Λατινική Αμερική: Κλίνατε επί δεξιά

Η νίκη του συντηρητικού Αμπελάρδο δε λα Εσπριέγια στις προεδρικές εκλογές στην Κολομβία έρχεται να προσθέσει στον πολιτικό χάρτη της Λατινικής Αμερικής ακόμη μια δεξιά κυβέρνηση, αλλάζοντας εντυπωσιακά τους πολιτικούς συσχετισμούς. Τα τελευταία τρία χρόνια, με την νίκη του Χαβιέρ Μιλέι στην Αργεντινή, η δεξιά κυριαρχεί συντριπτικά στο πολιτικό σκηνικό της Λατινικής Αμερικής. Σήμερα οι συντηρητικοί κυβερνάνε σε 12 από τις 18 χώρες: Αργεντινή, Ελ Σαλβαδόρ, Ονδούρα, Κόστα Ρίκα, Παναμάς, Δομινικανή Δημοκρατία, Εκουαδόρ, Χιλή, Βολιβία, Παραγουάη, Περού και Κολομβία. Η αριστερά βρίσκεται στην εξουσία σε μόλις τρεις χώρες: Στο Μεξικό, στη Γουατεμάλα και στην Ουρουγουάη. Επιπλέον, σε τρεις χώρες στην εξουσία βρίσκονται αριστερές αλλά αυταρχικές κυβερνήσεις, όπου δεν διεξάγονται ελεύθερες εκλογές: Βενεζουέλα, Νικαράγουα και Κούβα. Το φθινόπωρο στη Βραζιλία θα διεξαχθούν προεδρικές εκλογές με βασικούς υποψήφιους τον νυν αριστερό πρόεδρο Ινάσιο Λούλα Ντα Σίλβα και τον γιο του συντηρητικού πρώην προέδρου Φλάβιο Μπολσονάρο. Το πιθανότερο είναι πως και η Βραζιλία θα ακολουθήσει τη δεξιά κατεύθυνση. 

Πολλοί συνδέουν τη στροφή προς τη δεξιά με τον παράγοντα Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος σε έναν βαθμό, πράγματι, επηρέασε τα εκλογικά αποτελέσματα, τόσο με τη ρητορική του, όσο και με τις προειδοποιήσεις για δασμούς, την επιχείρηση στη Βενεζουέλα κλπ. Αυτή όμως είναι μόνο μια όψη της πολιτικής πραγματικότητας στη Λατινική Αμερική και μια μάλλον απλοϊκή ερμηνεία.

Τα προηγούμενα χρόνια στην εξουσία έφθασε η λεγόμενη επαναστατική αριστερά, με τους λαϊκιστές να κυριαρχούν, υποσχόμενοι μαγικές λύσεις στα προβλήματα των πολιτών. Στην εξουσία βρέθηκε επίσης και η «κοσμοπολίτικη αριστερά». Κάποιες από αυτές τις κυβερνήσεις μάλιστα, ταυτίστηκαν με το καθεστώς του Νικολάς Μαδούρο στη Βενεζουέλα. Στην Ευρώπη, ακόμη και στην Ελλάδα, ορισμένοι πολιτικοί έβλεπαν με συμπάθεια εκείνο το ροζ πολιτικό κύμα στη Λατινική Αμερική. Όμως το 2024, όταν αποδείχθηκε ότι ο Μαδούρο διέπραξε εκλογική νοθεία, σχεδόν όλοι (με εξαίρεση την Κούβα και τη Νικαράγουα) του γύρισαν την πλάτη, αντιλαμβανόμενοι πως η κατάρρευση του καθεστώτος αργά ή γρήγορα θα συμπαρασύρει και εκείνους.

Η αριστερά που βρέθηκε στην εξουσία δεν έλυσε τα προβλήματα των πολιτών και οι υποσχέσεις των λαϊκιστών, στις περισσότερες περιπτώσεις, δεν εκπληρώθηκαν. Κάποιοι ενεπλάκησαν σε σοβαρά σκάνδαλα διαφθοράς ή καταπάτησαν βάναυσα τους δημοκρατικούς θεσμούς. Η εκλογική νοθεία που διέπραξε το αυταρχικό καθεστώς στη Βενεζουέλα και η μετέπειτα σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο από τους Αμερικανούς έδωσε τη χαριστική βολή στη λατινοαμερικάνικη αριστερά, η οποία είχε ήδη χάσει τον ρομαντισμό της. Οι εκατοντάδες πολιτικοί κρατούμενοι, τα βασανιστήρια, οι δολοφονίες και οι σοβαρές παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων από το αυταρχικό καθεστώς Μαδούρο ακόμη και σήμερα στοιχειώνουν τις αριστερές κυβερνήσεις που το είχαν στηρίξει πολιτικά, μεταξύ των οποίων και βρισκόταν και η «πρώτη φορά αριστερά» του κ. Αλέξη Τσίπρα στην Ελλάδα.

Οι ανάγκες των πολιτών στη Λατινική Αμερική άλλαξαν, όπως και οι διεθνείς προκλήσεις. Η εγκληματικότητα, που σε αρκετές περιπτώσεις συνδέεται με τη διακίνηση ναρκωτικών, είναι ένα από τα βασικά ζητήματα που απασχολούν πλέον τους πολίτες. Στην Κολομβία, η απερχόμενη αριστερή κυβέρνηση του Γκουστάβο Πέτρο είχε επικεντρωθεί στις «κοινωνικές μεταρρυθμίσεις» και στην «αναδιανομή του πλούτου», που είναι το αγαπημένο… σπορ των αριστερών πολιτικών στην ευρύτερη περιοχή, την ίδια στιγμή που η ένοπλη βία των ανταρτών είχε επιστρέψει δυναμικά, όπως και η λεγόμενη «ναρκωτρομοκρατία», με τη δολοφονία μάλιστα (σε απευθείας τηλεοπτική μετάδοση) υποψηφίου προέδρου της χώρας. Στην πραγματικότητα η αποτυχία της αριστεράς να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά βασικά προβλήματα των πολιτών είναι αυτή που την οδήγησε στην ήττα και όχι ο Ντόναλντ Τραμπ. Η δεξιά στροφή στη Λατινική Αμερική αντανακλά την επιθυμία της πλειονότητας των πολιτών για πραγματικές αλλαγές και λύσεις σε παλιά και νέα προβλήματα και όχι ανεκπλήρωτες υποσχέσεις και μαγικές λύσεις. Η αριστερά ηττήθηκε στη Λατινική Αμερική. Όχι όμως και ο λαϊκισμός, ο οποίος έχει αποδειχθεί πως απειλεί τη Δημοκρατία.