Explainer: Γιατί τα F-35 σκεπάζουν τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ

Αν η ερώτηση ήταν «γιατί η συζήτηση για τα F-35 επανήλθε δυναμικά στη σύνοδο του ΝΑΤΟ;», η απάντηση δεν θα ήταν μόνο επειδή η Τουρκία βρίσκεται κοντά στην επανένταξη στο πρόγραμμα, αλλά επειδή το μαχητικό λειτουργεί ως ο πιο καθαρός δείκτης του πού βρίσκονται οι ισορροπίες ισχύος ανάμεσα σε Ουάσιγκτον, Άγκυρα και Ευρωπαίους συμμάχους.

Γιατί, με απλά λόγια, όταν μιλάμε για F-35, ο (διπλωματικός) λόγος δεν γίνεται απλώς για ένα αεροσκάφος πέμπτης γενιάς, αλλά για τη «σφραγίδα» πολεμικής ετοιμότητας μίας χώρας πλήρως ευθυγραμμισμένης με τα αμερικανικά πρότυπα ασφαλείας, τεχνολογίας και διαλειτουργικότητας. Η Τουρκία, μετά την αγορά των S 400, έχασε ακριβώς αυτό το status.

Στις συναντήσεις Ερντογάν με Τραμπ, Ρούτε και άλλους ηγέτες, το F 35 λειτούργησε ως τεστ προθέσεων. Ο Τραμπ εμφανίστηκε πιο θετικός σε σχέση με το Κογκρέσο, όμως οι θεσμικοί φραγμοί παραμένουν αμετακίνητοι: οι κυρώσεις CAATSA, η διακομματική αντίθεση στην Ουάσιγκτον και η πάγια θέση του Πενταγώνου ότι η συνύπαρξη S 400 και F-35 είναι αδύνατη. Η πρόσφατη αμερικανική απόφαση να επιτρέψει την πώληση κινητήρων F110 για το τουρκικό μαχητικό KAAN δεν αποτελεί «προθάλαμο» επιστροφής στο πρόγραμμα F 35, αλλά μια περιορισμένη, ελεγχόμενη παραχώρηση που δεν αγγίζει την καρδιά του ζητήματος.

Τα F-35, η Γερμανία και ο Ρούτε χέρι – χέρι με τον Ερντογάν

Σε αυτό το σημείο του διακρατικού παιχνιδιού, μπαίνει η Γερμανία και μάλιστα με ξεκάθαρες προθέσεις. Το Βερολίνο είναι πλέον ο μεγαλύτερος ευρωπαϊκός αγοραστής F 35, με παραγγελία 35 αεροσκαφών που θα αντικαταστήσουν τα Tornado στον ρόλο της πυρηνικής διαμοιρασμένης αποτροπής του ΝΑΤΟ. Αυτό σημαίνει ότι η Γερμανία έχει αποκτήσει βαρύτητα στο εσωτερικό του προγράμματος, αλλά και λόγο για το ποιος θεωρείται «ασφαλής» χρήστης της πλατφόρμας. Σύμφωνα με διεθνή ρεπορτάζ, το Βερολίνο έχει εκφράσει ξεκάθαρη αντίθεση στην ιδέα να αποκτήσει η Τουρκία F 35 όσο διατηρεί τους S 400, όχι μόνο για λόγους τεχνολογικής ασφάλειας, αλλά και επειδή η γερμανική κυβέρνηση θεωρεί ότι η Άγκυρα δεν έχει αποδείξει ότι λειτουργεί ως προβλέψιμος σύμμαχος.

Η στάση της Γερμανίας έχει ιδιαίτερη σημασία γιατί η χώρα βρίσκεται σε διαδικασία αναβάθμισης του ρόλου της στο ΝΑΤΟ μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Το F 35 είναι κεντρικό στοιχείο της νέας γερμανικής στρατηγικής, και το Βερολίνο δεν θέλει να διακινδυνεύσει την τεχνολογία που θα φέρει την πυρηνική αποτροπή της συμμαχίας στο μέλλον. Με άλλα λόγια, η Γερμανία δεν είναι απλώς ένας ακόμη σύμμαχος• είναι ο ευρωπαϊκός πυλώνας του προγράμματος F 35 και η άποψή της έχει βαρύτητα.

Μετά και τον... περίπατο Ερντογάν – Ρούτε χέρι – χέρι, τα διεθνή ΜΜΕ αντιμετώπισαν το στιγμιότυπο όχι ως μια αθώα χειρονομία, αλλά ως μια σκόπιμη, συμβολική εικόνα ισχύος που η τουρκική προεδρία επέλεξε να δημοσιοποιήσει για να στείλει μήνυμα εντός και εκτός ΝΑΤΟ. Η αξιολόγηση τους κινείται σε τρεις άξονες: συμβολισμός, πολιτική σκοπιμότητα και ερμηνεία του ρόλου της Τουρκίας στη συμμαχία.

Νετανιάχου και Ελλάδα

Σύμφωνα με τα διεθνή ρεπορτάζ, η εικόνα παρουσιάστηκε ως ένδειξη στενής συνεργασίας μεταξύ του νέου Γενικού Γραμματέα του ΝΑΤΟ και του Ερντογάν, σε μια στιγμή όπου η Τουρκία επιδιώκει να ενισχύσει τον ρόλο της στις συζητήσεις για την περιφερειακή ασφάλεια και την αμυντική βιομηχανία της συμμαχίας. Το στιγμιότυπο ερμηνεύτηκε από αναλυτές ως μήνυμα ότι η Άγκυρα διεκδικεί ρόλο κεντρικού παίκτη στη νέα αρχιτεκτονική του ΝΑΤΟ και όχι απλώς οικοδέσποινας χώρας.

Ωστόσο, την ίδια στιγμή, η ισραηλινή αντίδραση προσθέτει ακόμα διάσταση στη σκακιέρα που έχει στηθεί στην Τουρκία. Ο Νετανιάχου έχει προειδοποιήσει ότι η προμήθεια F 35 στην Τουρκία θα άλλαζε το ισοζύγιο ισχύος στη Μέση Ανατολή. Αυτό ενισχύει την αμερικανική επιφυλακτικότητα, καθώς το Ισραήλ είναι ο πιο ώριμος και επιχειρησιακά ενεργός χρήστης του F 35, με εμπειρία σε πραγματικές πολεμικές επιχειρήσεις.

Για την Ελλάδα, η εικόνα είναι διαφορετική. Η Αθήνα βρίσκεται σε διαδικασία ένταξης στο πρόγραμμα F 35 και η αξιοπιστία της ως συμμάχου ενισχύει τη θέση της στο εσωτερικό της συμμαχίας. Η ελληνική διπλωματία παρακολουθεί στενά τις τουρκικές κινήσεις, γνωρίζοντας ότι η παραμονή της Τουρκίας εκτός του προγράμματος δημιουργεί ένα στρατηγικό πλεονέκτημα που δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένο, αλλά είναι υπαρκτό.

Συνολικά, το F 35 λειτουργεί ως καθρέφτης των πραγματικών ισορροπιών στο ΝΑΤΟ: ποιος θεωρείται αξιόπιστος, ποιος τηρεί τους κανόνες, ποιος μπορεί να αποκτήσει πρόσβαση στην πιο προηγμένη τεχνολογία της Δύσης. Η Τουρκία προσπαθεί να επαναφέρει το θέμα, αλλά η Γερμανία, το Κογκρέσο, το Πεντάγωνο και το Ισραήλ διαμορφώνουν ένα περιβάλλον όπου η επανένταξη της Άγκυρας στο πρόγραμμα παραμένει εξαιρετικά δύσκολη. Και αυτό είναι το πραγματικό γεωπολιτικό νόημα πίσω από τις συναντήσεις της συνόδου.<

Με στοιχεία από Reuters, Politico Europe, Der Spiegel, The Wall Street Journal