Ουκρανία - Οι ανθοπώλισσες της Λουκιάνιβκα: Το Κίεβο μυρίζει καπνό και παιώνιες

24 Μαΐου

Υποτίθεται ότι θα ήταν μια συνηθισμένη Κυριακή. Αντί γι’ αυτό, η νύχτα μετατράπηκε σε ακόμη ένα επεισόδιο τρόμου. Η Ρωσία επιτέθηκε στην Ουκρανία με 90 πυραύλους Κρουζ και βαλλιστικούς και 600 drones.

Όταν ξύπνησα εκείνο το πρωί, ήξερα ότι έπρεπε να βγω από το σπίτι. Η μοναξιά μετά από τέτοιες νύχτες είναι αφόρητη.

Δούλευα πάνω σε ένα ρεπορτάζ για τις δυσκολίες αποκατάστασης πολυκατοικιών στο Κίεβο που είχαν υποστεί ζημιές από ρωσικά πλήγματα και έπρεπε να επισκεφθώ αρκετές τοποθεσίες για να δω αν είχε αλλάξει κάτι τους τελευταίους μήνες. Τα κτίρια ήταν ακριβώς όπως τα θυμόμουν.

Ένα από αυτά, σφραγισμένο με φύλλα κόντρα πλακέ, στεκόταν ακόμη εκεί με μια τρύπα στη στέγη του. Ένα άλλο -το πιο κατεστραμμένο κτίριο της γειτονιάς- έλαμπε κάτω από τον πρωινό ήλιο, χωρίς όμως να δείχνει λιγότερο τραγικό.

Το κεντρικό τμήμα της εισόδου του, που είχε καταρρεύσει ολοκληρωτικά παρασύροντας στον θάνατο 23 ανθρώπους, έχασκε σαν δόντι που λείπει. Πάνω στα χαλάσματα, απευθείας στο τσιμέντο, υπήρχαν λουλούδια και παιχνίδια που οι άνθρωποι συνεχίζουν να αφήνουν στη μνήμη των παιδιών που σκοτώθηκαν εκεί.

Αυτές ήταν σχετικά παλιές πληγές της πόλης μου. Είχε περάσει σχεδόν ένας χρόνος από εκείνες τις επιθέσεις. Την ίδια στιγμή, οι πυροσβέστες προσπαθούσαν να περιορίσουν μια καινούργια πληγή στο σώμα του Κιέβου.

Η αγορά της Λουκιάνιβκα, στο κέντρο της πόλης, καιγόταν. Η επιγραφή του πρώτου McDonald’s της Ουκρανίας είχε λιώσει εν μέρει. Τα παράθυρα στο εγκαταλελειμμένο εργοστάσιο Άρτεμ είχαν ανατιναχθεί ξανά – ένα σημείο που έχει γίνει στόχος αμέτρητες φορές.

Άνθρωποι που είχαν καταφύγει στον σταθμό του μετρό τραυματίστηκαν, ενώ ο ίδιος ο σταθμός υπέστη ζημιές και έκλεισε. Η Μικρή Όπερα πίσω από την αγορά - η οποία αποκαθίστατο επί περισσότερο από έναν χρόνο από εθελοντές μετά από προηγούμενες επιθέσεις – είχε χτυπηθεί ξανά, με τα παράθυρά της να έχουν θρυμματιστεί για ακόμη μία φορά.

Αποφάσισα να πάω στο εργαστήριο ψηφιδωτού μιας φίλης μου, που βρίσκεται στη ιστορική συνοικία της Λουκιάνιβκα. Όμως ένα μέρος της περιοχής ήταν πλήρως αποκλεισμένο. Ανταλλάσσαμε μηνύματα με τους φίλους μου, χωρίς να ξέρουμε αν θα καταφέρναμε καν να φτάσουμε στο εργαστήριο. Καθώς πλησίαζα, με χτύπησε μια αποπνικτική οσμή.

Δεν είναι η μυρωδιά μιας συνηθισμένης φωτιάς. Ήταν ένα μείγμα από καμένο τούβλο, πλαστικό και συντρίμμια που απελευθέρωναν τοξικούς καπνούς στην ατμόσφαιρα. Μια πυκνή στήλη καπνού υψωνόταν πάνω από το εγκαταλελειμμένο εργοστάσιο Άρτεμ και όλα έμοιαζαν σχεδόν αποκαλυπτικά. Μόνο στη Λουκιάνιβκα σκοτώθηκαν τρεις άνθρωποι. Άλλοι 86 τραυματίστηκαν.

Εκείνη την ημέρα λαχταρούσα απεγνωσμένα την ομορφιά. Ήθελα να αγκαλιάσω τους φίλους μου και να νιώσω την παρηγοριά που προσφέρει η αίσθηση του ανήκειν. Πήγα στο μάθημα ψηφιδωτού και περάσαμε τη μέρα μοιραζόμενοι ιστορίες για το πώς βιώσαμε τη νύχτα.

Μαζί με μια φίλη είχα μόλις αρχίσει να φτιάχνω έναν καθρέφτη από ψηφιδωτό για το σπίτι της – έναν μεγάλο καθρέφτη, περίπου ενάμιση μέτρο ύψος, πλαισιωμένο από λουλούδια και φυτά από χρωματιστό γυαλί.

Επιστρέφοντας στην Ομπολόν, τη βόρεια συνοικία του Κιέβου όπου ζω, σταμάτησα στην αγορά κοντά στην πολυκατοικία μου. Μίλησα με τις γυναίκες που πουλούν τα προϊόντα τους εκεί, αγόρασα φράουλες και φρέσκα μυρωδικά από την αγαπημένη μου πωλήτρια και πήρα δύο τεράστιες ανθοδέσμες λούπινων, τα αγαπημένα μου λουλούδια. Άρχισα να αισθάνομαι καλύτερα.

Λίγες ημέρες μετά, ο σύζυγός μου θα επέστρεφε στο σπίτι για μία μόνο νύχτα. Υπάρχει κάτι παράξενο σε αυτή την προσμονή. Ύστερα από τέσσερα χρόνια γάμου, τα περισσότερα από τα οποία τα περάσαμε χωριστά, κάθε επανένωση μοιάζει ακόμη σαν να ετοιμάζεσαι για το πρώτο βράδυ με τον έρωτα της ζωής σου.

Πριν ανεβάσω τις σακούλες στο διαμέρισμα, κάθισα έξω από ένα καφέ κοντά στο σπίτι μου με ένα espresso tonic και ένα τσιγάρο, σκεπτόμενη πόσο απίστευτη πολυτέλεια είναι απλώς να είσαι ζωντανός.

31 Μαΐου

Μία εβδομάδα αργότερα, ανήμερα της Ημέρας του Κιέβου, ακριβώς μία εβδομάδα μετά από εκείνο το πλήγμα, βρέθηκα ξανά άγρυπνη μέσα στη νύχτα, ακούγοντας τους γνώριμους ήχους της σειρήνας προειδοποίησης πυραυλικών επιθέσεων. Οι Ρώσοι είχαν πλέον μετατρέψει αυτού του είδους τα «συγχαρητήρια» σε κάτι σαν παράδοση.

Το επόμενο πρωί σηκώθηκα με κόπο από το κρεβάτι και κατευθύνθηκα ξανά προς τη Λουκιάνιβκα για το μάθημα ψηφιδωτού. Όχι τόσο επειδή ήθελα να δουλέψω στο έργο μου, όσο επειδή ήθελα να δω πώς άντεχε ένα κομμάτι της πόλης που αγαπώ βαθιά.

Η περιοχή γύρω από τον σταθμό του μετρό είχε ξανανοίξει, αλλά έμοιαζε με μαύρος ερειπιώνας. Δεν ήμουν η μόνη που κοιτούσε. Σχεδόν κάθε δεύτερος περαστικός έβγαζε το κινητό του για να καταγράψει τις συνέπειες της επίθεσης. Τα απανθρακωμένα γράμματα της επιγραφής της αγοράς είχαν σχεδόν εξαφανιστεί.

Ένα φαρμακείο, ένα ζαχαροπλαστείο, καταστήματα ηλεκτρονικών ειδών, τα μεταλλικά κουφάρια από ράφια και προθήκες, ο σκελετός μιας γεννήτριας. Κομμάτια κεραμικών, μαυρισμένα πέρα από αναγνώριση, διακρίνονταν μέσα στις στάχτες αυτού που κάποτε ήταν η αγορά μας.

Το εμπορικό κέντρο Quadrat, όπου μπορούσες να βρεις σχεδόν τα πάντα, είχε καταστραφεί ολοσχερώς από τη φωτιά.

Κι όμως, ακριβώς δίπλα στην είσοδο του Quadrat και του σταθμού του μετρό, λίγα μόλις μέτρα από τα ερείπια, υπήρχε μια απρόσμενη έκρηξη χρωμάτων.

Οι γνώριμες ηλικιωμένες γυναίκες της Λουκιάνιβκα -εκείνες που καταφέρνουν πάντα να πουλούν μούρα τον χειμώνα και μανιτάρια το καλοκαίρι- βρίσκονταν στη θέση τους, προσφέροντας χαμογελαστές εκατοντάδες ανθοδέσμες. Έπιασα τον εαυτό μου να τις θαυμάζει.

Τεράστιες παιώνιες σε βαθύ κόκκινο, λευκό και απαλό ροζ. Μωβ, κίτρινες και σχεδόν μαύρες ίριδες. Εποχικές ανθοδέσμες με κρινάκια, κενταύριες και μαργαρίτες. Και φυσικά τα πρώτα μυρωδάτα χόρτα της εποχής: μαϊντανός, άνηθος, λάπαθο και άγριο σκόρδο.

Κάποια στιγμή είδα μια ανθοδέσμη με κίτρινα και ροζ λούπινα -ξανά τα αγαπημένα μου- και την αγόρασα αμέσως πριν προχωρήσω στους διπλανούς πάγκους.

Όταν μία από τις γυναίκες μού πρότεινε ένα δεμάτι αρωματικών βοτάνων -μέντα, κάποια ρίζα και μερικά φυτά που δεν αναγνώρισα- θυμήθηκα ξαφνικά ότι ήταν η Κυριακή της Αγίας Τριάδας, μία από τις σημαντικότερες ορθόδοξες γιορτές. Παραδοσιακά εκείνη την ημέρα οι άνθρωποι στολίζουν τις εκκλησίες και τα σπίτια τους με πράσινα κλαδιά και φυτά. Έτσι αγόρασα και δεύτερη ανθοδέσμη.

Της είπα πόσο εντυπωσιακή μου φαινόταν η αντίθεση ανάμεσα σε αυτά τα όμορφα λουλούδια και στα καμένα κτίρια πίσω τους. Υπήρχε κάτι συμβολικό σε αυτή την εικόνα, της είπα. Κάτι που έμοιαζε με επιστροφή της ζωής.

Η ηλικιωμένη πωλήτρια, ενώ έδενε προσεκτικά μια κορδέλα γύρω από τα βότανά μου, ανασήκωσε απλώς τους ώμους της. «Εμείς είμαστε εδώ κάθε μέρα. Το συνηθίσαμε. Οι επισκέπτες είναι αυτοί που το παρατηρούν», είπε.

Η συνύπαρξη ομορφιάς και καταστροφής ήταν ταυτόχρονα μαγευτική και οδυνηρή. Η πόλη μας ήταν όμορφη και παραμένει όμορφη - απλώς με περισσότερες νωπές πληγές.

Το Κίεβο είναι ένας παράξενα μαγικός τόπος, αν και είναι δύσκολο να το αποτυπώσεις σε φωτογραφίες. Πρέπει να το ζήσεις. Περπατώντας σε δρόμους με καστανιές, πιάνω συχνά τον εαυτό μου να σηκώνει το βλέμμα προς τις πελώριες πράσινες φυλλωσιές τους. Τα φύλλα αλληλοκαλύπτονται σαν δαντέλα, υφαίνοντας περίτεχνα σχέδια μέσα από τα οποία το φως του ήλιου περνά ανάμεσά τους σε χρυσές ψηφίδες.  

Αγαπώ τα μπαρ που είναι κρυμμένα ανάμεσα στα ιστορικά κτίρια της πόλης, όπου μπορεί κανείς ακόμη να δοκιμάσει μερικές από τις πιο ενδιαφέρουσες νέες γαστρονομικές προτάσεις του Κιέβου παρά τον πόλεμο. Η μόνη διαφορά είναι ότι σε κάθε συνειδητοποιημένο χώρο θα βρεις διακριτικά στρατιωτικών μονάδων που υποστηρίζουν, QR codes για εράνους και πινακίδες που γράφουν: FREE MARIUPOL DEFENDERS.

Οι μουσικοί του δρόμου συνεχίζουν να παίζουν στις γωνίες. Οι νέες γυναίκες συνεχίζουν να ντύνονται όμορφα και να βγαίνουν έξω. Οι έφηβοι συνεχίζουν να κάνουν βόλτες με πατίνια και να φιλιούνται στα πάρκα. Η μόνη διαφορά είναι ότι οποιοσδήποτε από αυτούς μπορεί να μην ξυπνήσει το επόμενο πρωί.

Θέλουμε οι άνθρωποι να θυμούνται ότι ο Πούτιν δεν μπορεί να πειστεί, να κατευναστεί ή να μεταπειστεί. Το μάθαμε εδώ και καιρό: οι πύραυλοι δεν σταματούν επειδή κάποιος το ζητά ευγενικά. Θέλω ο κόσμος να θυμάται ότι στην καρδιά της Ευρώπης μια σύγχρονη ευρωπαϊκή πρωτεύουσα δέχεται σχεδόν κάθε νύχτα επιθέσεις από drones και βαλλιστικούς πυραύλους. Ότι τα μνημεία μας, η κληρονομιά μας και τα σπίτια μας καταστρέφονται. Ότι άνδρες, γυναίκες και παιδιά σκοτώνονται.

Όλα αυτά ακούγονται μακρινά μέχρι να πάψουν να είναι. Το 2021 δεν μπορούσαμε να φανταστούμε ότι στον 21ο αιώνα η Ρωσία θα βομβάρδιζε την πρωτεύουσά μας. Κι όμως, κάθε Κυριακή βλέπω νέες υπενθυμίσεις διάσπαρτες στο Κίεβο: ένα κατεστραμμένο μπαλκόνι εδώ, ένας μαύρος κρατήρας εκεί όπου κάποτε στεκόταν μια πολυκατοικία, μια ολόκληρη είσοδος κτιρίου ξεριζωμένη κάπου αλλού. Είναι αδύνατο να ξεχάσεις ότι δεν θα επιστρέψουμε ποτέ στη ζωή που είχαμε πριν.

Όπως όλοι οι άνθρωποι, θέλουμε ειρήνη, ηρεμία και ευτυχία. Κρατιόμαστε από όσα κομμάτια κανονικότητας έχουν απομείνει. Αναζητούμε την ομορφιά όπου μπορούμε να τη βρούμε. Ερωτευόμαστε. Γιορτάζουμε τις θρησκευτικές γιορτές μας. Είμαστε απλοί άνθρωποι, όχι μυθικοί ήρωες προορισμένοι για μεγάλα κατορθώματα.

Αλλά ο πόλεμος είναι η πραγματικότητά μας και δεν έχουμε άλλη επιλογή από το να αντισταθούμε. Οι άνδρες και οι γυναίκες μας υπηρετούν στην πρώτη γραμμή γιατί δεν υπάρχει δεύτερη Ουκρανία. Δεν υπάρχει δεύτερο Κίεβο.

Πρέπει να προστατεύσουμε το σπίτι μας. Ένα σπίτι εύθραυστο και ανθεκτικό ταυτόχρονα. Πληγωμένο, αλλά όρθιο. Και ακόμη αδιαμφισβήτητα όμορφο.

Και όσο κι αν κάποιες φορές θέλω να κρύψω το πρόσωπό μου μέσα σε μια ευωδιαστή ανθοδέσμη και να χωθώ κάτω από τον φλοιό ενός δέντρου σαν έντομο που περιμένει τον χειμώνα να περάσει, ξέρω ότι δεν μπορούμε να αποστρέψουμε το βλέμμα.

Και σας ζητώ να μην το αποστρέψετε ούτε εσείς.

Διαβάστε ακόμα: Οι φίλες μου, μόλις 20 χρονών, γίνονται χήρες - Της Ολένα Μπαρσουκόβα