Οι επίγονοι του Χαμενεΐ, οι σύγχρονοι «ασασίνοι» και η σκοτεινή βία του περσικού ολοκληρωτισμού

Χώρα σημαντική, που κατάφερε να διατηρεί κυρίαρχο ρόλο στην ιστορική γεωγραφία της Κεντρικής Ασίας, της Εγγύς και της Μέσης Ανατολής. Υπέκυψε στο Ισλάμ, εντάσσοντας στον πυρήνα του ζωροαστρικού περσικού κράτους το σελτζούκικο και αργότερα το συγγενές αζέρικο στοιχείο. Πήρε διαζύγιο από το κυρίαρχο μουσουλμανικό δόγμα, τον σουνιτισμό, για ασπαστεί τον αιρετικό Αλί, τον γαμπρό του Μωάμεθ και τον σιιτισμό του.

Υιοθέτησε από τα πρώτα χρόνια τον επιθετικό ισλαμισμό και τις διδαχές, βλέπε τις τακτικές, του «Γέρου του Βουνού», τον οποίο υπηρετούσαν οι χασασίν, οι κοινώς αποκαλούμενοι ασασίνοι. Από τη λέξη αυτή η δυτική κοινωνία κληρονόμησε τον όρο δολοφόνοι, assassins. Τότε στην Περσία οι ασασίνοι δημιούργησαν την πρώιμη μορφή ενός δικτύου διεθνούς τρομοκρατίας, όπου το θρησκευτικό δόγμα συνυπήρχε με την πολιτική στρατηγική ανάλυση και την έννοια της οικονομικής κυριαρχίας αλλά και της πελατειακής σχέσης με βασικό προϊόν, τα «συμβόλαια θανάτου».

Αυτή η Περσία δεν πέρασε ποτέ την κόκκινη γραμμή αντιπαράθεσης που χώριζε τη δυτική αντίληψη περί πολιτικής με την ασιατική οπτική της θεοκρατικής ολιγαρχίας. Η Περσία μπορεί να φλέρταρε με έναν δυτικό τρόπο ζωής αμέσως μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, αλλά μέχρι εκεί. Ο Σάχης ήταν ένας αιμοσταγής δυνάστης. Οι φυλακές της χώρας ήταν, όπως πάντοτε, γεμάτες με πολιτικούς κρατουμένους και τα νεκροταφεία πλήρη από αντιφρονούντες.

Η έννοια της Δημοκρατίας ήταν και είναι ακατανόητη σε μια κοινωνία η οποία σε όλη τη μακραίωνη ιστορία της θεωρούσε τη δημοκρατική εναλλακτική από απαγορευμένη έως και… αντιπαθητική και πάντως ανεφάρμοστη.

Σε μια ανάλυση-προειδοποίηση στην «Jerusalem Post», δύο ημέρες μετά τον νέο γύρο πολεμικών δραστηριοτήτων, σημειώνεται χαρακτηριστικά:

«Μετά τη δολοφονία του ανώτατου ηγέτη του Ιράν, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, το Σάββατο, πολλοί ανώτεροι αξιωματούχοι των Ηνωμένων Πολιτειών παραμένουν εξαιρετικά προβληματισμένοι ως προς το αν η αμερικανική και ισραηλινή στρατιωτική επιχείρηση κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας θα οδηγήσει σε αλλαγή καθεστώτος στο εγγύς μέλλον.

Πριν και μετά την έναρξη της επίθεσης, Αμερικανοί αξιωματούχοι, συμπεριλαμβανομένου του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, είχαν υποδείξει ότι η ανατροπή του καταπιεστικού κυβερνητικού συστήματος της χώρας ήταν ένας από τους πολλούς στόχους των ΗΠΑ, εκτός από την εξουδετέρωση των προγραμμάτων βαλλιστικών πυραύλων και πυρηνικών του Ιράν.

«Καλώ όλους τους Ιρανούς πατριώτες που λαχταρούν την ελευθερία να αδράξουν αυτή τη στιγμή... και να ανακτήσουν τη χώρα τους», δήλωσε ο Τραμπ την Κυριακή σε ένα βίντεο που δημοσιεύτηκε στο «Truth Social».

Ωστόσο, τρεις Αμερικανοί αξιωματούχοι που είναι εξοικειωμένοι με τις αμερικανικές μυστικές υπηρεσίες δήλωσαν ότι υπάρχει σοβαρός σκεπτικισμός ως προς το αν η καταπονημένη αντιπολίτευση του Ιράν μπορεί να ανατρέψει το θεοκρατικό, αυταρχικό κυβερνητικό σύστημα που ισχύει από το 1979.

Κανένας από τους αξιωματούχους που ρωτήθηκαν από το Reuters δεν απέκλεισε εντελώς το ενδεχόμενο πτώσης της ιρανικής κυβέρνησης, η οποία επί του παρόντος πλήττεται από σημαντικές απώλειες προσωπικού λόγω των συνεχιζόμενων αεροπορικών επιθέσεων των ΗΠΑ και του Ισραήλ και είναι βαθιά αντιδημοφιλής έπειτα από μια σειρά εξαιρετικά βίαιων καταστολών τον Ιανουάριο.

Το θεοκρατικό καθεστώς της Τεχεράνης, έστω και των επιγόνων, έχει μια απίστευτη δυνατότητα αυτοσυντήρησης. Είναι ικανό να υποκύψει σε συμβιβασμούς, αρκεί να διασωθεί.

Το Reuters ανέφερε νωρίτερα ότι οι εκτιμήσεις της Κεντρικής Υπηρεσίας Πληροφοριών (CIA) που παρουσιάστηκαν στον Λευκό Οίκο τις εβδομάδες πριν από την επίθεση στο Ιράν κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι, αν ο Χαμενεΐ σκοτωθεί, θα μπορούσε να αντικατασταθεί από σκληροπυρηνικά στελέχη του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) ή εξίσου σκληροπυρηνικούς κληρικούς, σύμφωνα με δύο πηγές.

Ένας Αμερικανός αξιωματούχος με γνώση των εσωτερικών διαβουλεύσεων του Λευκού Οίκου είπε ότι είναι απίθανο οι αξιωματούχοι του IRGC να παραδοθούν οικειοθελώς, εν μέρει επειδή έχουν επωφεληθεί από ένα τεράστιο δίκτυο προστασίας που έχει σχεδιαστεί για να διατηρεί την εσωτερική πίστη.

Τις εκτιμήσεις της CIA ακολούθησε τουλάχιστον μία αναφορά από μια άλλη αμερικανική υπηρεσία πληροφοριών, η οποία σημείωσε ότι δεν υπήρξαν αποστασίες από το IRGC κατά τη διάρκεια μιας μαζικής σειράς αντικυβερνητικών διαδηλώσεων τον Ιανουάριο, οι οποίες αντιμετωπίστηκαν με βίαιη δύναμη από τις ιρανικές δυνάμεις ασφαλείας.

Τέτοιες αποστασίες θα ήταν πιθανώς προϋπόθεση για οποιαδήποτε επιτυχημένη επανάσταση, σύμφωνα με τρεις επιπλέον πηγές. Οι πηγές αυτές ζήτησαν να μην κατονομαστεί η συγκεκριμένη υπηρεσία πληροφοριών.

Πέρα από την παραπάνω επιχειρηματολογία, που έχει τη δική της αξία, κυρίως αυτή την ώρα που επικρατεί γενική σύγχυση, το γεγονός ότι ένα ισραηλινό ΜΜΕ αμφιβάλει επί της ουσίας ως προς την πραγματική δυνατότητα ανατροπής του καθεστώτος στην Τεχεράνη έρχεται να ανατρέψει την κυρίαρχη άποψη τόσο στον Λευκό Οίκο αλλά και στο περιβάλλον του Μπενιαμίν Νετανιάχου.

Και τα δύο αυτά κέντρα λήψης αποφάσεων διατείνονται τελικά πως η αλλαγή καθεστώτος είναι ο στόχος. Δηλαδή η αποκαθήλωση του θεοκρατικού καθεστώτος. Φαίνεται ωστόσο ότι υπάρχουν αντικειμενικές δυσκολίες. Μήπως τελικά αυτό που ενδεχομένως διαφαίνεται είναι ο σχηματισμός μιας διάδοχης κατάστασης στην Τεχεράνη, όπου οι επίγονοι του Χαμενεΐ θα είναι διατεθειμένοι να συζητήσουν με τη Δύση; Ένα soft Ισλάμ τύπου Τουρκίας με χαρακτηριστικά Αραβικής Άνοιξης στην Αίγυπτο δηλαδή πριν από χρόνια;

Ακόμη και αυτή η εκδοχή, ωστόσο, είναι προβληματική. Ας θυμίσουμε τι ακριβώς συνέβη μετά την άγρια δολοφονία Καντάφι. Σε μια χώρα χωρίς δημοκρατικούς θεσμούς, χωρίς δημοκρατική παράδοση, χωρίς συλλογική κατανόηση απλών εννοιών όπως συναινετικές διαδικασίες, σε μια τέτοια χώρα η διολίσθηση από την ασύλληπτη αγριότητα ενός δικτάτορα, και την απόλυτη βαρβαρότητα της δολοφονίας του στο απόλυτο χάος ήταν απλά ζήτημα λογικής εξέλιξης. Η Λιβύη δεν θα μπορούσε να φανταστεί τι θα σήμαινε Αραβική Άνοιξη. Ούτε η Συρία ούτε η Τυνησία ούτε, βεβαίως, και η Αίγυπτος. Ζήσαμε τις επιπτώσεις αυτού του ατυχούς εγχειρήματος. Ολοκληρωτικός πόλεμος στη Συρία, ο οποίος συνεχίζεται. Στρατιωτική δικτατορία στην Αίγυπτο. Δικτατορία στην Τυνησία. Γιατί μια ανατροπή θα είχε καλύτερη τύχη στο Ιράν άραγε;

Γράφει ο αναλυτής του «Foreign Affairs», Νέιτ Σουόνσον, σε άρθρο του με τίτλο «Η Ουάσινγκτον πιάστηκε στην παγίδα που έστησε η ίδια»: «Ο Τραμπ δεν κατανοεί ότι η αδυναμία του Ιράν δεν θα οδηγήσει τη χώρα σε συνθηκολόγηση στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Αντίθετα, η τρέχουσα ευπάθεια του Ιράν περιορίζει μόνο το περιθώριο για ουσιαστικούς συμβιβασμούς. Ο Τραμπ δεν κατανοεί επίσης ότι το Ιράν αντιμετωπίζει εντελώς διαφορετικές συνθήκες από αυτές που επικρατούσαν τον Ιούνιο του 2025, όταν επέλεξε να αποκλιμακώσει την κατάσταση. Η Ισλαμική Δημοκρατία πιστεύει πλέον ότι το Ισραήλ και οι Ηνωμένες Πολιτείες σκοπεύουν να επιτεθούν επανειλημμένα στο πρόγραμμα βαλλιστικών πυραύλων της –το θεμέλιο της ιρανικής αυτοάμυνας– και ότι πρέπει να είναι πιο επιθετική για να προλάβει το είδος της αδιάκοπης επίθεσης που θα μπορούσε να την ανατρέψει εντελώς. 

Η ίδια η συμπεριφορά του Τραμπ αυξάνει επίσης τον κίνδυνο κλιμάκωσης. Η ολοένα και πιο έντονη επιθυμία του προέδρου να θεωρηθεί ιστορικός ειρηνοποιός τον έχει οδηγήσει σε μια περιττή δυαδική επιλογή: να πιέσει με σκληρά μέτρα την Τεχεράνη να συνάψει μια νέα σημαντική συμφωνία ή να χρησιμοποιήσει σημαντική δύναμη. Και η ασαφής φύση των κινήτρων του καθιστά αυτό το σημείο ανάφλεξης πολύ πιο επικίνδυνο».

Η απάντηση στα παραπάνω ερωτήματα έχει να κάνει με την τελική επιλογή του Λευκού Οίκου. Θα υπάρξει χερσαία ή όχι εισβολή στην Περσία του 2026. Διότι, αν υπάρξει, τότε θα μπορούσαμε να συζητάμε για τα ιστορικά σύνδρομα του Αφγανιστάν και του Ιράκ. Αν δεν υπάρξει, θα ήταν αφελές να συμπεράνουμε πως μια αλλαγή καθεστώτος στην Τεχεράνη θα ήταν δυνατή χωρίς εισβολή. Εκτός αν ξεσηκωθεί η κοινωνία, η οποία θα είναι σε θέση να αντιμετωπίσει την αιμοδιψή δομή των Φρουρών της Επανάστασης που συγκροτήθηκε ακριβώς για να αποτρέψει ενδεχόμενο καθεστωτικής αλλαγής.

Ο Ντόναλντ Τραμπ λειτουργεί με όρους πολιτικού lifestyle. Θέλει άμεσα και θεαματικά αποτελέσματα, τα οποία θα μπορούσαν να δημιουργήσουν events σε κλειστά στάδια και σε γήπεδα Football με εκατοντάδες κοπελίτσες να χορεύουν φορώντας καουμπόικα καπέλα ανεμίζοντας αμερικανικές σημαιούλες. Μόνο που η ιστορία δεν λειτουργεί με τους όρους του Ντόναλντ Τραμπ ούτε με τις πολιτικές επιθυμίες του Μπενιαμίν Νετανιάχου.

Οι επίγονοι του Αγιατολάχ Χαμενεΐ, αυτής της σκοτεινής φυσιογνωμίας του τρέχοντος ισλαμικού Μεσαίωνα, χρησιμοποιούν τη Θεωρία του Χάους ως εργαλείο δημιουργίας ανεξέλεγκτων καταστάσεων στο θέατρο πολέμου, όπου ξέρουν πώς δεν μπορούν να επικρατήσουν. Επενδύουν στην αδυναμία των γειτονικών τους κοινωνιών να αντέξουν στην πίεση μιας παρατεταμένης πολεμικής δραστηριότητας. Τα Εμιράτα του Κόλπου, η Ιορδανία, το Κουβέιτ, η Κύπρος, η Ευρώπη, η ίδια η Σαουδική Αραβία δεν γνωρίζουν, δεν ξέρουν, δεν μπορούν να φανταστούν τι σημαίνει μια πολυετής πολεμική εμπλοκή. Σε αυτή τη λεπτομέρεια βασίζουν την στρατηγική της διασποράς χάους οι επίγονοι του Χαμενεΐ, οι οποίοι επίσης ξέρουν πως μία ανατροπή στην Τεχεράνη θα σήμαινε και τη φυσική εξόντωσή τους.

Οι «Φρουροί της Επανάστασης» δημιουργήθηκαν ως σύγχρονοι ασασίνοι για ικανοποιήσουν κάθε αίτημα του «Γέρου του Βουνού», ο οποίος πλέον είναι και μάρτυρας του Ισλάμ μετά την εκτέλεσή του από κάποιον ισραηλινό ή αμερικανικό πύραυλο.

Το ζήτημα είναι πως το θεοκρατικό καθεστώς της Τεχεράνης, έστω και των επιγόνων, έχει μια απίστευτη δυνατότητα αυτοσυντήρησης. Είναι ικανό να υποκύψει σε συμβιβασμούς, αρκεί να διασωθεί. Ας δούμε πώς καταλήγει ο Σουόνσον στο άρθρο του στο «Foreign Affairs»: «Το Ιράν, έπειτα από χρόνια έντονης αντίστασης, αποδέχτηκε το 1988 μια ταπεινωτική εκεχειρία με το Ιράκ υπό την αιγίδα του ΟΗΕ, αφού τελικά κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η συνέχιση του καταστροφικού οκταετούς πολέμου απειλούσε την επιβίωση της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Το Ιράν δεν θα υποκύψει σε σημαντικές απαιτήσεις απλώς και μόνο λόγω μιας εκστρατείας βομβαρδισμών. Και, κατ’ επέκταση, το ιρανικό καθεστώς δεν θα υπογράψει συμφωνίες που, κατά την άποψή του, υπονομεύουν θεμελιωδώς τη βιωσιμότητά του, ειδικά χωρίς ταυτόχρονες εγγυήσεις. Η επιμονή ότι το Ιράν πρέπει να διαλύσει το πυραυλικό του πρόγραμμα, για παράδειγμα, είναι σχεδόν βέβαιο ότι δεν θα έχει αποτέλεσμα».