Explainer | Γιατί και πώς οι ΗΠΑ αποκλείουν τα ιρανικά λιμάνια στα Στενά του Ορμούζ

Η ένταση στη Μέση Ανατολή κλιμακώνεται επικίνδυνα, με τις Ηνωμένες Πολιτείες να προχωρούν στον ναυτικό αποκλεισμό ιρανικών λιμανιών σε μία από τις πιο στρατηγικές θαλάσσιες οδούς του πλανήτη, τα Στενά του Ορμούζ. 

Η Ουάσιγκτον δήλωσε ότι πλοία που κινούνται μεταξύ άλλων χωρών θα μπορούν να διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ — μια κρίσιμη θαλάσσια οδό στα ανοικτά των ιρανικών ακτών — την οποία η Τεχεράνη ουσιαστικά είχε κλείσει ως απάντηση σε αμερικανοϊσραηλινά πλήγματα.

Οι ΗΠΑ χρησιμοποιούν τον στόλο τους για να ελέγχουν την πρόσβαση στα ιρανικά λιμάνια και να περιορίσουν την ικανότητα της Τεχεράνης να αποκομίζει έσοδα από τις εξαγωγές πετρελαίου, ασκώντας έτσι πίεση στη χώρα.

Ο αποκλεισμός έρχεται μετά την αποτυχία διαπραγματεύσεων για τον τερματισμό του πολέμου, που ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου, αν και αυτή τη στιγμή βρίσκεται σε δίμηνη κατάπαυση πυρός διάρκειας δύο εβδομάδων.

Γιατί ο Τραμπ επέλεξε τον αποκλεισμό;

Ο Τραμπ επιδιώκει να πιέσει το Ιράν πλήττοντας δύο βασικές πηγές εσόδων: τα υψηλά τέλη που επέβαλλε για τη διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ και τα έσοδα από τις εξαγωγές πετρελαίου.

Όπως δήλωσε στο Fox News, «δεν πρόκειται να επιτρέψουμε στο Ιράν να βγάζει χρήματα πουλώντας πετρέλαιο σε όσους θέλει και όχι σε άλλους», υποστηρίζοντας ότι στόχος είναι ένα σύστημα «όλα ή τίποτα» για τη διέλευση.

Το Ιράν χαρακτήρισε τον αποκλεισμό «πειρατεία» και απείλησε με αντίποινα, στοχοποιώντας λιμάνια κρατών του Κόλπου.

Σύμφωνα με αναλυτές, ο αποκλεισμός εγκυμονεί δύο βασικούς κινδύνους:

• νέα αύξηση στις τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου
• κατάρρευση της εκεχειρίας και επανέναρξη γενικευμένου πολέμου, με επιπτώσεις σε χώρες όπως τα ΗΑΕ, το Μπαχρέιν, το Κουβέιτ και η Σαουδική Αραβία

Τι είναι ναυτικός αποκλεισμός;

Το εγχειρίδιο του αμερικανικού ναυτικού (2022) ορίζει τον αποκλεισμό ως στρατιωτική επιχείρηση που αποσκοπεί στην αποτροπή πλοίων ή αεροσκαφών — είτε εχθρικών είτε ουδέτερων — από το να εισέρχονται ή να εξέρχονται από συγκεκριμένες περιοχές ενός αντιπάλου κράτους.

Ο International Maritime Organization έχει δηλώσει ότι καμία χώρα δεν έχει νομικό δικαίωμα να εμποδίζει τη ναυσιπλοΐα σε διεθνή στενά.

Ωστόσο, σύμφωνα με ειδικούς στο διεθνές δίκαιο, σε συνθήκες πολέμου τα εμπλεκόμενα κράτη θεωρούνται «εμπόλεμα», γεγονός που επιτρέπει — υπό το δίκαιο του ναυτικού πολέμου — την επιβολή αποκλεισμού.

Πού εφαρμόζεται ο αποκλεισμός;

Οι ακριβείς θέσεις των αμερικανικών πλοίων δεν είναι δημόσιες.

Εκτιμάται ότι τα πολεμικά πλοία αποφεύγουν να πλησιάζουν πολύ τις ιρανικές ακτές λόγω κινδύνου επιθέσεων ενώ το επίκεντρο βρίσκεται στον Κόλπο του Ομάν, βασικό πέρασμα για το παγκόσμιο εμπόριο πετρελαίου

Οι ΗΠΑ χρησιμοποιούν δορυφορικές πληροφορίες για να εντοπίζουν πλοία που αναχωρούν από ιρανικά λιμάνια και τα αναχαιτίζουν σε διεθνή ύδατα.

Πώς επιβάλλεται ο αποκλεισμός;

Στην περίπτωση του «Touska» που αναχαιτίστηκε από τις ΗΠΑ ένα ελικόπτερο προσέγγισε το πλοίο και πεζοναύτες κατέβηκαν με σχοινιά στο κατάστρωμα.

Ο Τραμπ δήλωσε ότι το πλοίο σταμάτησε «χτυπώντας το μηχανοστάσιο». Οι ΗΠΑ επιτρέπουν τη διέλευση ανθρωπιστικών φορτίων (τρόφιμα, φάρμακα), αλλά υπό επιθεώρηση.

Επιπλέον κάποια πλοία έχουν αναγκαστεί να επιστρέψουν σε ιρανικά λιμάνια ενώ υπάρχει και χρήση τεχνολογίας παρακολούθησης αλλά και πιθανές προσπάθειες παραπλάνησης θέσης (spoofing)

Ο Τραμπ ανέφερε επίσης ότι οι ΗΠΑ θα καταστρέψουν ναυτικές νάρκες που, όπως ισχυρίζεται, έχει τοποθετήσει το Ιράν.

Ποιες είναι οι επιπτώσεις;

Το Ιράν ανακοίνωσε ότι άνοιξε προσωρινά τα Στενά μετά από εκεχειρία, αλλά στη συνέχεια δήλωσε ότι παραμένουν κλειστά.

Η κρίση έχει ήδη εκτοξεύσει τις τιμές πετρελαίου και έχει διαταράξει την παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα. Περίπου το 20% της παγκόσμιας ενέργειας διέρχεται από τα Στενά του Ορμούζ.

Παρά τον αποκλεισμό, το Ιράν συνεχίζει να εξάγει πετρέλαιο, επωφελούμενο από τις υψηλές τιμές.

Οι κύριοι αγοραστές είναι εκείνοι που επηρεάζονται άμεσα: Περίπου 82% των εξαγωγών κατευθύνεται προς την Ασία. Η Κίνα αγοράζει σχεδόν το 90% του ιρανικού πετρελαίου.

Αναλυτές εκτιμούν ότι ο αποκλεισμός ίσως στοχεύει και στο να πιέσει το Πεκίνο να εμπλακεί πιο ενεργά στις διαπραγματεύσεις.

Το International Monetary Fund προειδοποίησε ότι υπάρχει κίνδυνος παγκόσμιας ύφεσης εάν συνεχιστεί ο πόλεμος και οι υψηλές τιμές ενέργειας.

Οι συνέπειες μπορεί να περιλαμβάνουν:

• αύξηση τιμών καυσίμων και τροφίμων
• ελλείψεις σε κρίσιμες πρώτες ύλες
• επισιτιστική κρίση στο Ιράν, που εξαρτάται από εισαγωγές σιτηρών

Πηγή: BBC