Εύθραυστη εκεχειρία στο Ιράν: Ισορροπία τρόμου στα Στενά του Ορμούζ

Η εύθραυστη ισορροπία που διαμορφώνεται στη Μέση Ανατολή μετά την εκεχειρία μεταξύ Ιράν, ΗΠΑ και Ισραήλ κινδυνεύει να τιναχτεί στον αέρα, καθώς ο ισραηλινός στρατός συνεχίζει να ισοπεδώνει περιοχές στον Λίβανο, την ώρα που αβέβαιο είναι το αποτέλεσμα των διαπραγματεύσεων που ξεκινούν μεταξύ Τεχεράνης και Ουάσιγκτον για το ιρανικό πυρηνικό και βαλλιστικό πρόγραμμα.

Σύμφωνα με ανάλυση του BBC, η κατάπαυση του πυρός στο Ιράν δεν συνιστά οριστική λύση, αλλά περισσότερο μια προσωρινή ανάπαυλα σε μια σύγκρουση που παραμένει ενεργή σε πολλαπλά επίπεδα.

Η εκεχειρία, αν και προσφέρει μια περιορισμένη ανακούφιση στους αμάχους που βρέθηκαν στο επίκεντρο των συγκρούσεων, χαρακτηρίζεται από ειδικούς ως «εύθραυστη». Η μη εφαρμογή της σε περιοχές όπως ο Λίβανος, όπου συνεχίζονται οι ισραηλινές επιδρομές, υπογραμμίζει τα όριά της και ενισχύει την αίσθηση ότι πρόκειται για μια προσωρινή διευθέτηση χωρίς ουσιαστικές εγγυήσεις διαρκείας.

Την ίδια στιγμή, η στάση των ΗΠΑ παραμένει αντιφατική. Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ, μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα, μετακινήθηκε από ακραίες δηλώσεις περί «καταστροφής του Ιράν» σε πιο διαλλακτικές τοποθετήσεις που αναγνωρίζουν το ιρανικό σχέδιο ως βάση διαπραγμάτευσης. Αυτή η μεταστροφή αντικατοπτρίζει τις δυσκολίες διαχείρισης της κρίσης στη Μέση Ανατολή, αλλά και την πίεση για εξεύρεση διπλωματικής λύσης στη Μέση Ανατολή.

Στο πεδίο της ρητορικής, τόσο οι ΗΠΑ όσο και το Ιράν επιχειρούν να παρουσιάσουν την κατάσταση ως στρατηγική επιτυχία. Από την αμερικανική πλευρά γίνεται λόγος για «ιστορική στρατιωτική νίκη», ενώ η Τεχεράνη προβάλλει την ανθεκτικότητά της και τη διατήρηση κρίσιμων μοχλών επιρροής, όπως ο έλεγχος στα Στενά του Ορμούζ. Το συγκεκριμένο θαλάσσιο πέρασμα αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς συνδέεται άμεσα με τη διεθνή ναυσιπλοΐα και την παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια.

Οι διαπραγματεύσεις που αναμένονται, προμηνύονται δύσκολες. Το σχέδιο 10 σημείων του Ιράν περιλαμβάνει απαιτήσεις όπως άρση κυρώσεων, αποζημιώσεις και απελευθέρωση δεσμευμένων κεφαλαίων -όροι που δύσκολα μπορούν να γίνουν αποδεκτοί από την αμερικανική πλευρά χωρίς σημαντικές υποχωρήσεις. Παράλληλα, η επιβίωση και ενίσχυση του ιρανικού καθεστώτος των Αγιατολάχ ανατρέπει τα αρχικά σενάρια περί ταχείας αλλαγής εξουσίας, ενισχύοντας τη διαπραγματευτική του θέση.

Σε ευρύτερο επίπεδο, η κρίση φαίνεται να επιταχύνει τις γεωπολιτικές ανακατατάξεις. Η Κίνα αναδεικνύεται σε κρίσιμο παράγοντα, με αυξανόμενη επιρροή στις διπλωματικές διεργασίες της περιοχής. Παράλληλα, οι σχέσεις των ΗΠΑ με παραδοσιακούς συμμάχους εμφανίζουν σημάδια κόπωσης, ιδιαίτερα μετά από απειλές και μονομερείς κινήσεις που προκαλούν ανησυχία σε χώρες του ΝΑΤΟ και του Περσικού Κόλπου.

Σύμφωνα με το βρετανικό τηλεοπτικό δίκτυο, η εικόνα που διαμορφώνεται πλέον στη Μέση Ανατολή μετά την εκεχειρία στο Ιράν είναι αυτή μιας εύθραυστης ισορροπίας, όπου η κατάπαυση πυρός λειτουργεί ως προσωρινή λύση και όχι ως ουσιαστική επίλυση της γεωπολιτικής σύγκρουσης. Και καταλήγει, υπογραμμίζοντας ότι το μέλλον της περιοχής θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από την πορεία των διαπραγματεύσεων και την ικανότητα των εμπλεκόμενων δυνάμεων να γεφυρώσουν βαθιές και διαχρονικές διαφορές.

Παγίδα θανάτου οι νάρκες στα Στενά του Ορμούζ

Εν τω μεταξύ, το πολεμικό ναυτικό των Φρουρών της Επανάστασης στο Ιράν ανακοίνωσε τις πρώτες πρωινές ώρες σήμερα Μεγάλη Πέμπτη (9/4) ότι τα πλοία τα οποία διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ θα πρέπει να ακολουθούν δυο εναλλακτικά δρομολόγια, πλησιέστερα στις ιρανικές ακτές, κάνοντας λόγο για την πιθανότητα να υπάρχουν «νάρκες» στα συνηθισμένα δρομολόγια, πιο ανοικτά.

«Για να προστατευτούν από πιθανές προσκρούσεις με νάρκες, σε συντονισμό με το ναυτικό των Φρουρών της Επανάστασης (...) μέχρι νεοτέρας εντολής, (τα πλοία) πρέπει να ακολουθούν εναλλακτικές διαδρομές ως προς την κίνηση στα Στενά του Ορμούζ», μετέδωσαν ιρανικά ΜΜΕ, επικαλούμενα στρατιωτικό ανακοινωθέν που συνοδεύεται από θαλάσσιο χάρτη, στον οποίο επιδεικνύονται τα δρομολόγια, νότια και βόρεια του νησιού Λαράκ.

Για την είσοδο στον Περσικό Κόλπο από τη θάλασσα του Ομάν, τα πλοία πρέπει να περνούν ανάμεσα στις ιρανικές ακτές και το νησί Λαράκ, τον «σταθμό διοδίων της Τεχεράνης», κατά την ορολογία της ναυτιλιακής επιθεώρησης Lloyd’s List. Το δρομολόγιο εξόδου από τον Περσικό Κόλπο περνά νότια του νησιού αυτού και αποφεύγει την πιο συνηθισμένη -μέχρι πρότινος- διαδρομή, πλησιέστερα στις ακτές του Ομάν.

Οι πρόσφατες διελεύσεις μοιάζουν να έγιναν ακολουθώντας αυτήν, την εναλλακτική διαδρομή, που περνά από τα ιρανικά χωρικά ύδατα.

Οι ΗΠΑ και το Ιράν ανακοίνωσαν συμφωνία κατάπαυσης του πυρός για δυο εβδομάδες τη νύχτα της Μεγάλης Τρίτης προς Μεγάλη Τετάρτη, η οποία συμπεριλάμβανε το πλήρες άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, κρίσιμου για τον παγκόσμιο εφοδιασμό με υδρογονάνθρακες, αφού έκλεισε σχεδόν εντελώς μετά το ξέσπασμα του πολέμου την 28η Φεβρουαρίου και τελεί ακόμη υπό τον έλεγχο των ιρανικών ενόπλων δυνάμεων.

Από την 1η Μαρτίου ως την 27η Απριλίου καταγράφτηκαν 307 διελεύσεις πλοίων που μετέφεραν πρώτες ύλες, σύμφωνα με δεδομένα της Kpler, ιδιοκτήτριας του ιστότοπου MarineTraffic -αριθμός μειωμένος κατά σχεδόν 95% σε σύγκριση με περιόδους ειρήνης.

Υπό κανονικές συνθήκες, γύρω στο 20% του αργού πετρελαίου και του υγροποιημένου φυσικού αερίου (ΥΦΑ) που προορίζεται για τις παγκόσμιες αγορές διέρχεται από αυτό το κομβικό θαλάσσιο πέρασμα.