Explainer: Το Ιράν στη σκακιέρα του διεθνούς οργανωμένου εγκλήματος

Πίσω από τις επίσημες διπλωματικές κινήσεις στη φλεγόμενη σκακιέρα και την πρωτοφανή για τα τελευταία χρόνια πολεμική ένταση στη Μέση Ανατολή, εκτείνεται ένα αθέατο δίκτυο που συνδέει τους διαδρόμους της εξουσίας στην Τεχεράνη με τις σκοτεινές γωνιές του παγκόσμιου οργανωμένου εγκλήματος. Για δεκαετίες, η συζήτηση γύρω από το Ιράν επικεντρωνόταν στο πυρηνικό του πρόγραμμα και τους περιφερειακούς του συμμάχους ή «πληρεξούσιους», όπως θέλει η ξύλινη γλώσσα της διπλωματίας. Μόνο που δεν είναι μόνο αυτό. Γιατί, ακόμα και αν όσοι ασπάζονται τη συγκεκριμένη αλήθεια κινδυνεύουν να χαρακτηριστούν παρασυρμένοι από τη CIA και άλλες μυστικές υπηρεσίες της Δύσης, το οργανωμένο έγκλημα ήταν και συνεχίζει μέχρι την ώρα που μλάμε, να είναι ο βασικός πυλώνας της κρατικής πολιτικής του Ιράν.

Από τη διακίνηση όπλων και ναρκωτικών στην καρδιά της Ευρώπης και το ξέπλυμα χρήματος μέσω εικονικών εταιρειών στον Περσικό Κόλπο, μέχρι τις στρατολογήσεις συμμοριών για την εξόντωση αντιφρονούντων ακόμα και σε ευρωπαϊκό έδαφος, τα όρια μεταξύ κρατικών υπηρεσιών πληροφοριών του Ιράν και εγκληματικών συνδικάτων είναι επικίνδυνα μπλεγμένα.  Όλα στηρίζονται στο γεγονός ότι η Τεχεράνη οικοδόμησε σταδιακά και με σιδερένια πειθαρχία που μόνο σε ένα βαθιά δικτατορικό – θεοκρατικό καθεστώς μπορεί να συμβεί, τη γνωστή «οικονομία της σκιάς» για να παρακάμψει τις διεθνείς κυρώσεις και χρησιμοποίησε το διεθνικό έγκλημα ως όπλο υβριδικού πολέμου, ικανό να προκαλέσει χτυπήματα εκεί όπου οι συμβατικοί στρατοί αδυνατούν να φτάσουν.

Τα ρεπορτάζ και οι πληροφορίες για την αμύθητη περιουσία του σημερινού ανώτατου ηγέτη του Ιράν, του Μοτζνταμπά Χαμενεΐ, είναι μία από τις πιο χρυσές σταγόνες στον ωκεανό αυτής της σκοτεινής οικονομίας και του οργανωμένου εγκλήματος που το Ιράν εδώ και πολλά χρόνια ρυθμίζει στη Μέση Ανατολή.

Διεθνείς αναλύσεις, όπως αυτή του έγκυρου «Global Initiative Against Transnational Organized Crime» η οποία δημοσιεύτηκε πριν από την έναρξη των πολεμικών επιχειρήσεων των ΗΠΑ και του Ισραήλ εναντίον του Ιράν, κάνουν ιδιαιτέρως αναλυτικές περιγραφές των εγκληματικών δραστηριοτήτων του Ιράν και καταλήγουν σε ένα πολύ συγκεκριμένο συμπέρασμα: Για πολλές δεκαετίες, το Ιράν υπήρξε ένα βαθιά εγκληματικό κράτος που επιδιδόταν σε πλήθος δραστηριοτήτων του παγκόσμιου οργανωμένου εγκλήματος.

Το λαθρεμπόριο πετρελαίου αποτελεί την πιο επικερδή δραστηριότητα, καθώς είναι το οξυγόνο της οικονομίας για να διατηρείται το καθεστώς στη ζωή επιτρέποντάς του να αποκτά πρόσβαση σε μυστηριώδη κεφάλαια, να μεταφέρει χρήματα και να χρηματοδοτεί τις δραστηριότητές του παρακάμπτοντας τις διεθνείς κυρώσεις.

Το Ιράν και το παγκόσμιο δίκτυο οργανωμένου εγκλήματος

Σύμφωνα με πηγές που έχουν ερευνήσει σε βάθος το θέμα για λογαριασμό δυτικών κυβερνήσεων, η διαδικασία αυτή επιτυγχάνεται μέσω των εξής μηχανισμών:

Το Σύστημα «Σκιώδους Τραπεζικής» (Shadow Banking)

Το Ιράν βασίζεται σε ένα πολύπλοκο δίκτυο από ανταλλακτήρια συναλλάγματος (exchange houses) και ξένες εταιρείες-βιτρίνες, κυρίως στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ) και, κυρίως, στο Χονγκ Κονγκ. Αυτό το σύστημα επιτρέπει σε επίσημες ιρανικές οντότητες, κράτος και ιδιώτες που ελέγχονται απολύτως από το κράτος, να αποκτούν πρόσβαση στο διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα μέσω «ανταποκριτριών» τραπεζών.

Εικονικές Εταιρείες (Shell Companies): Οι εταιρείες αυτές, που συχνά υπάρχουν μόνο στα χαρτιά, κρύβουν την πραγματική ιδιοκτησία των κεφαλαίων κάτω από φαινομενικά νόμιμες διαδικασίες. Μόνο το 2024, εντοπίστηκαν περίπου 9 δισεκατομμύρια δολάρια σε χρηματοοικονομική δραστηριότητα που συνδέεται με το σκιώδες τραπεζικό σύστημα του Ιράν.

Ο «Σκιώδης Στόλος» και το λαθρεμπόριο στη θάλασσα

Αυτό που συμβαίνει τις τελευταίες ημέρες στα Στενά του Ορμούζ όπου ολόκληρος ο πλανήτης τρέμει για την εξέλιξή του, είναι απολύτως ενδεικτικό της ανεκτικής στάσης του υπόλοιπου κόσμου σε ό,τι συνέβαινε στο Ιράν. Ο κόσμος, το ’χε τούμπανο: Το Ιράν χρησιμοποιεί έναν στόλο εκατοντάδων πλοίων, γνωστό ως «σκιώδη στόλο» (shadow fleet), για τη μεταφορά πετρελαίου σε αγοραστές στην Ασία (κυρίως σε ανεξάρτητα διυλιστήρια στην Κίνα), αποκρύπτοντας την πραγματική του προέλευσή που κατά κύριο λόγο συνδέεται με τα πετρελαϊκά συμφέροντα της Ρωσίας.

Στελέχη της αγοράς υγρών καυσίμων που είναι σε θέση να γνωρίζουν πολλές λεπτομέρειες για το λαθρεμπόριο με κέντρο το Ιράν, περιγράφουν στην Athens Voice τις διαδικασίες:

• Οι «Τακτικές Απόκρυψης»: Οι μέθοδοι περιλαμβάνουν τη χρήση σημαιών ευκαιρίας, την παραποίηση σημάτων AIS (spoofing), τις μεταφορές πετρελαίου από πλοίο σε πλοίο (ship-to-ship) τη νύχτα και τη χρήση εικονικών τιμολογίων που σκιαγραφούν δαιδαλώδεις διαδρομές μέσα από υπαρκτές εταιρείες-βιτρίνες, δηλαδή νομιμοφανή πλυντήρια.
• Ανάμιξη Πετρελαίου: Η ανάμιξη ιρανικού πετρελαίου με πετρέλαιο από άλλες χώρες (π.χ. το Ιράκ), ώστε να παρουσιάζεται ως πετρέλαιο μη ιρανικής προέλευσης και να πωλείται ελεύθερα στις διεθνείς αγορές. Ακούγεται αλλά δεν είναι καθόλου απλή διαδικασία καθώς γίνεται κάτω από τη μύτη όλων των ελεγκτικών υπηρεσιών ασφαλείας που χρειάζεται είτε να έχουν δωροδοκηθεί ή να έχουν χτυπηθεί με κάποια ρουκέτα.

Η γεωγραφία του λαθρεμπορίου

Το δίκτυο αυτό εκτείνεται σε πολλές ηπείρους, αλλά οι σημαντικότερες έδρες του είναι:

Ντουμπάι (ΗΑΕ): Μόνο οι εκεί εταιρείες ιρανικών συμφερόντων φέρεται να έχουν διακινήσει το 71% των συνολικών κεφαλαίων της σκιώδους τραπεζικής διαδικασίας της Τεχεράνης που εντοπίστηκαν το 2024.

Χονγκ Κονγκ: Ο βασικότερος κόμβος για την ίδρυση εικονικών εταιρειών λόγω της ευκολίας σύστασης, των νομοθετικών διευκολύνσεων για τις ξένες επιχειρηματικές δραστηριότητες αλλά και της πρόσβασης σε κινεζικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα. Το Χονγκ Κονγκ προσφέρει πολύ χαλαρούς ελέγχους καθώς και αδιαφανή εταιρικά μητρώα, καθιστώντας το ιδανικό για τη δημιουργία εταιρειών-βιτρινών που αποκρύπτουν τους πραγματικούς ιδιοκτήτες των κεφαλαίων. Απλά πράγματα, δηλαδή, και είναι πολύ σημαντικός ο ρόλος των ανταλλακτηρίων συναλλάγματος, όσο αθώες και αν φαίνονται οι χιλιάδες ταμπέλες και οι διαφημιστικές τους καταχωρίσεις. Ιρανικά ανταλλακτήρια συναλλάγματος, όπως αυτά που διαχειρίζονται οι αδελφοί Zarringhalam -όπως αναφέρεται σε δεκάδες εκθέσεις και αναφορές -εποπτεύουν δίκτυα προσωπικών εταιρειών στο Χονγκ Κονγκ για τη διενέργεια πληρωμών προς διάφορες οντότητες, συμπεριλαμβανομένων των Φρουρών της Επανάστασης (IRGC). Και αυτή είναι, ίσως, η πιο αθώα εκδοχή.

Το 2024, οι εταιρείες με έδρα το Χονγκ Κονγκ προκάλεσαν τον υψηλότερο όγκο τραπεζικών εμβασμάτων στο σύστημα σκιώδους τραπεζικής, φτάνοντας τα 4,4 δισεκατομμύρια δολάρια ενώ οι διεθνείς περιγραφές γι’ αυτό το σύστημα, περιέχουν πολλές λεπτομέρειες για τους τομείς της τεχνολογίας και των στρατιωτικών εξοπλισμών μέσω των εικονικών εταιρειών που χρησιμοποιούνται για να θολώσουν την πορεία των εξαγωγών και να την κάνουν φαίνεται …τίμια και ηθική.

Περίπου το 25% των κεφαλαίων που προορίζονταν για εταιρείες προμήθειας τεχνολογίας κατέληξε σε οντότητες στο Χονγκ Κονγκ. Παραδείγματα αποτελούν οι εταιρείες FY International Trading Co. και Duling Technology HK Ltd., οι οποίες λειτουργούσαν ως βιτρίνες για την αγορά κινητήρων τουρμπίνας και άλλων εξαρτημάτων για τα ιρανικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη (UAVs) Shahed-136, τα οποία χρησιμοποιήθηκαν στη συνέχεια από τη Ρωσία σε επιθέσεις εναντίον του Κιέβου.

Σιγκαπούρη: Διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην αγορά παράνομου πετρελαίου λόγω της στρατηγικής της θέσης για τη διεθνή ναυτιλία.

Οι Φρουροί της Επανάστασης και η μαύρη οικονομία

Το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) έχει κεντρικό ρόλο στην «μαύρη οικονομία». Ελέγχει στρατηγικούς κλάδους, όπως το πετρέλαιο, τη ναυτιλία και τα λιμάνια, ενώ χρησιμοποιεί αποκλειστικά λιμάνια για το διεθνές λαθρεμπόριο εμπορευμάτων. Τα έσοδα από αυτές τις πωλήσεις διοχετεύονται απευθείας στη χρηματοδότηση του πυρηνικού προγράμματος και του προγράμματος βαλλιστικών πυραύλων του Ιράν. Η δεύτερη πηγή προς την οποία διοχετεύονται τα τεράστια αυτά κεφάλαια είναι η χρηματοδότηση της Χεζμπολάχ, των Χούθι και της Χαμάς.

Οι σκοτεινές διαδρομές με τα καρτέλ του Μεξικού

Οι ειδικοί σε θέματα ασφάλειας λένε ότι τα παραδοσιακά όρια μεταξύ εγκληματικής δραστηριότητας και γεωπολιτικού ανταγωνισμού, δεν υπάρχουν πια και ότι όλα υπηρετούν τον ίδιο σκοπό. Τα δίκτυα που δημιουργήθηκαν αρχικά για την αποφυγή κυρώσεων και τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας μπορούν επίσης να εξυπηρετήσουν επιχειρήσεις διακίνησης ναρκωτικών και ξεπλύματος χρήματος, δημιουργώντας αμοιβαία επωφελείς συνεργασίες μεταξύ κρατικών και μη κρατικών φορέων. Και κυρίως, όποια εγκληματική δραστηριότητα μπορεί να έχει «αντιαμερικανική, αντιδυτική δράση» είναι καλοδεχούμενη για συνέργειες και, φυσικά, κοινά κέρδη.

Έτσι, η συνεργασία του ιρανικού οργανωμένου εγκλήματος με τα καρτέλ ναρκωτικών του Μεξικού, μέσω της χρηματοδοτούμενης και άμεσα εξαρτώμενης από τα κεφάλαια, τις αποφάσεις και τα συμφέροντα της Τεχεράνης, Χεζμπολάχ είναι στενά, όπως περιγράφουν οι ίδιες εκθέσεις που είναι στα χέρια και των ελληνικών αρχών ασφαλείας και ανάλυσης δεδομένων.

Η συνεργασία της Χεζμπολάχ με τα καρτέλ ναρκωτικών της Λατινικής Αμερικής είναι ανταποδοτική, σύμφωνα με τις αναφορές. Επιτρέπει στην οργάνωση να χρηματοδοτεί τις στρατιωτικές αλλά και πολιτικές – επικοινωνιακές της δραστηριότητες ενώ ταυτόχρονα προσφέρει στα καρτέλ υπηρεσίες εξελιγμένων μεθόδων ξεπλύματος χρήματος που δεν εξελίσσονται σε εδάφη που συνορεύουν με τις ΗΠΑ.

Σύμφωνα με τις πηγές, η εμπλοκή της Χεζμπολάχ ξεκίνησε ήδη από τη δεκαετία του 1980, αρχικά με το ξέπλυμα χρήματος για καρτέλ της Λατινικής Αμερικής. Η παρουσία της οργάνωσης ενισχύθηκε μέσω των μεγάλων κοινοτήτων της λιβανέζικης διασποράς, ιδιαίτερα στην περιοχή των «Τριών Συνόρων» (Triple Frontier) μεταξύ Αργεντινής, Παραγουάης και Βραζιλίας ενώ επιχειρησιακοί πυρήνες της Χεζμπολάχ έχουν εντοπιστεί από το Μεξικό έως την Κολομβία και τη Βενεζουέλα.

Οι ίδιες πηγές αναφέρουν χαρακτηριστικά παραδείγματα συνεργασίας των Ιρανών με παγκόσμιας εμβέλειας εγκληματικές οργανώσεις, όπως:

Los Zetas (Μεξικό): Ο Κολομβιανο-Λιβανέζος Ayman Joumaa κατηγορήθηκε ότι διακίνησε 85 τόνους κοκαΐνης για το μεξικανικό καρτέλ Los Zetas, ξεπλένοντας πάνω από 850 εκατομμύρια δολάρια μέσω χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων που συνδέονταν με τη Χεζμπολάχ και τις βάσεις της στα περίχωρα της Τεχεράνης.

Oficina de Envigado (Κολομβία): Στελέχη της Χεζμπολάχ έχουν συνδεθεί άμεσα με αυτό το κολομβιανό καρτέλ κοκαΐνης μέσω των ίδιων δρόμων, αυτών του ξεπλύματος μαύρου χρήματος σε χρηματοπιστωτικά ιδρύματα που δεν ελέγχονται από τις υπηρεσίες των ΗΠΑ.

Το «Super-Cartel» του Ντουμπάι: Η Χεζμπολάχ συνεργάζεται με μια κοινοπραξία εγκληματικών οργανώσεων στην υπερπλούσια κοιτίδα των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων που περιλαμβάνει Περουβιανούς διακινητές αλλά και την ιρλανδική μαφία Kinahan, προσφέροντάς τους πρόσβαση σε δίκτυα ανταλλαγής χρημάτων (hawala) για την παράκαμψη των οικονομικών κυρώσεων που έχουν επιβάλει οι ΗΠΑ και η Ε.Ε. Είναι ευρέως γνωστό σε όλες τις δυτικές υπηρεσίες ότι η Χεζμπολάχ λειτουργεί ως ένας παγκόσμιος μηχανισμός ξεπλύματος. Άνθρωποί της κλείνουν συμφωνίες υποσχόμενοι ότι μπορούν να ξεπλύνουν οποιοδήποτε ποσό από ναρκωτικά, χρεώνοντας προμήθεια 8-14% ή και έως 20% επί του συνολικού ποσού. Δεδομένη είναι επίσης η λογιστική υποστήριξη και οι ανάλογες υπηρεσίες που προσφέρει. Η οργάνωση χρησιμοποιεί νόμιμες επιχειρήσεις-βιτρίνες -π.χ. εισαγωγές μεταχειρισμένων αυτοκινήτων, εμπόριο πολύτιμων λίθων, ακόμα και ξενοδοχειακές μονάδες ή και υπηρεσίες AirBnb - για να διευκολύνει τη μεταφορά των μαύρων κεφαλαίων από τις πωλήσεις ναρκωτικών. Με αυτόν τον τρόπο εκτός όλων των άλλων, το Ιράν και η Χεζμπολάχ εξασφαλίζουν από τα εγκληματικά δίκτυα των  καρτέλ, εκτελεστές αντιφρονούντων ή άλλων οικονομικών εχθρών, απαγωγείς ή και διασυνδέσεις για την προμήθεια απαγορευμένου εξοπλισμού.

Είτε επιβιώσει είτε καταρρεύσει η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν, τα εγκληματικά δίκτυα πάνω στα οποία στηρίχθηκε επί δεκαετίες για να υφάνει το ισχυρό θεοκρατικό δίχτυ ασφαλείας κάτω από τα πόδια της και να αναδειχθεί ως το ισχυρότερο ισλαμιστικό κέντρο του κόσμου, δεν πρόκειται να διαλυθούν αθόρυβα. Θα αμφισβητηθούν, θα επαναπροσδιοριστούν και προφανώς θα εξαχθούν. Τις επόμενες εβδομάδες και μήνες -και ανεξάρτητα από τους ισχυρισμούς του Τραμπ περί του τέλους του πολέμου ή της αφόρητης μοναξιάς που νιώθει καθώς δεν βρίσκει ανταπόκριση στο παγκόσμιο κάλεσμα για τον έλεγχο των Στενών του Ορμουζ, το πραγματικό ερώτημα δεν θα είναι ποιος θα είναι ο κυρίαρχος στους δρόμους της Τεχεράνης. Θα είναι ποιος θα έχει κερδίσει τα λιμάνια, τους διαδρόμους της μαύρης οικονομίας, τα ανταλλακτήρια συναλλάγματος και τις διασυνδέσεις του Ιράν με τον κόσμο του παγκόσμιου οργανωμένου εγκλήματος.