Αλί Λαριτζανί: Ποιος ήταν ο Νο 2 του Ιράν η «σάρκα και το αίμα του καθεστώτος»

Νεκρός είναι ο κορυφαίος Ιρανός αξιωματούχος και επικεφαλής του ιρανικού Συμβουλίου Ασφαλείας, Αλί Λαριτζάνι, αφού  ήταν ένας από τους στόχους πληγμάτων που εξαπολύθηκαν από τον ισραηλινό στρατό το βράδυ της Δευτέρας σε διάφορες περιοχές του Ιράν. Ποιος ήταν όμως ο νούμερο 2 του Ιράν, που εξόντωσαν οι Ισραηλινοί;

Κατά τη διάρκεια τεσσάρων δεκαετιών, ο Λαριτζανί είχε αναρριχηθεί σε θέσεις-κλειδιά σε όλα τα κέντρα εξουσίας της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Υπήρξε ανώτερος αξιωματικός των Φρουρών της Επανάστασης, υπουργός Πολιτισμού, επικεφαλής της προπαγάνδας, πρόεδρος του κοινοβουλίου, υποψήφιος πρόεδρος και, από πέρυσι, γραμματέας του Συμβουλίου Ασφαλείας (μια θέση που κατείχε επίσης πριν από μερικά χρόνια). Ήταν «η σάρκα και το αίμα του ιρανικού καθεστώτος».

Ο Λαριτζανί θεωρούνταν ένα από τα πιο ρεαλιστικά και μετριοπαθή πρόσωπα του κατεστημένου του Ιράν - ο οποίος έλαβε μέρος στις πυρηνικές διαπραγματεύσεις με τη Δύση - αργότερα ωστόσο θεωρείται πως έγινε πιο σκληροπυρηνικός. Λίγες ώρες μετά τον θάνατο του Χαμενεΐ από αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις, ο Λαριτζανί έστειλε ένα προκλητικό μήνυμα, προειδοποιώντας ότι το Ιράν θα κάνει τους εχθρούς του να «μετανιώσουν» για τις πράξεις τους και υποσχόμενος μια δυναμική απάντηση.

Ο Λαριτζανί και η φιλοσοφία του Καντ

Το μεγαλύτερο πάθος του είναι η φιλοσοφία. Ο ψυχρός πολιτικός ήταν επίσης φιλόσοφος, λέκτορας στο Πανεπιστήμιο της Τεχεράνης και ειδικός στις απόψεις του Καντ για τα μαθηματικά και την επιστήμη. Είχε γράψει τουλάχιστον έξι βιβλία φιλοσοφίας και πολλά άρθρα.

Στα γραπτά του, ο Λαριτζανί προσπάθησε να υπερασπιστεί τις θεμελιώδεις παραδοχές της ακραίας θρησκευτικής κοσμοθεωρίας του χρησιμοποιώντας τους κανόνες της δυτικής φιλοσοφίας, και συχνά πρόβαλλε επιχειρήματα που ήταν σκέτος «πονοκέφαλος».

Η ανάγνωση του έργου του είναι μια παράξενη εμπειρία. Από τη μία πλευρά, αναδύεται το πορτρέτο ενός πραγματιστή που δεν διστάζει να ασκήσει οξεία κριτική στις αρχές της χώρας του, που επιδιώκει μια σύγχρονη και ανεπτυγμένη κοινωνία και που γράφει για την ελευθερία της έκφρασης και τη δημοκρατία. Από την άλλη πλευρά, αναδύεται η σαφής φιγούρα ενός «φονταμενταλιστή» μουσουλμάνου, όπως ο ίδιος αυτοπροσδιοριζόταν, ο οποίος πρεσβεύει την θρησκευτική ιδεολογική πρωτοκαθεδρία.

Ο Λαριτζανί θεωρούσε ότι η πραγματική σύγκρουση με τη Δύση δεν είναι οικονομική ή στρατιωτική, αλλά πολιτισμική και ηθική.

Η οικογένεια Λαριτζανί χαρακτηρίστηκε ως οι Κένεντι του Ιράν

Γεννημένος στη Νατζάφ του Ιράκ το 1957, σε μια οικογένεια που είχε χαρακτηριστεί ως το ιρανικό ισοδύναμο της οικογένειας Κένεντι και απόγονος ενός εξέχοντος σιίτη κληρικού που ήταν κοντά στον ιδρυτή της Ισλαμικής Δημοκρατίας, Αγιατολάχ Ρουχόλα Χομεϊνί, ο Λαριτζανί και η οικογένειά του ασκούσε επιρροή στο πολιτικό σύστημα του Ιράν εδώ και δεκαετίες. Μερικοί από τους συγγενείς του έχουν γίνει στόχοι κατηγοριών για διαφθορά όλα αυτά τα χρόνια, τις οποίες αρνήθηκαν.

Ο μεγαλύτερος αδελφός του, ο Δρ Μοχάμαντ Τζαβάντ Λαριτζανί, υπηρέτησε ως στενός σύμβουλος του Χαμενεΐ σε θέματα εξωτερικής πολιτικής. Ο Μοχαμάντ Τζαβάντ σπούδασε μαθηματικά στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Μπέρκλεϊ, ίδρυσε ένα κέντρο θεωρητικής φυσικής στο Ιράν και ήταν ο πρώτος που έλαβε άδεια να εισαγάγει το διαδίκτυο στη χώρα του.

Ο δεύτερος αδελφός του, ο Σαντίκ Λαριτζανί, ήταν επικεφαλής του δικαστικού σώματος του Ιράν για μια δεκαετία και από το 2018 είναι πρόεδρος του Συμβούλιου Διάγνωσης Συμφέροντος του Συστήματος, ενός ισχυρού κυβερνητικού οργάνου.

Ο νεότερος αδελφός, ο Μπαγκέρ Λαριτζανί, διετέλεσε αναπληρωτής υπουργός Υγείας και πρύτανης του Πανεπιστημίου Ιατρικών Επιστημών της Τεχεράνης.

Ο Αλί Λαριτζανί παντρεύτηκε τη Φαριντέ, κόρη του στενότερου μαθητή του Αγιατολάχ Ρουχολάχ Χομεϊνί, του Μόρτεζα Μοταχάρι – ενός από τους κορυφαίους ιδεολόγους της Ισλαμικής Επανάστασης.

«Βλέπεις το αποτύπωμα της οικογένειας στο νομικό σύστημα, στην πολιτική, στις επιστήμες», λέει στη Haaretz ο καθηγητής Μεχρεζάντ Μπορουτζερντί, μελετητής του Ιράν στο Πανεπιστήμιο Επιστήμης και Τεχνολογίας του Μιζούρι.

Είναι ενδιαφέρον να βλέπουμε ότι «οι Κένεντι του Ιράν» είναι μια ομάδα διανοουμένων. Ακόμα και ο Σαντίκ, κληρικός, είναι απόφοιτος δυτικών φιλοσοφικών σπουδών. Έχει γράψει βιβλία για τη φιλοσοφία της γλώσσας, την ηθική φιλοσοφία και την αναλυτική φιλοσοφία, και έχει μεταφράσει έργα των φιλοσόφων Καρλ Πόπερ και Τζέφρι Γουόρνοκ.

Ο Αλί Λαριτζανί απέκτησε πτυχίο στα μαθηματικά και την επιστήμη των υπολογιστών από το Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Σαρίφ, το πιο αναγνωρισμένο ίδρυμα στον τομέα του στο Ιράν.

Στη συνέχεια άλλαξε κατεύθυνση, ακολουθώντας μεταπτυχιακές και διδακτορικές σπουδές στη φιλοσοφία, και έγραψε το διδακτορικό του με θέμα τη φιλοσοφία των μαθηματικών του Εμμάνουελ Καντ. Στη συνέχεια δημοσίευσε τρία βιβλία για τον Καντ, καθώς και βιβλία για την πολιτική φιλοσοφία και τη διακυβέρνηση, εκτός από πολλά ακαδημαϊκά άρθρα που δημοσιεύθηκαν σε περσικά περιοδικά.

Η πορεία του Λαριτζανί στην πολιτική σκηνή του Ιράν

Βετεράνος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης κατά τη διάρκεια του πολέμου Ιράν-Ιράκ, ο Λαριτζανί αργότερα ηγήθηκε του κρατικού ραδιοτηλεοπτικού οργανισμού IRIB για μια δεκαετία από το 1994, προτού υπηρετήσει ως πρόεδρος του κοινοβουλίου από το 2008 έως το 2020.

Το 1996, διορίστηκε εκπρόσωπος του Χαμενεΐ στο Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας (SNSC). Αργότερα έγινε γραμματέας του SNSC και επικεφαλής διαπραγματευτής για τα πυρηνικά, ηγούμενος των συνομιλιών με τη Βρετανία, τη Γαλλία, τη Γερμανία και τη Ρωσία μεταξύ 2005 και 2007.

Έλαβε μέρος στις προεδρικές εκλογές του 2005, χάνοντας από τον λαϊκιστή υποψήφιο Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ, με τον οποίο αργότερα είχε διαφωνίες σχετικά με την πυρηνική διπλωματία. Στη συνέχεια, ο Λαριτζανί αποκλείστηκε από το να θέσει ξανά υποψηφιότητα για πρόεδρος τόσο το 2021 όσο και το 2024.

Ο Λαριτζανί υποστήριξε την ιστορική πυρηνική συμφωνία του 2015 με τις παγκόσμιες δυνάμεις, η οποία κατέρρευσε τρία χρόνια αργότερα, αφότου ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ αποσύρθηκε από τη συμφωνία. Τον Μάρτιο του 2025, ο Λαριτζανί προειδοποίησε ότι η συνεχής εξωτερική πίεση θα μπορούσε να μεταβάλει την πυρηνική στάση του Ιράν. «Δεν προχωράμε προς την απόκτηση (πυρηνικών) όπλων, αλλά αν κάνετε κάτι λάθος στο ζήτημα των πυρηνικών του Ιράν, θα αναγκάσετε το Ιράν να προχωρήσει προς αυτή την κατεύθυνση επειδή πρέπει να αμυνθεί», δήλωσε στην κρατική τηλεόραση.

Ο Λαριτζανί επέμεινε επανειλημμένα ότι οι διαπραγματεύσεις με την Ουάσινγκτον θα πρέπει να περιοριστούν στον τομέα των πυρηνικών όπλων και υπερασπίστηκε τον εμπλουτισμό ουρανίου ως κυριαρχικό δικαίωμα του Ιράν.

Θεωρούνταν πραγματιστής εντός του συστήματος, η στάση του όμως είχε σκληρύνει τους τελευταίους μήνες, καθώς οι εντάσεις με το Ισραήλ και τις ΗΠΑ κλιμακώνονταν και οι διπλωματικές προσπάθειες κατέρρεαν. Οι ΗΠΑ είχαν προσφέρει αμοιβή έως και 10 εκατομμύρια δολάρια για πληροφορίες σχετικά με ανώτερους Ιρανούς στρατιωτικούς και αξιωματούχους των μυστικών υπηρεσιών, συμπεριλαμβανομένου του Λαριτζανί, στο πλαίσιο μιας λίστας 10 προσώπων που συνδέονται με το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης.

Ο Λαριτζανί ήταν μεταξύ των αξιωματούχων στους οποίους επιβλήθηκαν κυρώσεις από τις ΗΠΑ τον Ιανουάριο για αυτό που η Ουάσινγκτον χαρακτήρισε ως «βίαιη καταστολή του ιρανικού λαού», μετά από πανεθνικές διαμαρτυρίες που ξέσπασαν εβδομάδες νωρίτερα λόγω του αυξανόμενου κόστους ζωής.

Σύμφωνα με ομάδες υπεράσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, χιλιάδες άνθρωποι σκοτώθηκαν κατά την βάναυση καταστολή των διαδηλώσεων από την κυβέρνηση. Ο Λαριτζανί αναγνώρισε ότι οι οικονομικές πιέσεις «οδήγησαν στις διαμαρτυρίες», αλλά απέδωσε τη βία που ακολούθησε στην εμπλοκή των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ.