Πόλεμος στη Μέση Ανατολή: Η πίεση στους καταναλωτές, ένα υβριδικό όπλο στα χέρια του Ιράν

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η ζυγαριά του διεξαγόμενου πολέμου στη Μέση Ανατολή στο κομμάτι της υπεροπλίας και της στρατιωτικής υπεροχής γέρνει σαφώς υπέρ των Αμερικανο-Ισραηλινών, οι οποίοι αλωνίζουν ανενόχλητοι από αέρος και χτυπούν παντοιοτρόπως με τη βοήθεια της προηγμένης τεχνολογίας που διαθέτουν τους στρατηγικούς στόχους της επιλογής τους. Το Ιράν, από την άλλη, αρκείται σε αντεπιθέσεις με βαλλιστικά χτυπήματα μικρότερης αποτελεσματικότητας, αλλά και -εσχάτως- φθίνουσας συχνότητας σε σχέση με την πρώτη ημέρα των συγκρούσεων, δείγμα ίσως περιορισμένων αποθεμάτων και της ανάγκης για τη συνετή αξιοποίησή τους.

Ως γνωστόν, όμως, ένας πόλεμος στη σύγχρονη εποχή δεν διεξάγεται μόνο με εμφανή οπλικά μέσα και συστήματα, αλλά και με αόρατες υβριδικές μορφές, που μπορούν να φθείρουν εξίσου αποτελεσματικά τον εχθρό, δια της πρόκλησης εκτεταμένων παράπλευρων και ουδόλως ανάξιων λόγου αποσταθεροποιητικών συνεπειών.

Στον πόλεμο μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας παρατηρήθηκαν σημαντικές οικονομικές συνέπειες για τους καταναλωτές και την αγοραστική τους δύναμη, ιδιαίτερα στην Ευρώπη. Οι συνέπειες αυτές αφορούσαν στις τιμές της ενέργειας, των τροφίμων και, γενικά, στο κόστος ζωής, λόγω κυρίως της μεγάλης εξάρτησης της Ευρώπης από το ρωσικό φυσικό αέριο και πετρέλαιο, τη μείωση των εξαγωγών από τις εμπόλεμες χώρες, που είναι μεγάλοι παραγωγοί σιταριού, καλαμποκιού και ηλιέλαιου, καθώς και την -κατά συνέπεια- μεγάλη άνοδο του πληθωρισμού, που επηρέασε αλυσιδωτά την οικονομία σε πολλούς καίριους τομείς (μεταφορές, παραγωγή προϊόντων, υπηρεσίες).

Το ακριβότερο κόστος ζωής δημιούργησε έντονη δυσαρέσκεια στους Ευρωπαίους πολίτες-καταναλωτές, που εκφράστηκε μέσα από δυναμικές κοινωνικές αντιδράσεις (διαδηλώσεις, απεργίες), μετατράπηκε εν συνεχεία σε άσκηση αφόρητης πίεσης στη δημοτικότητα των εθνικών κυβερνήσεων και, εν τέλει, αποτέλεσε υπολογίσιμο παράγοντα επηρεασμού των εκλογικών αποτελεσμάτων σε διάφορες χώρες, με την ενίσχυση κομμάτων διαμαρτυρίας και τις αλλαγές κυβερνήσεων υπό συνθήκες αυξημένης πολιτικής πόλωσης και ενδυνάμωσης ακροδεξιών και αντισυστημικών τάσεων.

Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η κρίση κόστους ζωής και ο υψηλός πληθωρισμός συνέβαλαν σε πολιτική αστάθεια, που οδήγησε στην παραίτηση της Λιζ Τρας και στην ανάληψη της πρωθυπουργίας από τον Ρίσι Σούνακ· στην Ιταλία, οι πολιτικές διαφωνίες στον κυβερνητικό συνασπισμό λόγω της οικονομικής πίεσης οδήγησαν στην πτώση της κυβέρνησης του Μάριο Ντράγκι και στην ανάληψη της πρωθυπουργίας στις εκλογές που ακολούθησαν από τη Τζόρτζια Μελόνι· στη Βουλγαρία, η αύξηση του ενεργειακού κόστους συνέβαλε στην πτώση της κυβέρνησης του Κίριλ Πέτκοφ, ενώ στην Ολλανδία, η κυβέρνηση του Μαρκ Ρούτε κατέρρευσε κυρίως λόγω μεταναστευτικού, αλλά και με τη δυσαρέσκεια των πολιτών για το κόστος ζωής να παίζει αναμφίβολα σημαντικό ρόλο στην αλλαγή πολιτικού κλίματος.

Σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, όπως η Γαλλία, η Γερμανία και η Ισπανία, δημιουργήθηκαν ισχυρά ρεύματα κοινωνικής αντίδρασης, που εξωτερικεύτηκαν με επαναλαμβανόμενες απεργιακές κινητοποιήσεις και απανωτές διαμαρτυρίες οργανωμένων φοιτητικών κινημάτων, συνδικαλιστικών φορέων και επαγγελματικών ομάδων κατά της ασκούμενης οικονομικής πολιτικής των κυβερνήσεων. Ανάμεσα σε αυτές και του κ. Κυριάκου Μητσοτάκη, που εξακολουθεί να αντιμετωπίζει έντονη πολιτική αντιπαράθεση και οξεία κριτική για την ακρίβεια, έχοντας ανάγει την εξεύρεση αποτελεσματικών τρόπων αντιμετώπισής της σε διαρκή αγώνα πολιτικής επιβίωσης.

Στην περίπτωση της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή, το Ιράν, αξιοποιώντας τη γεωγραφική του θέση, έχει προβεί σε de facto κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, μίας από τις πιο πολυσύχναστες θαλάσσιες οδούς μεταφοράς πετρελαίου διεθνώς, από την οποία εξαρτώνται για τις εξαγωγές τους μερικές από τις μεγαλύτερες πετρελαιοπαραγωγικές χώρες του κόσμου (Σαουδική Αραβία, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, Ιράκ, Κουβέιτ, Κατάρ), απειλώντας εμμέσως πλην σαφώς την ακεραιότητα κάθε πλοίου που θα επιχειρήσει να διέλθει. Η απειλή δεν είναι θεωρητική, αφού μεγάλος αριθμός πλοίων αυτή τη στιγμή έχουν εγκλωβιστεί στη συγκεκριμένη θαλάσσια περιοχή. Το γεγονός, δε, ότι κάποιες εξ αυτών των χωρών έχουν επενδύσει σε αγωγούς, με σκοπό τη μερική παράκαμψη των Στενών μέσω Ερυθράς Θάλασσας, σε καμία περίπτωση δεν απομειώνει την αξία τους ως κομβικής σημασίας και δυσαναπλήρωτου μεταφορικού καναλιού.

Η διατήρηση μίας τέτοιας κατάστασης αποκλεισμού θα τροφοδοτεί αναλόγως και την αύξηση της τιμής του πετρελαίου δια της μείωσης της παγκόσμιας προσφοράς, αλλά και την άνοδο της μεταφορικής του δαπάνης, αφού ο διαρκής κίνδυνος επιθέσεων θα θέτει το κόστος ασφάλισης όσο και της ναύλωσης πλοίων σε απαγορευτικά επίπεδα. Σε αυτό το πλαίσιο, αναμένεται ευλόγως ότι οι αγορές θα αντιδράσουν με απότομη άνοδο των τιμών ενέργειας (που ίσως, ευτυχώς, να μη γίνει τόσο έντονα ορατή κατά την έξοδο από τον Χειμώνα, καθώς οι ανάγκες των νοικοκυριών για θέρμανση θα φθίνουν), αλλά και των τροφίμων, ενώ οι καθυστερήσεις στις θαλάσσιες μεταφορές θα δημιουργήσουν ανασχετικά προβλήματα στις εφοδιαστικές αλυσίδες, τα οποία οι καταναλωτές θα εισπράξουν ενδεχομένως με τη μορφή όχι μόνο καθυστερήσεων ή έλλειψης αγαθών, αλλά -για μία ακόμα φορά- και μέσω της ακρίβειας της αγοράς λόγω ακριβώς αυτής της χαμηλής διαθεσιμότητας.

Το φορτηγό πλοίο που το 2021 είχε προσαράξει για μέρες στη Διώρυγα του Σουέζ, εμποδίζοντας τη διέλευση άλλων πλοίων από το κομβικό αυτό σημείο, σε συνδυασμό με το γεγονός ότι δεν υπήρχαν βιώσιμες εναλλακτικές λύσεις για τη μαζική μεταφορά αγαθών οδικώς από την Ασία στην Ευρώπη, απέδειξε πώς ένα απροσδόκητο γεγονός -και, μάλιστα, σε καιρό ειρήνης- σε μία περιοχή του πλανήτη μπορεί να φρακάρει ολόκληρη την παγκόσμια οικονομική λειτουργία, προκαλώντας ανάλογες επιπτώσεις: Οι μεγάλες καθυστερήσεις στη διακίνηση αγαθών ανέτρεψαν τους προγραμματισμένους χρόνους παράδοσης παραγγελιών και της μεταφοράς εξαρτημάτων και ανταλλακτικών για προϊόντα που συναρμολογούνται και κατασκευάζονται στην Ευρώπη ή τις ΗΠΑ, με αποτέλεσμα να πληγούν καίρια το output και οι μακρο-οικονομικές παράμετροι των γραμμών παραγωγής (ιδίως, αυτοκινήτων και ηλεκτρονικών συσκευών).

Μία τέτοια κατάσταση ανέδειξε, επίσης, την ευαλωτότητα των καταναλωτών. Όχι με την κλασική νομική έννοια ευαίσθητων χαρακτηριστικών, όπως η περιορισμένη δικαιοπρακτική ικανότητα, οι μειωμένες συναλλακτικές δεξιότητες, η προχωρημένη ηλικία, η σωματική, ψυχική ή νοητική αναπηρία, κ.λπ., που τους τοποθετούν σε μειονεκτικότερη θέση έναντι των προμηθευτών όσον αφορά στην ικανότητα διαπραγμάτευσης, σύναψης και διαχείρισης των συμβατικών τους σχέσεων, αλλά πλέον και υπό το πρίσμα απρόσμενων απειλών (ατυχήματα, φυσικά φαινόμενα, παρατεταμένες υγειονομικές και εμπόλεμες καταστάσεις, κ.λπ.) που με σφοδρότητα και ευκολία έχουν την καθοριστική δύναμη να επηρεάζουν αρνητικά τις ζωές τους.

Το Ιράν γνωρίζει πολύ καλά αυτές τις επιπτώσεις και δεν θέλει πολύ σκέψη για να καταλάβουμε ότι διακυβεύοντας την ασφάλεια της διεθνούς ναυσιπλοΐας, δεν ασκεί μόνο ασύμμετρα μέτρα γεωπολιτικής πίεσης, στρατηγικής αποτροπής και ενίσχυσης διαπραγματευτικής ισχύος, αλλά επενδύει, επιπλέον, σε μία αποσταθεροποίηση των παγκόσμιων αγορών και στη δημιουργία διεθνούς πίεσης προς το εσωτερικό των αντιπάλων του, μέσω της σχεδόν βέβαιης εκδήλωσης αισθημάτων δυσαρέσκειας των πολιτών-καταναλωτών υπό το βάρος του αυξανόμενου κόστους ζωής στις δυτικές οικονομίες. Και, μάλιστα, χωρίς να έχει κοπάσει εντελώς η παρόμοια δυσφορία που έχει προκληθεί από τα πρόσφατα οικονομικά επακόλουθα του Ρωσο-ουκρανικού πολέμου, που έρχονται να λειτουργήσουν πολλαπλασιαστικά στην περαιτέρω μεγέθυνση τέτοιων αρνητικών αισθημάτων.

Υπό αυτή την έννοια, η έμμεση πυροδότηση συνθηκών ακρίβειας με σκοπό την παγκόσμια διασπορά των ανησυχητικών επενεργειών της δεν συνιστά μόνο τυπικό οικονομικό πρόβλημα ή πολιτικό ζήτημα που επηρεάζει τη νομιμοποίηση κυβερνήσεων, τις πολιτικές και κοινωνικές ισορροπίες και το καθημερινό κόστος ζωής, αλλά και ένα όπλο μη στρατιωτικής μορφής στη διάθεση του Ιράν, το οποίο δύναται ως ένα βαθμό και για απροσδιόριστο χρόνο να εξισορροπήσει την έλλειψη πολεμικής ισχύος έναντι των αντιπάλων του. Το ποιο θα είναι το ισοζύγιο αυτής της αντιπαράθεσης θα το διαπιστώσουμε αργά ή γρήγορα στην πορεία…