Κύπρος: Ένα νησί δίπλα στη φωτιά

Τις τελευταίες μέρες με ρωτούν φίλοι από το εξωτερικό τι συζητούν οι άνθρωποι στην Κύπρο, καθώς ο πόλεμος ανάμεσα στο Ιράν, το Ισραήλ και τις Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκεται πια στη γειτονιά μας. Και να θέλαμε να γυρίσουμε το κεφάλι αλλού, ο χάρτης δεν αφήνει κανένα περιθώριο αυταπάτης.

Ναι, είμαι συνέχεια στο κινητό με φίλους μου στην Κύπρο. Και σχεδόν σε όλες αυτές τις συζητήσεις υπάρχει κάποια ανησυχία.

«Φοβάμαι», μου λέει ο ένας, «γιατί έχουμε τις βρετανικές βάσεις στο νησί και κανείς δεν λέει καθαρά ότι θα μείνουν έξω από τη σύγκρουση».

«Φοβάμαι», μου λέει ένας άλλος, «γιατί η ηγεσία μας τον τελευταίο χρόνο μιλά συνεχώς για τη στενή συμμαχία της Κύπρου με το Ισραήλ».

Άλλοι το λένε πιο απλά: «Είμαστε πολύ κοντά στη φωτιά. Και σε τέτοιες στιγμές ένα λάθος αρκεί».

Κάποιοι φοβούνται και για την κινητικότητα που υπάρχει ήδη γύρω μας: τις ελληνικές φρεγάτες που έφτασαν στην περιοχή, τα μαχητικά που στάθμευσαν στην Πάφο, αλλά και τα ευρωπαϊκά πολεμικά πλοία που κινούνται στην Ανατολική Μεσόγειο. Υπάρχει ο φόβος ότι όλα αυτά μπορεί να προκαλέσουν αντιδράσεις, ακόμη και από την Τουρκία. Και υπάρχει και μια σκέψη που ακούγεται χαμηλόφωνα: αν η ένταση γενικευτεί, το βόρειο τμήμα της Κύπρου θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για στρατιωτικές κινήσεις.

Την ίδια στιγμή, βέβαια, οι επίσημες διαβεβαιώσεις είναι καθησυχαστικές: Ακούμε συνεχώς ότι η Κύπρος δεν κινδυνεύει, γιατί δεν εμπλέκεται στη σύγκρουση. Το λέει ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, το επαναλαμβάνει ο Έλληνας πρωθυπουργός, το λένε οι Βρετανοί, το λένε κι άλλοι.

Κι όμως, η ανησυχία δεν φεύγει εύκολα από το μυαλό των Κυπρίων.

Ίσως γιατί όσοι ζουν σε αυτό το νησί ξέρουν καλά ότι οι μεγάλες κρίσεις της ιστορίας του δεν ξεκινούσαν πάντα από την Κύπρο. Μερικές φορές απλώς συνέβαιναν γύρω της.

Η είδηση ότι δύο ελληνικές φρεγάτες έφτασαν στην περιοχή συγκίνησε πολλούς Ελληνοκύπριους. Για κάποιους ήταν ένα αυθόρμητο αίσθημα ασφάλειας. Η Ελλάδα είχε πάντα ένα ιδιαίτερο συναισθηματικό βάρος. Ταυτόχρονα όμως, σχεδόν αναπόφευκτα, η σκέψη πολλών γύρισε αλλού. Στο 1974. Στη μνήμη εκείνης της εποχής, όταν οι Κύπριοι περίμεναν —μάταια τελικά— ότι η Ελλάδα θα ερχόταν να σταθεί στο πλευρό τους. Οι μνήμες αυτές δεν εκφράζονται πάντα δυνατά. Είναι όμως εκεί, μέρος της συλλογικής εμπειρίας αυτού του νησιού. Φυσικά δεν λείπουν και οι πιο εύκολες φωνές, εκείνες που κάθε φορά που η περιοχή αναστατώνεται αρχίζουν να μιλούν για «ευκαιρίες» και για παλιούς λογαριασμούς. Αλλά εδώ μιλάμε σοβαρά.

Την ίδια στιγμή, αυτή η συγκυρία υπενθυμίζει και κάτι ακόμη: πόσο διαφορετική είναι σήμερα η θέση της Κύπρου από ό,τι ήταν τότε.

Το 1974 η Κύπρος ήταν μόνη. Σήμερα είναι κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Και αυτό σημαίνει ότι σε μια κρίση δεν κινείται μόνο η Ελλάδα λόγω των ιδιαίτερων δεσμών και της αμυντικής συνεργασίας που υπάρχει ανάμεσα στις δύο χώρες. Κινούνται και άλλες ευρωπαϊκές χώρες· γιατί πρόκειται για έδαφος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Όσο για τους Βρετανούς, η παρουσία τους στο νησί έχει τη δική της, παλιά εξήγηση: οι βάσεις τους αποτελούν βρετανικό έδαφος…

Μέσα όμως σε όλες αυτές τις συζητήσεις εμφανίζεται και μια δεύτερη σκέψη. Πιο δύσκολη, γιατί στρέφεται προς εμάς τους ίδιους. Μήπως δεν αναλογιστήκαμε αρκετά τι σημαίνει για μια μικρή χώρα να προβάλλει μια τόσο στενή σχέση με το Ισραήλ, σε μια περίοδο που ο πόλεμος στη Γάζα βρισκόταν στο αποκορύφωμά του και τώρα μεταφέρεται και προς το Ιράν;

Μήπως μερικές φορές ξεχνάμε πόσο εκτεθειμένο είναι αυτό το νησί; Γιατί η Κύπρος παραμένει μια χώρα με ένα τεράστιο πρόβλημα ανοιχτό: τη διχοτόμηση και την παρουσία του τουρκικού στρατού σε ευρωπαϊκό έδαφος. Το άλυτο Κυπριακό εξακολουθεί να καθορίζει τη θέση της Κύπρου στην περιοχή.

Ίσως γι’ αυτό ο φόβος δεν εξαφανίζεται ποτέ πραγματικά από τη σκέψη των Κυπρίων. Οι άνθρωποι που έζησαν τον πόλεμο του 1974 λιγοστεύουν πια. Όμως η εμπειρία εκείνης της κατάρρευσης δεν έφυγε ποτέ εντελώς από τη συλλογική μας μνήμη.

Ξέρουμε πόσο αναπάντεχη ήταν τότε η εισβολή. Και ξέρουμε επίσης ότι πριν από αυτήν, για χρόνια —από το 1963 μέχρι το 1974— παίζαμε συχνά με τη φωτιά χωρίς να αντιλαμβανόμαστε πόσο κοντά βρισκόταν ο κίνδυνος.

Γι’ αυτό πολλοί Κύπριοι σήμερα, βλέποντας τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, δεν σκέφτονται μόνο τι κάνουν οι μεγάλες δυνάμεις. Σκέφτονται και κάτι άλλο. Ότι για μικρές χώρες τα παιχνίδια ισχύος, οι εύκολες βεβαιότητες και οι λαϊκίστικες λυκοφιλίες μπορεί κάποια στιγμή να κοστίσουν πολύ ακριβά.

Κι εμείς το έχουμε ήδη μάθει μία φορά.