Όταν ο πόλεμος γίνεται διαφήμιση για μύκητες στα νύχια

Τι σου λέω και σένα αυγουστιάτικα (σκέψεις θερινής ραστώνης)

Διαβάζεις για τη γεωπολιτική κατάρρευση και ξαφνικά, ανάμεσα στις παραγράφους, η οθόνη σε ενημερώνει για το πώς θα σώσεις τα νύχια των ποδιών σου. Πώς η ψηφιακή διαφήμιση ισοπέδωσε την ανθρώπινη τραγωδία, μετατρέποντας τη φρίκη στο απόλυτο φόντο μιας καταναλωτικής λοβοτομής – και γιατί το να μάθουμε στα παιδιά μας να κλείνουν τις οθόνες είναι η μόνη πράξη αντίστασης.

Η σύγχρονη ψηφιακή ενημέρωση δεν είναι απλώς ρηχή· είναι μια ενορχηστρωμένη, υπερ-καταναλωτική παράνοια που σε καλεί ανοιχτά να γίνεις συνένοχός της. Φανταστείτε το γνώριμο πλέον σκηνικό: Διαβάζεις μια ανατριχιαστική ανταπόκριση για τον ακρωτηριασμό της δημοκρατίας, τον βομβαρδισμό αμάχων ή την ανθρώπινη τραγωδία ενός πολέμου. Και ακριβώς εκεί, ανάμεσα στη δεύτερη και την τρίτη παράγραφο—εκεί που η ανάσα σου θεωρητικά κόβεται από τη φρίκη—η οθόνη σου στέλνει ένα αηδιαστικό σήμα: το νύχι με τους μύκητες, ή το στραβό έντερο που ταλαιπωρείται…

Χωρίς καμία προειδοποίηση, εμφανίζεται μια αηδιαστική, υπερ-μεγεθυμένη φωτογραφία ενός παραμορφωμένου νυχιού με την υπόσχεση: «Δείτε πώς εξαφανίζονται οι μύκητες σε 3 ημέρες». Ή, αν ο αλγόριθμος αποφασίσει να φανεί πιο «lifestyle», σου πετάει το απόλυτο υπαρξιακό δίλημμα της υποστάθμης: «Τι συμβαίνει στο σώμα σου αν τρως δύο μπανάνες την ημέρα;». Πόσες μπανάνες, αλήθεια, πρέπει να καταπιούμε αμάσητες το δευτερόλεπτο για να καταφέρουμε να ζήσουμε «χαλαρά», ενώ ο πλανήτης γύρω μας φλέγεται;

Αυτό δεν είναι ένα τεχνικό σφάλμα. Είναι η «ενέσιμη» παρέμβαση της πνευματικής αναισθησίας. Η φρίκη του κόσμου σερβίρεται πλέον με “site” dish μυκητίαση και ολίγη από δίαιτα εξπρές. Όταν ο πόλεμος έχει την ίδια σημασία με το μασαζοκολάν, τότε εμπορευματοποιείται η προσοχή μας.

Στη θεωρία των μέσων, αυτό που βιώνουμε καθημερινά ονομάζεται Context Collapse (Κατάρρευση του Πλαισίου). Ο αλγόριθμος των πλατφορμών δεν διαθέτει σύστημα αξιών, πολύ περισσότερο δε, αίσθηση του τραγικού. Για τον προγραμματισμένο κώδικα, η τραγωδία του πολέμου, οι λιμοί, οι μυκητιάσεις και οι μπανάνες είναι ακριβώς το ίδιο πράγμα: ψηφιακά "pixel slots" με διαφορετική τιμολόγηση.

Όταν το βαρυσήμαντο συνυπάρχει στον ίδιο οπτικό χώρο με το φρικιαστικά γελοίο, η ειδησεογραφία χάνει την ιεραρχική της αξία. Ο εγκέφαλος εκπαιδεύεται βίαια να επεξεργάζεται την ανθρώπινη απώλεια με την ίδια ακριβώς συναισθηματική ένταση που επεξεργάζεται ένα προϊόν για τους κάλους.

«Όταν τα πάντα προβάλλονται με την ίδια ένταση, στον ίδιο χώρο και με την ίδια αδηφαγία για προσοχή, τότε τίποτα δεν είναι πλέον σημαντικό.» — Neil Postman

Αυτή η βίαιη εναλλαγή από εικόνες ακραίου πόνου σε εικόνες ευτελούς καταναλωτισμού προκαλεί γνωστική υπερφόρτωση, είναι το αλγοριθμικό μίξερ που μας κάνει νιανιά! Για να μην τρελαθεί ο εγκέφαλος από αυτή τη συναισθηματική σχιζοφρένεια, κατεβάζει τον διακόπτη. Ενεργοποιεί τον μηχανισμό της απάθειας.

Η διαδρομή είναι προδιαγεγραμμένη: Τραγωδία ➔ Αηδιαστικό Clickbait ➔ Γνωστική Σύγχυση ➔ Ανακουφιστικό Scroll σε Lifestyle.

Ο «πολτός» που δημιουργείται είναι το τέλειο προϊόν μιας βιομηχανίας που απαιτεί από τον αναγνώστη να παραμένει παθητικός. Η κριτική σκέψη δεν είναι προαπαιτούμενο, είναι μάλλον απευκταία, γιατί είναι οικονομικά θανατηφόρα για τις πλατφόρμες που ζουν από το αδιάκοπο, νευρωτικό scrolling.

Η μεγάλη υπαρξιακή πρόκληση του 21ου αιώνα είναι να προστατεύσουμε την ίδια μας την Ενσυναίσθηση. Πώς εμποδίζουμε τα παιδιά μας από το να γίνουν συναισθηματικά απολιθώματα που προσπερνούν γενοκτονίες με ένα αδιάφορο swiping;

Μία είναι η λύση, όπως μάθαμε να πετάμε το junk food από το πιάτο μας, οφείλουμε να εκπαιδευτούμε να απορρίπτουμε τη γρήγορη, κατακερματισμένη από διαφημίσεις πληροφορία. Επιστροφή στο βιβλίο, στη μεγάλου μήκους ανάλυση, στην έντυπη μορφή. Οι ad-blockers δεν είναι απλώς λογισμικό· είναι πράξη πολιτικής αντίστασης.

Η οθόνη δεν είναι παράθυρο στον κόσμο, αλλά ένας καθρέφτης που κατασκευάζει ο αλγόριθμος για να μας πουλήσει πράγματα. Η κριτική σκέψη ξεκινά με την ερώτηση: «Ποιος κερδίζει όταν εγώ κοιτάζω αυτό το νύχι αντί για αυτή την είδηση;».

Η σκέψη γεννιέται στη σιωπή, όχι στη διαρκή διέγερση. Αν αφαιρέσουμε τη συνεχή διέγερση από τη ζωή μας και εκπαιδεύσουμε τα παιδιά μας, μας δίνουμε μία ευκαιρία να βαρεθούμε και να αναστοχαστούμε χωρίς μια οθόνη στο χέρι. Μια οθόνη που μας αφαιρεί τη δυνατότητα να νιώθουμε.

Η θωράκιση απέναντι στον αλγόριθμο δεν είναι απλώς ένα τεχνικό ζήτημα ρυθμίσεων· είναι ίσως το μεγαλύτερο στοίχημα επιβίωσης της σύγχρονης κοινωνίας. Αν δεν μάθουμε, εμείς και τα παιδιά μας, να διεκδικούμε την προσοχή μας πίσω από τα νύχια των tech κολοσσών, η επόμενη γενιά δεν θα θυμώνει πλέον με την αδικία. Απλώς θα την προσπερνά με τον αντίχειρα, ελπίζοντας κατά βάθος ότι η συντέλεια του κόσμου αντιμετωπίζεται χαλαρά. Αρκεί, βέβαια, να έχεις φάει τις δύο μπανάνες σου, γιατί το κότσι ελλοχεύει στον εγκέφαλο.