Εxplainer: Οι τέσσερις μεγάλες διαφορές ανάμεσα στις συμφωνίες Τραμπ και Ομπάμα με το Ιράν

Ο Ντόναλντ Τραμπ επιμένει ότι η νέα συμφωνία που πέτυχε με το Ιράν είναι ανώτερη από εκείνη που είχε υπογράψει ο Μπαράκ Ομπάμα το 2015. Ωστόσο, επικριτές του υποστηρίζουν ότι η Ουάσινγκτον έχει ήδη προσφέρει σημαντικές παραχωρήσεις στην Τεχεράνη χωρίς να έχει εξασφαλίσει αντίστοιχες δεσμεύσεις.

Οι δύο συμφωνίες διαφέρουν σημαντικά τόσο ως προς τη μορφή όσο και ως προς το περιεχόμενό τους.

Μια συμφωνία-πλαίσιο αντί για ολοκληρωμένη συνθήκη

Η συμφωνία Τραμπ δεν αποτελεί τελική διευθέτηση αλλά ένα μνημόνιο κατανόησης μόλις 14 σημείων, το οποίο εγκαινιάζει περίοδο διαπραγματεύσεων 60 ημερών για την επίτευξη οριστικής συμφωνίας.

Αντίθετα, η συμφωνία του 2015, γνωστή ως JCPOA (Κοινό Ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης), ήταν ένα πλήρες και λεπτομερές κείμενο άνω των 160 σελίδων, προϊόν πολυετών διαπραγματεύσεων μεταξύ Ιράν, ΗΠΑ, ΕΕ, Κίνας, Ρωσίας, Γαλλίας, Βρετανίας και Γερμανίας.

Η νέα πρωτοβουλία Τραμπ είναι ουσιαστικά διμερής, μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης.

Τι προβλέπεται για το πυρηνικό πρόγραμμα

Και οι δύο συμφωνίες περιλαμβάνουν δέσμευση του Ιράν να μην αποκτήσει πυρηνικό όπλο.

Ωστόσο, το JCPOA επέβαλε συγκεκριμένα όρια στον εμπλουτισμό ουρανίου, αυστηρούς μηχανισμούς ελέγχου και εκτεταμένες διεθνείς επιθεωρήσεις από τη Διεθνή Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας.

Η συμφωνία Τραμπ περιγράφει μόνο ένα γενικό πλαίσιο συζήτησης για το πυρηνικό πρόγραμμα χωρίς σαφείς ποσοτικούς περιορισμούς ή δεσμευτικό μηχανισμό επιθεωρήσεων. Το ζήτημα των αποθεμάτων ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού παραπέμπεται στις επόμενες διαπραγματεύσεις.

Κυρώσεις και οικονομικά ανταλλάγματα

Οι μεγαλύτερες διαφοροποιήσεις εντοπίζονται στο οικονομικό σκέλος.

Το 2015 η άρση των κυρώσεων συνδέθηκε με την εφαρμογή των δεσμεύσεων του Ιράν και προχώρησε σταδιακά.

Η νέα συμφωνία προβλέπει άμεσες αμερικανικές εξαιρέσεις που επιτρέπουν στο Ιράν να επανεκκινήσει εξαγωγές πετρελαίου, ενώ αφήνει για αργότερα τις λεπτομέρειες μιας συνολικής άρσης κυρώσεων.

Παράλληλα, ανοίγει τον δρόμο για αποδέσμευση δισεκατομμυρίων δολαρίων από παγωμένα ιρανικά κεφάλαια και περιλαμβάνει πρόβλεψη για πιθανό επενδυτικό ταμείο ύψους 300 δισ. δολαρίων με τη συμμετοχή των ΗΠΑ και συμμάχων τους στη Μέση Ανατολή.

Αυτές οι προβλέψεις έχουν προκαλέσει αντιδράσεις ακόμη και εντός του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος.

Ο ρόλος των Στενών του Ορμούζ

Σε αντίθεση με το JCPOA, η νέα συμφωνία συνδέεται άμεσα με τον τερματισμό του πολέμου που ξέσπασε φέτος μεταξύ Ισραήλ, ΗΠΑ και Ιράν.

Κεντρικό στοιχείο αποτελεί η επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, ενός από τα σημαντικότερα περάσματα μεταφοράς πετρελαίου παγκοσμίως.

Η Τεχεράνη επιδιώκει να διατηρήσει ενισχυμένο ρόλο στη διαχείριση του περάσματος, κάτι που θεωρείται πιθανό σημείο τριβής στις επικείμενες διαπραγματεύσεις.

Με άλλα λόγια, η συμφωνία Ομπάμα ήταν μια ολοκληρωμένη πυρηνική συμφωνία με διεθνείς εγγυήσεις και αυστηρούς ελέγχους. Η συμφωνία Τραμπ αποτελεί προς το παρόν ένα πολιτικό πλαίσιο για τη λήξη της σύγκρουσης και την έναρξη νέων διαπραγματεύσεων, με πολλά κρίσιμα ζητήματα να παραμένουν ανοιχτά.

Πηγή: Reuters