Η ιστορία και το νομικό καθεστώς της άμβλωσης στη Βρετανία αντανακλούν τις στάσεις της πλειοψηφίας για τη διακοπή της κύησης με αποτέλεσμα την επιδημία ανεπιθύμητων κυήσεων που είχε ξεκινήσει από το τέλος της δεκαετίας του 1960 και τη μεγάλη μείωσή τους σήμερα
Η άμβλωση στη Βρετανία δεν είναι κατοχυρωμένο «δικαίωμα» (όπως ίσχυε π.χ. στις ΗΠΑ με το Roe v. Wade και όπως ισχύει στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες), αλλά μια «ιατρική» εξαίρεση σε έναν ποινικό νόμο του 19ου αιώνα. Το 1861 ο νόμος περί εγκλημάτων κατά προσώπου κατέστησε την άμβλωση παράνομη επισύροντας ακόμα και ποινή ισόβιας κάθειρξης για τη γυναίκα ή το άτομο που εκτελούσε την επέμβαση. Όμως, το 1938 ένας γυναικολόγος βοήθησε μια 14χρονη κοπέλα, θύμα βιασμού, να απαλλαγεί από το έμβρυο και στη συνέχεια παραδόθηκε μόνος του στις αρχές για να προκαλέσει δίκη. Ο άνθρωπος αθωώθηκε, με το δικαστήριο να αποδέχεται ότι η άμβλωση είναι νόμιμη αν η συνέχιση της εγκυμοσύνης καθιστά τη γυναίκα «σωματικό ή ψυχικό ράκος», δημιουργώντας έτσι το πρώτο νομικό δεδικασμένο για την προστασία της ψυχικής υγείας. Στη συνέχεια, το 1967 ψηφίστηκε ένας νόμος-σταθμός στην αγγλική νομοθεσία ο οποίος ωστόσο δεν αποποινικοποίησε ρητά την άμβλωση· εισήγαγε όμως τόσες εξαιρέσεις ώστε η διακοπή της κύησης έγινε de facto νόμιμη.
Σήμερα για να πραγματοποιηθεί νόμιμα μια άμβλωση στη Βρετανία (Αγγλία, Ουαλία, Σκωτία), πρέπει να πληρούνται οι εξής δύο προϋποθέσεις: έγκριση από 2 γιατρούς και χρονικό όριο 24 εβδομάδων (το υψηλότερο στον κόσμό) με εξαιρέσεις χωρίς χρονικό όριο αν συντρέχει σοβαρός κίνδυνος για τη ζωή της μητέρας, κίνδυνος μόνιμης βλάβης στην υγεία της ή σοβαρή εμβρυϊκή αναπηρία. Το 98% των αμβλώσεων στη Βρετανία καλύπτονται δωρεάν μέσω του Εθνικού Συστήματος Υγείας. Επιπλέον, κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19, εισήχθη η τηλεϊατρική για φαρμακευτικές αμβλώσεις: οι γυναίκες μπορούν να λαμβάνουν τα χάπια (μιφεπριστόνη και μισοπροστόλη) μέσω ταχυδρομείου για πρώιμες κυήσεις (έως 10 εβδομάδες) —το μέτρο μονιμοποιήθηκε νομοθετικά το 2022. Αν και ο νόμος του 1967 δεν ίσχυε αρχικά στη Βόρεια Ιρλανδία, όπου η άμβλωση παρέμενε σχεδόν απαγορευμένη λόγω του Καθολικισμού, μετά από πολυετείς πιέσεις, το 2019, το Κοινοβούλιο την αποποινικοποίησε και εκεί. Επειδή ο αρχαίος νόμος του 1861 παραμένει τεχνικά σε ισχύ, έχουν υπάρξει μεμονωμένες περιπτώσεις γυναικών που διώχθηκαν ποινικά επειδή πήραν χάπια άμβλωσης εκτός των νόμιμων χρονικών ορίων: το γεγονός έχει πυροδοτήσει έντονο πολιτικό διάλογο για την πλήρη αφαίρεση της άμβλωσης από το ποινικό δίκαιο και τη μεταφορά της στο πλαίσιο του υγειονομικού δικαίου.
Παρά την πλήρη ελευθερία διακοπής της κύησης στην πράξη και την πρόοδο που έχει επιτευχθεί η Βρετανία εξακολουθεί να εμφανίζει σχετικά υψηλά ποσοστά εφήβων μητέρων. Η κορύφωση είχε σημειωθεί στα τέλη της δεκαετίας του 1960 και στις αρχές της δεκαετίας του 1970, με αποτέλεσμα το 1999, η κυβέρνηση να εφαρμόσει τη «Στρατηγική για την Εφηβική Εγκυμοσύνη», μια πολιτική που συνδύαζε εντατική σεξουαλική διαπαιδαγώγηση, φιλικές προς τους νέους υπηρεσίες αντισύλληψης και υποστήριξη για την παραμονή των νεαρών γονέων στην εκπαίδευση ή την απασχόληση. Η στρατηγική πέτυχε. Μεταξύ 2007 και 2022, το ποσοστό σύλληψης σε ηλικίες κάτω των 18 ετών στην Αγγλία και ατην Ουαλία μειώθηκε κατά 66% — από 42 ανά 1.000 νεαρές γυναίκες σε περίπου 14 ανά 1.000. Σ’ αυτή την εξέλιξη συνέβαλε η ευρεία υιοθέτηση και διαθεσιμότητα της Μακράς Δράσης Αναστρέψιμης Αντισύλληψης (LARC), όπως τα εμφυτεύματα και τα ορμονικά σπιράλ, το υποχρεωτικό μάθημα Σεξουαλικής Αγωγής στα σχολεία και κάποιες αλλαγές στη συμπεριφορά των νέων, συμπεριλαμβανομένων χαμηλότερων ποσοστών κατανάλωσης αλκοόλ από ανηλίκους και λιγότερων κοινωνικών επαφών εξαιτίας της ψηφιακής ζωής.
Αλλά, ενώ η συνολική μείωση είναι εντυπωσιακή, η εικόνα φαίνεται πολύ διαφορετική ανάλογα με το πού ζει κανείς. Η εφηβική εγκυμοσύνη παραμένει οξύ πρόβλημα σε περιοχές με διαρθρωτική στέρηση: οι νέοι στις πιο υποβαθμισμένες περιοχές του Ηνωμένου Βασιλείου έχουν περισσότερες από τρεις φορές περισσότερες πιθανότητες εφηβικής εγκυμοσύνης από τους συνομηλίκους τους στις λιγότερο υποβαθμισμένες περιοχές. Πάνω από το 60% των κυήσεων ατόμων 15-19 ετών καταλήγουν πλέον σε νόμιμη άμβλωση, το υψηλότερο ποσοστό που έχει καταγραφεί ποτέ. Αλλά το 40% καταλήγει σε δημιουργία οικογένειας, συνήθως μονογονεϊκής εντείνοντας το πρόβλημα διαβίωσης, εκπαίδευσης και απασχόλησης. Αν και το Σύστημα Υγείας αναλαμβάνει τις αμβλώσεις, αυτό το μεγάλο ποσοστό δεν κάνει χρήση του δικαιώματος με αποτέλεσμα σαφή οικονομική επιβάρυνση και δυσκολίες πρόσβασης σε ανώτερο σκαλοπάτι της κοινωνικής κλίμακας. Συνήθως τα κορίτσια που δεν επιλέγουν την άμβλωση αισθάνονται ότι δεν έχουν ακαδημαϊκό ή επαγγελματικό μέλλον για να χάσουν, επομένως μια εγκυμοσύνη δεν εκλαμβάνεται ως εκτροχιασμός των φιλοδοξιών τους —οι φιλοδοξίες ήταν εξαρχής ανύπαρκτες.
Ποιοτικές μελέτες με συνεντεύξεις από έφηβες μητέρες αποκαλύπτουν συχνά ότι πολλές βλέπουν την εγκυμοσύνη ως κάτι που δίνει νόημα στη ζωή τους: ιδίως κορίτσια από ασταθή υπόβαθρα, ανάδοχες οικογένειες ή δύσκολες οικογενειακές καταστάσεις αναφέρουν ότι αισθάνονται αόρατες ή υποτιμημένες από την κοινωνία κι ότι το να γίνουν μητέρες τούς δίνει αμέσως έναν καθορισμένο, κοινωνικά αναγνωρισμένο ρόλο μαζί με αίσθημα ευθύνης. Γενικά η απόφασή τους εξαρτάται από το αν η οικογένεια συσπειρώνεται γύρω τους: όταν υπάρχει ισχυρό μητρικό δίκτυο που υπόσχεται φροντίδα των παιδιών και συναισθηματική στήριξη, ο φόβος της απομόνωσης εξαφανίζεται, κάνοντας την επιλογή να κρατήσουν το μωρό διαχειρίσιμη και ασφαλή. Αλλά, συντρέχουν κι άλλοι λόγοι για την αποφυγή της άμβλωσης: ο φόβος της αντίδρασης των γονέων, καθώς και η αμέλεια ή οι ακανόνιστοι κύκλοι της εμμήνου ρύσεως που μπορούν να κάνουν μια έφηβη να κρύψει ή να αγνοήσει τα σημάδια της εγκυμοσύνης μέχρι να περάσει το νόμιμο ή πρακτικό χρονικό διάστημα. Μέχρι να επιβεβαιωθεί η εγκυμοσύνη —μερικές φορές αρκετά μέσα στο δεύτερο τρίμηνο— το συναισθηματικό βάρος ή η ιατρική πολυπλοκότητα της διαδικασίας μπορεί να τις οδηγήσει στην απόφαση των κοριτσιών να συνεχίσουν την εγκυμοσύνη. Εξάλλου, ορισμένες νεαρές γυναίκες έχουν ισχυρές θρησκευτικές πεποιθήσεις —χριστιανικές, μουσουλμανικές κτλ— που απαγορεύουν την έκτρωση.
Αν και η συντριπτική πλειοψηφία των Βρετανών εφήβων σήμερα ξέρει τι είναι η αντισύλληψη, πού μπορεί να την προμηθευτεί και πώς λειτουργεί φαίνεται ότι υπάρχει χάσμα μεταξύ της γνώσης για την αντισύλληψη και της πραγματικής χρήσης της. Πολλές σεξουαλικές επαφές εφήβων είναι αυθόρμητες. Οι έφηβοι συχνά αναφέρουν ότι δεν σκέφτονται ή δεν θέλουν να καταστρέψουν μια ρομαντική διάθεση κάνοντας παύσεις για να αναφέρουν την αντισύλληψη. Ένα σημαντικό μέρος των εφηβικών σεξουαλικών επαφών χωρίς προστασία στο Ηνωμένο Βασίλειο λαμβάνει ακόμα χώρα υπό την επήρεια αλκοόλ, το οποίο επηρεάζει άμεσα τη λήψη αποφάσεων και μειώνει την πιθανότητα διαπραγμάτευσης της χρήσης προφυλακτικού. Οι νεαρές γυναίκες — ιδιαίτερα οι νεότερες έφηβες — συχνά αντιμετωπίζουν πίεση από τους άνδρες συντρόφους τους που αρνούνται ή αποθαρρύνουν τη χρήση προφυλακτικού. Η διαπραγμάτευση ασφαλούς σεξ απαιτεί ένα επίπεδο αυτοπεποίθησης και αποφασιστικότητας που πολλές έφηβες δεν έχουν αναπτύξει ακόμη. Τέλος, παίζει ρόλο η «προκατάληψη της αισιοδοξίας» που χαρακτηρίζει τους εφήβους.
Αν και στη Βρετανία ο αριθμός των εφήβων μητέρων έχει καταγράψει ιστορική πτώση τις τελευταίες δύο δεκαετίες με μείωση άνω του 65% από το 2007, κάθε χρόνο στην Αγγλία και την Ουαλία γίνονται μητέρες 6.000 κορίτσια κάτω των 18 ετών. Η ευρωπαϊκή χώρα με τις περισσότερες έφηβες μητέρες είναι η Ρουμανία, ενώ μηδενικά ποσοστά εμφανίζουν η Ιαπωνία, η Δανία, η Ολλανδία και η Ελβετία. Στις Ηνωμένες Πολιτείες τα ποσοστά έχουν υποχωρήσει πάνω από 65% από τη δεκαετία του 1990, αλλά παραμένουν υψηλά για τα δεδομένα του αναπτυγμένου κόσμου, με περίπου 13–14 γεννήσεις ανά 1.000 εφήβους. Το υψηλότερο ποσοστό παγκοσμίως κατέχει η Υποσαχάρια Αφρική, ενώ τη μεγαλύτερη πτώση τις τελευταίες δεκαετίες (μείωση άνω του 70%) έχει καταγράψει η Νότια Ασία.
17°
