ΗΠΑ - Ιράν: ένας πόλεμος χωρίς συμμάχους

Σε μια περίοδο όπου οι γεωπολιτικές ισορροπίες μεταβάλλονται ραγδαία, η σύγκρουση ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες, το Ισραήλ και το Ιράν αποκαλύπτει κάτι βαθύτερο από μια ακόμη περιφερειακή κρίση. Αποκαλύπτει έναν κόσμο που δεν ακολουθεί πλέον.

Σύμφωνα με πρόσφατη πολυεθνική έρευνα, το 60% των πολιτών παγκοσμίως δηλώνει ότι δεν υποστηρίζει καμία πλευρά, ενώ μόλις το 16% τάσσεται υπέρ του άξονα ΗΠΑ–Ισραήλ και αντίστοιχο ποσοστό υπέρ του Ιράν. Η εικόνα αυτή δεν παραπέμπει σε έναν κόσμο που πολώνεται, αλλά σε έναν κόσμο που αποστασιοποιείται.

Ακόμη πιο αποκαλυπτικός είναι ο τρόπος με τον οποίο αποδίδεται η ευθύνη. Το 44% των ερωτηθέντων θεωρεί ότι οι ΗΠΑ και το Ισραήλ φέρουν από κοινού την ευθύνη για την έναρξη της σύγκρουσης, ενώ ένα επιπλέον 24% κατηγορεί αποκλειστικά τις Ηνωμένες Πολιτείες και 12% μόνο το Ισραήλ. Μόλις το 15% στρέφεται προς το Ιράν. Με άλλα λόγια, ένα ευρύ ρεύμα διεθνούς κοινής γνώμης θεωρεί τη Δύση μέρος του προβλήματος — όχι της λύσης.

Ο σκεπτικισμός επεκτείνεται και στη στρατηγική της σύγκρουσης. Σχεδόν οι μισοί πολίτες εκτιμούν ότι μια απόπειρα αλλαγής καθεστώτος στο Ιράν θα αποτύχει, ενώ μόνο μια μειοψηφία πιστεύει στο αντίθετο. Η εμπειρία των τελευταίων δεκαετιών φαίνεται να βαραίνει περισσότερο από τη ρητορική των κυβερνήσεων.

Παράλληλα, οι προβλέψεις για την εξέλιξη της κρίσης είναι σχεδόν ομόφωνα απαισιόδοξες: η πλειονότητα αναμένει χάος στο Ιράν, ενίσχυση της περιφερειακής αστάθειας και διαρκείς απειλές για το Ισραήλ. Ο πόλεμος δεν εκλαμβάνεται ως λύση, αλλά ως επιταχυντής κρίσεων.

Η απαισιοδοξία αυτή συνοδεύεται από έντονη ανησυχία για τη διάρκεια και το οικονομικό κόστος. Οι περισσότεροι πολίτες θεωρούν ότι η σύγκρουση θα παραταθεί και θα έχει αισθητές ή σοβαρές επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία, επιβεβαιώνοντας ότι η κρίση αυτή δεν περιορίζεται γεωγραφικά, αλλά έχει ήδη διεθνείς διαστάσεις.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το πώς αξιολογούνται οι διεθνείς δρώντες. Η εικόνα που προκύπτει δεν είναι αυτή ενός κόσμου που ευθυγραμμίζεται γύρω από ισχυρούς πόλους, αλλά ενός κόσμου που διατηρεί επιφυλάξεις απέναντι σε όλους.

Αξιολόγηση διεθνών δρώντων (ενδεικτικά στοιχεία)

Ο πίνακας αποτυπώνει μια κρίση εμπιστοσύνης προς τις μεγάλες δυνάμεις. Η Ρωσία συγκεντρώνει έντονα αρνητικές αξιολογήσεις, η Κίνα εμφανίζει μια πιο διχαστική εικόνα, ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση διατηρεί μια σχετικά σταθερή —αν και όχι ενθουσιώδη— αποδοχή. Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι χώρες όπως η Ισπανία εμφανίζουν υψηλά επίπεδα θετικής εικόνας, υποδηλώνοντας ότι η «ήπια ισχύς» ενδέχεται να κερδίζει έδαφος έναντι των παραδοσιακών γεωπολιτικών κέντρων.

Ακόμη πιο σύνθετη είναι η εικόνα όταν εξετάζεται μέσα από το πρίσμα της θρησκείας. Αντί για μια ευθυγράμμιση βάσει ταυτότητας, τα δεδομένα δείχνουν διαφοροποιήσεις που αντικατοπτρίζουν πολιτικές και κοινωνικές πραγματικότητες.

Αξιολόγηση διεθνών δρώντων ανά θρησκευτική ομάδα

Η ανάγνωση του πίνακα αποκαλύπτει μια κρίσιμη πραγματικότητα: η θρησκευτική ταυτότητα δεν καθορίζει αυτόματα τη στάση των κοινωνιών. Οι Μουσουλμάνοι, για παράδειγμα, δεν εμφανίζουν θετική στάση προς τις Αραβικές χώρες — αντιθέτως, τις αξιολογούν αρνητικά. Αντίστοιχα, η Κίνα εμφανίζει θετική εικόνα μόνο σε αυτή την ομάδα, ενώ παραμένει αρνητικά αξιολογημένη από τις άλλες.

Το εύρημα αυτό υπογραμμίζει ότι οι σύγχρονες κοινωνίες δεν λειτουργούν πλέον με απλές ταυτότητες, αλλά με πιο σύνθετους συνδυασμούς εμπειρίας, πολιτικής κρίσης και γεωπολιτικής αντίληψης.

Η εικόνα που αναδύεται συνολικά είναι αυτή ενός κόσμου που δεν ευθυγραμμίζεται εύκολα, δεν εμπιστεύεται αυτόματα και δεν πείθεται από παραδοσιακές αφηγήσεις ισχύος.

Η σημαντικότερη εξέλιξη, ίσως, δεν είναι ο ίδιος ο πόλεμος, αλλά ο τρόπος με τον οποίο γίνεται αντιληπτός. Η παγκόσμια κοινή γνώμη δεν αντιδρά με όρους στρατοπέδων, αλλά με όρους εμπειρίας: φόβος για αστάθεια, δυσπιστία απέναντι στις προθέσεις και έντονη ανησυχία για το κόστος.

Σε αυτό το νέο περιβάλλον, η ισχύς από μόνη της δεν αρκεί. Η νομιμοποίηση γίνεται ο καθοριστικός παράγοντας.

Και όταν αυτή αρχίζει να φθίνει, ακόμη και οι ισχυρότεροι δεν κινδυνεύουν απλώς να αντιμετωπίσουν αντιπάλους — κινδυνεύουν να βρεθούν μόνοι τους σε έναν κόσμο που δεν τους ακολουθεί πλέον.

Η έρευνα σε αριθμούς

Ποιος την πραγματοποίησε
Gallup International Association (διεθνές δίκτυο δημοσκοπήσεων)

Γεωγραφική κάλυψη
15 χώρες σε Ευρώπη, Ασία, Αμερική

Μέγεθος δείγματος
≈ 13.000 ερωτηθέντες

Χρονική στιγμή
Μετά την έναρξη της κρίσης ΗΠΑ–Ισραήλ–Ιράν (πρώτη συντονισμένη διεθνής αποτύπωση κοινής γνώμης)

 Τι μετρήθηκε

• Στάση απέναντι στη σύγκρουση
• Απόδοση ευθυνών
• Εκτίμηση διάρκειας του πολέμου
• Προβλέψεις για περιφερειακή αστάθεια
• Αναμενόμενες οικονομικές επιπτώσεις

 Μεθοδολογία

• Αντιπροσωπευτικά εθνικά δείγματα
• Συνεντεύξεις: τηλεφωνικές / online / δια ζώσης (ανάλογα με τη χώρα)