Στη Νότια Κορέα, οι πλαστικές επεμβάσεις στρατιωτών αποκαλύπτουν πώς η κοινωνική πίεση για εμφάνιση επηρεάζει εργασία, ταυτότητα και καθημερινή ζωή.
Αν κάποιος σας έλεγε ότι o στρατός αντιμετωπίζει πρόβλημα επειδή οι φαντάροι θέλουν τον χρόνο τους να αναρρώσουν από κάποια ρινοπλαστική, για παράδειγμα, και δεν μπορούν να ξεκινήσουν ευθύς αμέσως εκπαίδευση μάλλον θα νομίζατε ότι πρόκειται για κάποια κωμωδία στο Netflix. Αμ δε! Η Νότια Κορέα ξεπερνά τη φαντασία μας. Εδώ στην Ελλάδα οι γονείς παίρνουν τηλέφωνο, βουλευτές, στρατιωτικούς και υπουργούς να «βάλουν κάπου καλά το παιδί» και στη Ν. Κορέα παίρνουν τηλέφωνο τους διοικητές να μην πιέσουν τα τέκνα τους τα οποία αναρρώνουν από τη βλεφαροπλαστική τους.
Σύμφωνα με δημοσίευμα της εφημερίδας Hankook Ilbo, το οποίο μεταφράστηκε από τους The Korea Times και αναπαρήχθη από διεθνή μέσα, ολοένα και περισσότεροι στρατιώτες επιλέγουν να υποβληθούν σε αισθητικές επεμβάσεις κατά τη διάρκεια της θητείας τους. Βλεφαροπλαστικές, ρινοπλαστικές και άλλες επεμβάσεις αισθητικής δεν αποτελούν πλέον διαδικασίες που περιμένει κανείς να κάνει μετά την απόλυση, αλλά εντάσσονται στο πρόγραμμα αδειών των νεαρών στρατευμένων. Το πρόβλημα για τους διοικητές δεν είναι η ματαιοδοξία των στρατιωτών. Είναι ότι οι περίοδοι ανάρρωσης αρχίζουν να επηρεάζουν την επιχειρησιακή λειτουργία των μονάδων. Υπάρχουν μάλιστα περιπτώσεις στρατιωτών που απαλλάχθηκαν από ασκήσεις ή εργασίες επειδή δεν είχαν ακόμη αναρρώσει πλήρως από αισθητικές επεμβάσεις.
Η είδηση είναι εντυπωσιακή, αλλά ίσως όχι για τους λόγους που φανταζόμαστε. Γιατί το πραγματικό ερώτημα δεν είναι γιατί οι στρατιώτες κάνουν πλαστικές επεμβάσεις. Το ερώτημα είναι γιατί τις κάνουν κατά τη διάρκεια της στρατιωτικής τους θητείας.
Η Νότια Κορέα αποτελεί εδώ και χρόνια ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα κοινωνίας όπου η εμφάνιση λειτουργεί ως κοινωνικό κεφάλαιο. Η έννοια του «lookism», δηλαδή της διάκρισης ή προνομιακής μεταχείρισης με βάση την εξωτερική εμφάνιση, απασχολεί εδώ και χρόνια κοινωνιολόγους και ψυχολόγους. Έρευνα που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό International Journal for Equity in Health διαπίστωσε ότι η διάκριση λόγω εμφάνισης αποτελεί σημαντικό κοινωνικό φαινόμενο στη χώρα και συνδέεται ακόμη και με την υποκειμενική αντίληψη της υγείας των νέων ανθρώπων. Οι ερευνητές σημειώνουν ότι η εξωτερική εμφάνιση συχνά λειτουργεί ως παράγοντας κοινωνικής και επαγγελματικής αξιολόγησης. Με λίγα λόγια, είναι αυτό που λέμε εδώ στη Δύση «δεν είσαι άσχημος, φτωχός είσαι».
Πάντως, η εμφάνιση δεν είναι «παίξε - γέλασε» για τους Νοτιοκορεάτες γιατί, όταν εξαρτάται ολόκληρη η ζωή σου, η επαγγελματική σου πορεία, οι σχέσεις σου, η κοινωνική αποδοχή από το εάν είσαι εμφανίσιμος, η αισθητική επέμβαση γίνεται επένδυση για ένα καλύτερο μέλλον.
Για πολλούς «δυτικούς» παρατηρητές, μια βλεφαροπλαστική μπορεί να μεταφράζεται ως πράξη προσωπικής ανασφάλειας. Στη Σεούλ, όμως, συχνά αντιμετωπίζεται ως κάτι πολύ πιο πρακτικό: μια αναβάθμιση του βιογραφικού. Μπορεί να ακούγεται υπερβολικό, αλλά η κορεατική αγορά εργασίας έχει κατηγορηθεί επανειλημμένα ότι αποδίδει δυσανάλογη σημασία στην εξωτερική εμφάνιση. Δεν είναι τυχαίο ότι επί δεκαετίες οι φωτογραφίες στα βιογραφικά θεωρούνταν σχεδόν αυτονόητες – άσε που γίνονται και επαγγελματικά με τα ρετούς τους.
Η κουλτούρα αυτή δεν προέκυψε τυχαία. Η ταχύτατη οικονομική ανάπτυξη της χώρας δημιούργησε μια εξαιρετικά ανταγωνιστική κοινωνία, όπου κάθε πιθανό πλεονέκτημα αποκτά αξία. Οι ακαδημαϊκές συζητήσεις γύρω από το κορεατικό «lookism» συχνά συνδέουν το φαινόμενο με την κοινωνική πίεση για συμμόρφωση, επιτυχία και ένταξη σε συγκεκριμένα πρότυπα εμφάνισης.
Δεν είναι λοιπόν περίεργο που οι στρατιώτες της Νότιας Κορέας αντιμετωπίζουν την εμφάνισή τους ως κάτι που χρειάζεται διαχείριση. Αυτό που προκαλεί εντύπωση είναι ότι η λογική αυτή εισβάλλει ακόμη και σε έναν θεσμό που παραδοσιακά βασίζεται στην ομοιομορφία, την πειθαρχία και τη συλλογική ταυτότητα: στον στρατό.
Εάν παλιά κάποιος έλεγε σε έναν στρατιωτικό που έχει αφιερώσει τη ζωή του στο να υπηρετεί την πατρίδα ότι ένας φαντάρος έκανε πλαστική επέμβαση και πρέπει να ξεκουραστεί, πιθανόν να τον έδιωχναν από τον στρατό, Ι5, «το παιδί δεν κάνει». Δεν θα περνούσε το «με συγχωρείτε, έχω κάνει ζυγωματικά δεν μπορώ αυτή τη στιγμή να προστατέψω την πατρίδα».
Αλλά δεν είναι τόσο «ελεύθερο» όλο αυτό το σύστημα, σωστά; Είναι συγκεκαλυμμένη καταπίεση, απλώς πλέον τα περιοδικά δεν έχουν τίτλους «τα καλύτερα και τα χειρότερα σώματα για την παραλία», δεν χρησιμοποιούν λέξεις όπως «ράμφος» για να περιγράψουν τη μύτη κάποιου. Αντίθετα, η αγορά ομορφιάς το πουλά αλλιώς: «Οι καλύτερες θεραπείες για να έχεις το τέλειο glass skin των Korean girls», ή «Πώς να ξεφορτωθείς φυσικά την κυτταρίτιδα», ή «Μιλήσαμε με τον ειδικό πλαστικό χειρούργο και αυτά είναι τα 5 πράγματα που θα σε απογειώσουν». Προσωπικά, νόμιζα πως όλη αυτή τη χειραφέτηση για την οποία χτυπιόμασταν με βαρύγδουπα άρθρα, ήταν γιατί θέλαμε να μας αφήσουν ήσυχους, εμάς και την εμφάνισή μας, κι όχι να βάλουμε καινούργιο μπελά στο κεφάλι μας με τις πλαστικές και να γίνουμε όλοι ομοιόμορφα αντίγραφα.
Δεν πρόκειται λοιπόν για ελεύθερη επιλογή αλλά για κοινωνικό καταναγκασμό μεταμφιεσμένο σε προσωπική απόφαση. Όταν μια κοινωνία επιβραβεύει συστηματικά ορισμένα χαρακτηριστικά εμφάνισης, πόσο πραγματικά «ελεύθερη» είναι η επιλογή να τα αποκτήσει κανείς;
Ίσως γι’ αυτό η είδηση από τη Νότια Κορέα είναι πολύ πιο ενδιαφέρουσα από ένα απλό ανέκδοτο για φαντάρους με γάζες στη μύτη. Η εικόνα κέρδισε την ουσία κι ένα βλέφαρο αξίζει πολύ περισσότερο από το ήθος, την ικανότητα και την προσωπική αξία. Η ομορφιά γίνεται μονοδιάστατη και ομοιόμορφη και ίσως πλέον δεν μιλάμε για εμμονή με την ομορφιά, αλλά για μια νέα μορφή κοινωνικού ρεαλισμού.
17°
