Το σπίτι σας δεν είναι στοιχειωμένο - Μάλλον φταίνε οι υπόηχοι για αυτή την ανατριχιαστική αίσθηση

Ο κόσμος είναι γεμάτος από ήχους που βρίσκονται ακριβώς κάτω από το εύρος της ανθρώπινης ακοής. Αυτοί οι αόρατοι ήχοι, γνωστοί ως υπόηχοι, μπορούν να προέρχονται ακόμη και από το ίδιο μας το σπίτι, από παλιούς σωλήνες, συστήματα εξαερισμού και κλιματιστικά.

Παρόλο που συνήθως δεν μπορούμε να τους ακούσουμε, αυτοί οι ήχοι μπορούν να μας προκαλέσουν ένα αίσθημα ανησυχίας και να ενεργοποιήσουν μια αντίδραση στρες, σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε στις 26 Απριλίου στο περιοδικό Frontiers in Behavioral Neuroscience. Τα ευρήματα ενδέχεται να εξηγούν γιατί τα παλιά σπίτια συχνά φαίνονται τρομακτικά, οδηγώντας ορισμένους ανθρώπους να πιστεύουν ότι είναι στοιχειωμένα.

Οι ήχοι που μας τρομάζουν χωρίς να τους ακούμε

Προηγούμενες έρευνες έχουν δείξει ότι οι υπόηχοι μπορούν να προκαλέσουν αρνητικές αντιδράσεις, όπως δυσφορία, άγχος και προβλήματα ύπνου. Ωστόσο, άλλες μελέτες έχουν καταγράψει μικρή ή καμία επίδραση. «Ένα μέρος του προβλήματος είναι ότι είναι δύσκολο να μετρηθούν. Είναι δύσκολο να μελετηθούν σε αυστηρά ελεγχόμενα περιβάλλοντα», εξηγεί ο συν-συγγραφέας της μελέτης, ο ψυχολόγος Rodney Schmaltz από το Πανεπιστήμιο MacEwan στον Καναδά, ο οποίος μελετά γιατί οι άνθρωποι πιστεύουν σε ψευδοεπιστημονικούς ισχυρισμούς.

Για να πραγματοποιήσουν ένα αυστηρά ελεγχόμενο πείραμα, ο Schmaltz και οι συνεργάτες του στρατολόγησαν 36 συμμετέχοντες, εκ των οποίων τα τρία τέταρτα ήταν γυναίκες. Το καλοκαίρι του 2023, κάθε άτομο κάθισε μόνο του σε ένα δωμάτιο και πέρασε πέντε λεπτά ακούγοντας είτε χαλαρωτικές ορχηστρικές μελωδίες είτε ανησυχητικούς ήχους τύπου τρόμου, σχεδιασμένους να προκαλέσουν δυσφορία. Οι μισοί από τους συμμετέχοντες εκτέθηκαν εν αγνοία τους και σε υπόηχους συχνότητας 18 Hertz, κάτω από το κατώφλι της ανθρώπινης ακοής (20 Hz).

Τα άτομα που άκουσαν υπόηχους—χωρίς να το γνωρίζουν—ανέφεραν ότι ένιωθαν περισσότερο εκνευρισμό και περιέγραψαν τη μουσική ως πιο θλιβερή σε σύγκριση με εκείνους που δεν εκτέθηκαν σε αυτούς τους χαμηλής συχνότητας ήχους. Δείγματα σάλιου που συλλέχθηκαν πριν και μετά το πείραμα έδειξαν επίσης αυξημένα επίπεδα της ορμόνης του στρες, της κορτιζόλης, στους συμμετέχοντες που εκτέθηκαν στους υπόηχους.

Σημαντικό είναι ότι οι συμμετέχοντες δεν μπορούσαν να αντιληφθούν την παρουσία των υπόηχων. Ακόμη και όταν νόμιζαν ότι άκουσαν κάτι, αυτή η αντίληψη δεν επηρέαζε τα επίπεδα κορτιζόλης ή τη διάθεσή τους. Τα αποτελέσματα υποδηλώνουν ότι, παρόλο που οι υπόηχοι είναι ανεπαίσθητοι, μπορούν να προκαλέσουν δυσάρεστα συναισθήματα και αντιδράσεις στρες.

«Είναι σημαντικό να ξεκαθαρίσουμε ότι οι υπόηχοι δεν κάνουν τους ανθρώπους να πιστεύουν ότι είδαν φάντασμα», δήλωσε ο Schmaltz. «Αυτό που μπορεί να κάνουν είναι να δημιουργούν μια ανεξήγητη δυσφορία.»

Σε δημοσκόπηση της YouGov το 2025, το 60% των Αμερικανών που συμμετείχαν δήλωσαν ότι είχαν βιώσει μία από 13 καταγεγραμμένες παραφυσικές εμπειρίες, όπως αίσθηση άγνωστης ενέργειας ή ανεξήγητη αλλαγή θερμοκρασίας. Το 18% είπε ότι έχει ζήσει σε σπίτι που πίστευε ότι ήταν στοιχειωμένο. Ωστόσο, υπάρχουν πολλές πιθανές εξηγήσεις για τέτοιες εμπειρίες.

Αν και απαιτούνται μεγαλύτερες μελέτες για την επιβεβαίωση των ευρημάτων, η νέα έρευνα υποδεικνύει ότι οι υπόηχοι ίσως εξηγούν ψευδοεπιστημονικούς ισχυρισμούς. «Για κάποιον που δεν είναι επιρρεπής να σκέφτεται με όρους φαντασμάτων, η ίδια αίσθηση πιθανότατα θα εκλαμβανόταν απλώς ως ένα αποπνικτικό, άβολο παλιό κτίριο. Για κάποιον που είναι ήδη προδιατεθειμένος, μπορεί να μοιάζει σαν απόδειξη παρουσίας πνεύματος», εξηγεί ο Schmaltz.

Ο Chris French, ομότιμος καθηγητής ψυχολογίας στο Goldsmiths του Πανεπιστημίου του Λονδίνου, ο οποίος μελετά τις παραφυσικές πεποιθήσεις και δεν συμμετείχε στη μελέτη, τονίζει ότι τα αποτελέσματα ερευνών για τις επιδράσεις των υπόηχων είναι αντικρουόμενα. Θεωρεί «πιθανό» τα συναισθήματα που προκαλούνται από αυτούς τους χαμηλής συχνότητας ήχους να κάνουν ορισμένους ανθρώπους να νιώθουν ότι ένας χώρος είναι «στοιχειωμένος», αλλά ίσως αυτή να είναι όλη η εξήγηση.

Ο Schmaltz προσθέτει ότι μελλοντικές έρευνες θα πρέπει να εξετάσουν τη μακροχρόνια έκθεση σε υπόηχους. Για παράδειγμα, πολλοί άνθρωποι αναφέρουν εκνευρισμό όταν βρίσκονται σε κυκλοφοριακή συμφόρηση, ένα περιβάλλον γεμάτο χαμηλής συχνότητας ήχους. Επιπλέον, «υπάρχουν στοιχεία που δείχνουν ότι οι άνθρωποι νιώθουν μεγαλύτερη ένταση σε αστικά περιβάλλοντα σε σύγκριση με αγροτικά».

Μελλοντικές μελέτες θα μπορούσαν επίσης να εξετάσουν τις επιδράσεις και άλλων συχνοτήτων κάτω από το ανθρώπινο ακουστικό όριο και να μετρήσουν τις αντιδράσεις των ανθρώπων κατά τη διάρκεια της έκθεσης στους ήχους, όχι μόνο μετά από αυτήν, σύμφωνα με τον συν-συγγραφέα της μελέτης, τον νευροεπιστήμονα Kale Scatterty από το Πανεπιστήμιο της Αλμπέρτα. «Αυτή η μελέτη ήταν, από πολλές απόψεις, ένα πρώτο βήμα για την κατανόηση των επιδράσεων των υπόηχων στον άνθρωπο».

Πηγή: Smithsonian Magazine