Οι Ευρωπαίοι ακτιβιστές και ο μύθος του αγαθού άγριου

Oι τρέλες της αμερικανικής ηγεσίας στο Ιράν δεν αλλάζουν τη φύση του ιρανικού καθεστώτος και της Χαμάς: πρέπει να είναι να είναι κανείς εντελώς ευήθης —ούτε καν «χρήσιμος ηλίθιος»— για να μη βλέπει αυτή τη φύση. Και παρ’ όλ’ αυτά, στις διαδηλώσεις που γίνονται κάθε εβδομάδα στη Γερμανία, στη Βρετανία, στη Γαλλία, ακτιβιστές υπέρ της Χαμάς χορεύουν με τις κεφίγιες στους ώμους και ιρανικές σημαίες να κυματίζουν στο φόντο. Ένα μεγάλο μέρος της ευρωπαϊκής αριστεράς, ρητά ή υπόρρητα, συνδέει την υπόθεση της Γάζας, την επονομαζόμενη «παλαιστινιακή υπόθεση», με τη στήριξη των μουλάδων· παραλλήλως, κι εδώ το πράγμα ξεφεύγει εντελώς από τη λογική, υπερασπίζεται ελευθερίες τύπου ΛΟΑΤΚΙ+ οι οποίες είναι αδιανότητες τόσο στη Γάζα όσο και στο Ιράν. Άραγε πρόκειται για άγνοια; Για ευσεβείς πόθους; Για παραπληροφόρηση και ιδεοληψία; Όπως συμβαίνει συνήθως, πρόκειται για όλα αυτά μαζί. Ο τυφλός ακτιβισμός δεν είναι απλώς ελάττωμα συλλογιστικής· είναι ελάττωμα συνείδησης.

Στο Βερολίνο, στο Παρίσι και στη Νέα Υόρκη, ο μη δυτικός άνθρωπος δεν αντιμετωπίζεται ως ίσος, αντιμετωπίζεται ως «ευγενής άγριος» όπως συνέβαινε στον 17ο και στον 18ο αιώνα. Έχουμε αφομοιώσει και επιμένουμε σε προκαταλήψεις του Διαφωτισμού και του Ρομαντισμού που διαψεύστηκαν από την επιστήμη και την πείρα της Ιστορίας. Εκτός του ότι το ιδεολόγημα περί αθώου και ηθικού ανθρώπου στη φυσική του κατάσταση ήταν εξαρχής λανθασμένο, στον σύγχρονο κόσμο ακούγεται ακόμα πιο τερατώδες: δεν υπάρχουν άνθρωποι ανέγγιχτοι από θεσμούς, τεχνολογία, ιδιοκτησία και κοινωνικούς κανόνες. Όμως, στα δυτικά μάτια, τότε και τώρα, ο μη δυτικός άνθρωπος ταυτίζεται με τον «ιθαγενή» που δήθεν παραμένει μακριά από τη διαφθορά, τη βία, την απληστία και τις ανισότητες όπως είχαν παραμείνει οι αυτόχθονες πληθυσμοί της Αμερικής και της Ωκεανίας ώσπου να φτάσουν οι «λευκοί» στην Εποχή των Ανακαλύψεων. Σ’ αυτούς τους πληθυσμούς μερικοί δυτικοί φιλόσοφοι είδαν εξωτικά ηθικά πρότυπα, τα οποία αν και ανέτρεψε ο Τόμας Χομπς με τον «Λεβιάθαν», τροφοδοτούν ακόμα τη λαϊκή φαντασία. Με λίγα λόγια, οι Άραβες, οι Πέρσες, οι ιθαγενείς της Αμερικής, οι Ινδοί (που έθαβαν χήρες), οι Παπούα (που έτρωγαν τους ηττημένους στον πόλεμο), οι Αφρικανοί είναι πάντοτε θύματα, ποτέ θύτες· θεωρούνται ανίκανοι για το κακό. Όποιο «κακό» διαπράττουν αποτελεί δικαιολογημένη αντίδραση στην καταδυνάστευση που υφίστανται εκ μέρους των Δυτικών.

Όχι ότι οι σημερινοί ακτιβιστές έχουν ιδέα από τις φιλοσοφικές αντιλήψεις του Ρουσσώ και του Μοντεσκιέ, ο οποίος, στις «Περσικές επιστολές», ανέδειξε την «περσική αυθεντικότητα» έναντι της παρισινής υποκρισίας και παραδοπιστίας: απλώς, οι ευρωπαϊκές ιδεολογικές κατασκευές περνούν από γενιά σε γενιά σαν προβολικός καθρέφτης και καταλήγουν μέρος της κυρίαρχης αφήγησης. Έτσι, αντί να κατανοήσει τους ξένους πολιτισμούς, η Δύση δημιούργησε εξιδανικευμένα στερεότυπα τα οποία της χρησιμεύουν για να ασκεί κριτική, συμφώνως προς την ενοχική ιδεολογία του χριστιανισμού, στα δικά της κοινωνικά ελαττώματα. Καλός Χριστιανός είναι αυτός που αυτοταπεινώνεται αναλαμβάνοντας την ευθύνη για όλες τις αμαρτίες του κόσμου. Τα γεγονότα καταργούνται: η Γάζα, ένας τόπος αφόρητης καταστολής των ανθρώπινων αναγκών —όχι μόνο εξαιτίας της πολιτικής του Ισραήλ, αλλά, πρωτίστως, εξαιτίας της Χαμάς και της ίδιας της παλαιστινιακής παράδοσης— μεταμορφώνεται σε γη αντίστασης και ελευθερίας· όσο για το Ιράν, δίνει ένα μάθημα στους ιμπεριαλιστές· ανεξαρτήτως αν οι «ιμπεριαλιστές» είναι μια αξιοθρήνητη καρικατούρα. Η κυρίαρχη ιδέα είναι να αναδειχθεί ο καλός Δυτικός που καταδικάζει τη φυλή του ενώ ταυτοχρόνως τη θεωρεί υπεύθυνη για όλα· τουτέστιν «ανώτερη», «ηγεμονική», δρώσα: αυτός ο μαχητικός ναρκισσισμός καθορίζει τον τρόπο κατοίκησης και θέασης του κόσμου κατά τον οποίο η ουσία του Άλλου δεν μπορεί να γίνει αντιληπτή. Αλλά, αν και μια παρατεταμένη παραμονή μεταξύ των ισλαμιστών της Γάζας ή της Τεχεράνης θα άνοιγε μερικά μάτια, προς το παρόν δεν είναι οι δυτικοί ακτιβιστές που κατευθύνονται προς αυτές τις περιοχές: η κίνηση είναι αντίστροφη και συχνά εξαιρετικά επεμβατική.

Τίποτα από όλα τούτα δεν είναι καινούργιο. Στις δεκαετίες του 1920 και του 1930, διανοούμενοι, καλλιτέχνες, επιστήμονες από όλον τον κόσμο, άνθρωποι που πίστευαν στην ατομική ελευθερία και στη σεξουαλική χειραφέτηση, υιοθέτησαν την κομμουνιστική ιδεολογία η οποία είχε ήδη εφαρμοστεί σε ασιατικές συνθήκες με υπερσυντηρητικά ήθη. Οι δυτικές ελίτ δεν ήθελαν να δουν την αντίφαση και το παράδοξο: αν και πράγματι ορισμένοι θεωρητικοί του κομμουνισμού του 19ου αιώνα ευαγγελίζονταν μια κοινωνία ελεύθερων επιλογών, ο λενινισμός και στη συνέχεια ο σταλινισμός επέβαλαν ολοκληρωτικά συστήματα με αρχές σεμνοτυφίας και αναστολής κάθε ανθρώπινης επιθυμίας· η κομμουνιστική ηθική εξισωνόταν με τη θρησκευτική· με τον ασκητισμό και την ανηδονία. Υπό αυτό το πρίσμα, η συμμετοχή ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων σε φιλο-ισλαμικές διαδηλώσεις πιθανώς να μην ενδείκνυται.