπορία ανθρώπων, καθώς και για βασανισμό και βιασμό ενός courier που είχε χάσει 350.000 ευρώ.

Σε άλλη επιχείρηση, αυστριακή αστυνομία και Europol εξάρθρωσαν κύκλωμα διακίνησης που φέρεται να είχε μεταφέρει περίπου 100.000 ανθρώπους στην Ευρώπη μέσα σε 18 μήνες.

Ο Γκέραλντ Τάτσγκερν, επικεφαλής ερευνών για εμπορία ανθρώπων στην αυστριακή αστυνομία, ανέφερε ότι εγκληματικές ομάδες χρησιμοποιούσαν ακόμη και βίντεο βασανισμών μεταναστών για να εκβιάζουν τις οικογένειές τους να στείλουν επιπλέον χρήματα μέσω hawala.

«Το βασικό κανάλι ξεπλύματος για το οργανωμένο έγκλημα»

Ο αξιωματικός και σύνδεσμος της Europol Κουέντιν Μαγκ περιέγραψε το hawala ως «το βασικό κανάλι ξεπλύματος χρήματος για το οργανωμένο έγκλημα».

Η εικόνα που προκύπτει είναι ένα παράλληλο χρηματοπιστωτικό σύστημα που μπορεί να εξυπηρετεί ταυτόχρονα νόμιμες οικογενειακές μεταφορές χρημάτων και πολύ σοβαρές εγκληματικές δραστηριότητες.

Το ίδιο εργαλείο που επιτρέπει σε έναν εργαζόμενο να στείλει χρήματα στην οικογένειά του μπορεί, χωρίς εποπτεία, να χρησιμοποιηθεί και για τη μεταφορά χρημάτων από διακίνηση ανθρώπων, ναρκωτικά ή χρηματοδότηση εξτρεμιστικών οργανώσεων.