Η διεθνής απομόνωση του Ιράν

Το Ιράν βρίσκεται αντιμέτωπο με αυστηρές δυτικές κυρώσεις εδώ και πολλά χρόνια, κυρίως λόγω της επιδίωξής του να αποκτήσει πυρηνικά όπλα, αλλά και εξαιτίας της βαναυσότητας του θεοκρατικού καθεστώτος του. Ως αποτέλεσμα, η Ισλαμική Δημοκρατία συνεργάζεται με σχετικά λίγα κράτη, ως επί το πλείστον αυταρχικά. Οι δε σύμμαχοι («πληρεξούσιοι») του Ιράν είναι παραστρατιωτικές οντότητες και, όλως τυχαίως, σιιτικές – με μόνη εξαίρεση τη Χαμάς που είναι παραφυάδα της σουνιτικής Μουσουλμανικής Αδελφότητας.

Οι σχέσεις του Ιράν με άλλες χώρες μπορούν να παρουσιαστούν ως ομόκεντροι κύκλοι. Οι πλησιέστεροι εταίροι της Τεχεράνης είναι, χωρίς αμφιβολία, η Κίνα και η Ρωσία, ενώ σε κάποια απόσταση ακολουθεί η Ινδία. Σημειώνεται ότι, εκτός από την παραδοσιακή αντιπαράθεση με τις ΗΠΑ, τεταμένες είναι οι σχέσεις της Ισλαμικής Δημοκρατίας και με πολλές γειτονικές της χώρες. Η τρέχουσα κρίση έχει επιτείνει την απομόνωση του Ιράν, το οποίο αισθάνεται εγκαταλειμμένο από όλους, αλλά δεν έχει παρά να αναζητήσει τα αίτια αυτής της εξέλιξης στο καθεστώς του και τις στρατηγικές προτεραιότητές του.

Οι σχέσεις του Ιράν με την Κίνα και τη Ρωσία

Η στενότερη εταιρική σχέση του Ιράν είναι με την Κίνα. Το 2021 η Τεχεράνη και το Πεκίνο υπέγραψαν συμφωνία 25ετούς διάρκειας για κινεζικές επενδύσεις στο Ιράν αξίας 400 δισ. δολαρίων. Ωστόσο, το πλήρες κείμενο ουδέποτε δημοσιοποιήθηκε, πιθανώς γιατί περιέχει πολλούς επαχθείς όρους για την ιρανική πλευρά. Αυτός είναι πιθανότατα ο λόγος για τον οποίον ο όγκος των επενδύσεων παραμένει μικρός και οι διμερείς οικονομικές σχέσεις επικεντρώνονται σχεδόν αποκλειστικά στις εξαγωγές υδρογονανθράκων. Η Κίνα απορροφά έως και το 90% του ιρανικού αργού πετρελαίου –σε πολύ χαμηλές τιμές– και ουσιαστικά προσφέρει σωσίβιο στο θεοκρατικό καθεστώς.

Ταυτόχρονα, υπάρχουν αρκετές αναφορές ότι η Κίνα έχει προμηθεύσει το Ιράν με στρατιωτικό υλικό και τεχνολογίες διπλής χρήσης, έστω και με πλάγιους τρόπους. Σημειώνεται ότι οι ισραηλινές ένοπλες δυνάμεις IDF έχουν ανακαλύψει στη Λωρίδα της Γάζας πολλά όπλα κινεζικής προέλευσης, για τα οποία εικάζεται βασίμως πως κατέληξαν στα χέρια της Χαμάς μέσω του ιρανικού καθεστώτος. Από πέρυσι το Ιράν χρησιμοποιεί το κινεζικό σύστημα γεοεντοπισμού και πλοήγησης BeiDou, που είναι απαραίτητο κατά την εκτόξευση πυραύλων και drones.

Η Τεχεράνη και η Μόσχα είχαν πάντοτε στενούς δεσμούς, από την εποχή της πάλαι ποτέ Σοβιετικής Ένωσης. Σήμερα, το Ιράν και η Ρωσία έχει στρατηγική εταιρική σχέση, παρότι αυτή δεν προβλέπει αμοιβαία στρατιωτική συνδρομή. Οι δύο χώρες συνεργάζονται πολλά χρόνια τώρα στον τομέα της πυρηνικής ενέργειας, με τη Ρωσία να συνδράμει τις ιρανικές αρχές για την κατασκευή του πυρηνικού σταθμού Bushehr. Ταυτόχρονα, η Μόσχα έχει δεχθεί πολύ ουσιαστική βοήθεια από το Ιράν, το οποίο έχει προμηθεύσει τη Ρωσία με τα δικά του μη επανδρωμένα αεροσκάφη Shahed και Mohajer, αλλά και με την αντίστοιχη τεχνογνωσία, προκειμένου η ρωσική πολεμική βιομηχανία να παράγει μεγάλες ποσότητες drones για τον πόλεμο στην Ουκρανία.

Υπενθυμίζεται ότι, με την υποστήριξη της Μόσχας και του Πεκίνου, το Ιράν κατέστη πλήρες μέλος του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης το 2023 και της ομάδας BRICS έναν χρόνο αργότερα. Ωστόσο, οι δύο κυριότεροι εταίροι της Τεχεράνης είναι ιδιαίτερα επιφυλακτικοί για τη σημερινή συγκυρία και, ενώ δεν χάνουν ευκαιρία να καταγγείλουν την αμερικανοϊσραηλινή επίθεση, αποφεύγουν επιμελώς να εμπλακούν στις εχθροπραξίες στο πλευρό της Τεχεράνης. Ή, τουλάχιστον, αποφεύγουν να φανεί ότι παρέχουν κάποια στρατιωτική βοήθεια στο Ιράν.

Οι σχέσεις του Ιράν με την Ινδία

Το Νέο Δελχί βλέπει το Ιράν ως κρίσιμο ενδιάμεσο σταθμό για τη σύνδεση της Ινδίας με τις αγορές της Κεντρικής Ασίας και της Ευρώπης. Γι’ αυτόν τον λόγο έχει επενδύσει στο λιμάνι Chabahar στην Αραβική Θάλασσα και την κατασκευή σιδηροδρομικής γραμμής προς το Ζαχεντάν στην ενδοχώρα του Ιράν, με την προοπτική οι εμπορευματικές ροές να επεκταθούν βορειότερα προς την Κασπία Θάλασσα, τη Ρωσία και την ευρύτερη περιοχή.

Συγχρόνως, το Νέο Δελχί εναποθέτει ελπίδες στον διάδρομο Ινδία-Μέση Ανατολή-Ευρώπη (IMEC), μέσω της Αραβικής Χερσονήσου, της Ιορδανίας και του Ισραήλ. Ωστόσο, εν μέσω του πολέμου που διεξάγεται στην περιοχή αυτή την περίοδο, η Ινδία αναγκάζεται να κρατήσει αποστάσεις από το Ιράν που βομβαρδίζει τις μοναρχίες του Κόλπου και στην παρούσα φάση καθιστά αδύνατη τη συζήτηση γι’ αυτό το φιλόδοξο σχέδιο συνδεσιμότητας μεταξύ του Ινδικού Ωκεανού και της Ανατολικής Μεσογείου. Χαρακτηριστική είναι η πρόσφατη δήλωση αξιωματούχου των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων ότι θα χρειαστούν δεκαετίες ώστε να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη μεταξύ της Τεχεράνης και των αραβικών κρατών που έχει στοχοποιήσει.

Οι σχέσεις του Ιράν με άλλες γειτονικές χώρες 

Δεν είναι πολύ καλύτερες οι σχέσεις του Ιράν και με άλλες γειτονικές χώρες. Με το Πακιστάν μοιράζεται την περιοχή Βελουχιστάν, η οποία αποτελεί παραδοσιακή πηγή έντασης, λόγω της αυτονομιστικής ατζέντας διαφόρων παραστρατιωτικών ομάδων. Στις σχέσεις μεταξύ της Τεχεράνης και του Μπακού πάντα υποβόσκει κάποια καχυποψία, δεδομένης της παρουσίας πολύ μεγάλης αζερικής κοινότητας στο Ιράν, της τάξεως των 20 εκατομμυρίων.

Έναντι της Τουρκίας δυτικά, η στάση του Ιράν παγίως είναι εν πολλοίς ανταγωνιστική. Η Άγκυρα δεν έκρυψε ποτέ την αντιπαράθεσή της με το υποστηριζόμενο από την Τεχεράνη καθεστώς του Άσαντ στη Συρία και τώρα αισθάνεται δικαιωμένη, ενώ το Ιράν έχει χάσει τον πιο σημαντικό «πληρεξούσιό» του στη Μέση Ανατολή. Εάν, όμως, κάτι ενώνει τους δύο γείτονες, είναι η κοινή ανησυχία τους για τη δραστηριοποίηση κουρδικών στρατιωτικών μονάδων, οι οποίες φέρονται να εντάσσονται σε ανομολόγητα σχέδια του Ισραήλ και των ΗΠΑ ως boots on the ground εν όψει ενδεχόμενων χερσαίων επιχειρήσεων στο Ιράν.

Ιράν: Η κρίση της Ιστορίας

Είναι ολοφάνερο ότι η Ισλαμική Δημοκρατία βρίσκεται σε πολύ μια δύσκολη και ταραχώδη γωνιά του πλανήτη, με πλήθος ιστορικών εκκρεμοτήτων και πολλαπλές παρεμβάσεις των μεγάλων δυνάμεων. Η αμερικανοϊσραηλινή επίθεση δεν αποτελεί εξαίρεση και σίγουρα θα κριθεί αυστηρά από τους ιστορικούς του μέλλοντος. Όπως αυστηρά θα κριθεί και η επιλογή της ιρανικής ηγεσίας να κρατήσει όμηρο ολόκληρο τον Περσικό Κόλπο, αν όχι το σύνολο της υφηλίου διά της ενεργειακής κρίσης.

Η επιδίωξη του ιερατείου της Τεχεράνης να εκβιάσει όλη τη διεθνή κοινότητα με τον βομβαρδισμό γειτονικών χωρών, το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ και τις απειλές για τρομοκρατικά χτυπήματα, μπορεί να συμβάλει στην επιβίωση του θεοκρατικού καθεστώτος, αλλά δείχνει και το αποκρουστικό πρόσωπό του. Διότι αυτό είναι το θεμελιώδες πρόβλημα του Ιράν. Ένα κράτος που είναι δομημένο πάνω στη θρησκεία, βασίζεται στον φανατισμό και έχει ως κινητήριο δύναμη την εχθροπάθεια δεν μπορεί παρά να βρεθεί απομονωμένο διεθνώς.