Politico: Τα σενάρια διάλυσης του ΝΑΤΟ αφυπνίζουν την Ευρώπη

Η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα πρωτοφανές κύμα ανησυχίας για το μέλλον του ΝΑΤΟ, καθώς οι επαναλαμβανόμενες απειλές του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ περί αποχώρησης των ΗΠΑ από τη διατλαντική συμμαχία εντείνουν το κλίμα αβεβαιότητας.

Σύμφωνα με ανάλυση του Politico, η κρίση αυτή δεν περιορίζεται σε επίπεδο ρητορικής, αλλά αντανακλά βαθύτερες ρωγμές στις σχέσεις μεταξύ Ευρώπης και Ουάσιγκτον, με επίκεντρο τόσο τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή όσο και τη συνολική στρατηγική κατεύθυνση του ΝΑΤΟ.

Στο παρασκήνιο, Ευρωπαίοι ηγέτες και αξιωματούχοι συζητούν εντατικά -σε δείπνα, διπλωματικές συναντήσεις και ανεπίσημες επαφές- τα πιθανά σενάρια σε περίπτωση που οι ΗΠΑ υλοποιήσουν τις απειλές τους και φύγουν από το ΝΑΤΟ. Η ανησυχία δεν είναι θεωρητική: αρκετοί αξιωματούχοι εκφράζουν πλέον ανοιχτά την εκτίμηση ότι το ΝΑΤΟ διανύει μία από τις βαθύτερες κρίσεις στην ιστορία του. Ορισμένοι, μάλιστα, κάνουν λόγο ακόμη και για σταδιακή «παράλυση» της Συμμαχίας, επισημαίνοντας δυσκολίες ακόμη και στη διεξαγωγή βασικών συναντήσεων.

Νέοι τριγμοί στο ΝΑΤΟ μετά το ευρωπαϊκό «όχι» για τα Στενά του Ορμούζ

Κεντρικό σημείο τριβής αποτελεί η άρνηση σημαντικών ευρωπαϊκών χωρών, όπως η Βρετανία, η Γαλλία και η Ισπανία, να υποστηρίξουν στρατιωτικά τις αμερικανικές επιχειρήσεις κατά του Ιράν, είτε μέσω χρήσης βάσεων είτε μέσω παραχώρησης εναέριου χώρου. Για τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, η στάση αυτή συνδέεται τόσο με τη διαφωνία ως προς τη στρατηγική των ΗΠΑ όσο και με την απουσία ουσιαστικής διαβούλευσης πριν από την έναρξη των επιχειρήσεων.

Παράλληλα, η κρίση φαίνεται να έχει ένα παράδοξο αποτέλεσμα: την ενίσχυση της ευρωπαϊκής συνοχής. Χαρακτηριστική είναι η πρόσφατη συνάντηση 10 Ευρωπαίων ηγετών στο Ελσίνκι, όπου, σε κλειστό κύκλο, συζήτησαν την επιδεινούμενη κατάσταση της διατλαντικής σχέσης. Παρά τις επιμέρους διαφορές, οι συμμετέχοντες κατέληξαν σε κοινή στάση έναντι των αμερικανικών πιέσεων, απορρίπτοντας τη συμμετοχή στον πόλεμο κατά του Ιράν. Η ενότητα αυτή δεν περιορίζεται στη Βόρεια Ευρώπη, αλλά επεκτείνεται σε ευρύτερο ευρωπαϊκό επίπεδο, ενισχύοντας την αίσθηση κοινής στρατηγικής κατεύθυνσης.

Την ίδια στιγμή, στο εσωτερικό του ΝΑΤΟ επικρατεί αμηχανία. Αξιωματούχοι επισημαίνουν ότι οι ΗΠΑ δεν έχουν διατυπώσει σαφές αίτημα προς τη Συμμαχία για εμπλοκή στη Μέση Ανατολή, γεγονός που εντείνει τη σύγχυση για τις πραγματικές προθέσεις της Ουάσιγκτον. Ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, επιλέγει μια στρατηγική χαμηλών τόνων, αποφεύγοντας την ανοιχτή αντιπαράθεση με τις ΗΠΑ, επιλογή που προκαλεί δυσαρέσκεια σε ορισμένους Ευρωπαίους συμμάχους.

Και μετά το ΝΑΤΟ, τι;

Στον πυρήνα της κρίσης βρίσκεται η αμφισβήτηση του Άρθρου 5, της θεμελιώδους αρχής συλλογικής άμυνας της Συμμαχίας. Η επαναλαμβανόμενη αμφισβήτηση αυτής της δέσμευσης από την αμερικανική πλευρά υπονομεύει την αξιοπιστία του ΝΑΤΟ ως αποτρεπτικού μηχανισμού, ιδιαίτερα απέναντι στη ρωσική απειλή, η οποία συνεχίζει να πλανάται πάνω από τη Βαλτική.

Μπροστά σε αυτήν την αβεβαιότητα, οι ευρωπαϊκές χώρες αρχίζουν να εξετάζουν πιο ενεργά εναλλακτικά σενάρια ασφάλειας. Η ενίσχυση των εθνικών αμυντικών δυνατοτήτων και η δημιουργία νέων μορφών συνεργασίας αποκτούν προτεραιότητα, καθώς η Ευρώπη επιχειρεί να προετοιμαστεί για το ενδεχόμενο ενός αποδυναμωμένου ή ακόμη και διαλυμένου ΝΑΤΟ.

Η επόμενη περίοδος αναμένεται καθοριστική, με το μέλλον της διατλαντικής σχέσης να κρίνεται από την ικανότητα των δύο πλευρών να γεφυρώσουν τις διαφορές τους ή, σε διαφορετική περίπτωση, από την προσαρμογή της Ευρώπης σε μια νέα γεωπολιτική πραγματικότητα χωρίς τις ΗΠΑ ως θεματοφύλακα της ευρωπαϊκής ασφάλειας.