O Τραμπ και ο Dr. Strangelove

Στην εμβληματική κινηματογραφική σάτιρα του Στάνλεϊ Κιούμπρικ «Dr. Strangelove» υπάρχει μια στιχομυθία ανατριχιαστικά επίκαιρη. Ο τρελός Αμερικανός στρατηγός, ο οποίος έχει βαλθεί να προκαλέσει πυρηνικό Αρμαγεδδώνα, υποστηρίζει ότι δυνάμεις οι οποίες είναι πέρα από τη δική μας δυνατότητα κατανόησης δηλητηριάζουν τις ΗΠΑ με τοξικά χημικά. «Έχεις καταλάβει», εξηγεί στον συνομιλητή του, «ότι εκτός από τη χλωρίωση του νερού μελετούν τώρα να χλωριώσουν το αλάτι, τους χυμούς φρούτων, τις σούπες, τη ζάχαρη, το γάλα, ακόμα και το παγωτό, το παγωτό των παιδιών».

Για καλή μας τύχη, ο πρόεδρος Τραμπ έχει αφήσει τη μάχη εναντίον της χλωρίωσης στον υπουργό Υγείας Ρόμπερτ Κένεντι Τζούνιορ. Ωστόσο ο τρόπος με τον οποίο χειρίζεται ο ίδιος ακόμα και τα πιο σοβαρά ζητήματα εξωτερικής πολιτικής θυμίζει πολύ την κινηματογραφική καρικατούρα. Αποφασίζει μόνος του, χωρίς τον παραμικρό θεσμικό έλεγχο, παρορμητικά, με αλληλοαναιρούμενους στόχους, ασαφή κίνητρα και κυρίως με ελάχιστη πρόνοια και σχεδιασμό για το πώς θα εξελιχθούν τα πράγματα.

Η επίθεση στο Ιράν είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα. Μέσα σε λίγα 24ωρα, σύμφωνα με επικριτές του από το Δημοκρατικό Κόμμα, έχει αλλάξει «τέσσερις τουλάχιστον φορές» το σκεπτικό του. Οι αντιφάσεις είναι εξόφθαλμες. Ξεκίνησε υποστηρίζοντας ότι στόχος είναι η αλλαγή του καθεστώτος και προέτρεψε τους Ιρανούς να αναλάβουν τη διακυβέρνηση. Όταν όμως ο συντηρητικός γερουσιαστής Λίντσεϊ Γκράχαμ είπε ότι δεν είναι δουλειά των ΗΠΑ να επιλέξουν την επόμενη ιρανική κυβέρνηση, ο Τραμπ φάνηκε να συμφωνεί. Υποστήριξε ότι έχει «εκπληρώσει» την υπόσχεσή του να βοηθήσει τους αντιφρονούντες και πως είναι πια «δική τους υπόθεση» το τι θα ακολουθήσει. Αυτά ως την επόμενη μέρα, οπότε και φάνηκε να υποστηρίζει πως επιδιώκει διάλογο με το καθεστώς. Σε συνέντευξή του στους «New York Times» είπε ότι υπάρχουν «τρεις πολύ καλοί υποψήφιοι» συνομιλητές. Μια μέρα μετά, ωστόσο, είπε ότι οι επιθέσεις ήταν τόσο επιτυχημένες, που και οι τρεις έχουν χάσει τη ζωή τους! Κι ενώ όλοι αναζητούσαν την τραμπιανή λογική, ο υπουργός Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο, έδωσε μια τελείως διαφορετική εκδοχή. Κατ’ αυτόν, την επίθεση είχε αποφασίσει να την πραγματοποιήσει το Ισραήλ. Αυτό όμως θα είχε ως συνέπεια να βρεθούν στο στόχαστρο και οι αμερικανικές δυνάμεις. Έτσι, αποφάσισαν να δράσουν προληπτικά και να επιτεθούν πρώτοι. Ο Τραμπ στην υπηρεσία του Νετανιάχου, δηλαδή.

Η σύγχυση έγινε μεγαλύτερη όταν ο Αμερικανός πρόεδρος συνέδεσε τις επιθέσεις με εσωτερικά θέματα. Κατηγόρησε το Ιράν ότι επιχείρησε να επηρεάσει τις εκλογές του 2020. Γι’ αυτό δεν υπάρχουν στοιχεία. Ωστόσο, σύμφωνα με το Υπουργείο Δικαιοσύνης του Μπάιντεν, στην προεκλογική περίοδο του 2024 το Ιράν είχε πράγματι επιχειρήσει να δολοφονήσει τον Τραμπ. Θα μπορούσαν τα κίνητρα του Τραμπ να έχουν μια τέτοια προσωπική διάσταση; Ιδίως αν ληφθεί υπόψη ο χαρακτήρας και η ματαιοδοξία του, οι πολύ κακές δημοσκοπήσεις αλλά και η επιθυμία του να είναι διαρκώς ο πρωταγωνιστής, αυτός που κινεί τα νήματα των παγκόσμιων εξελίξεων. Ένας 80χρονος που ορίζει τις τύχες του πλανήτη με βάση τα καπρίτσια και τις επιθυμίες του.

Ό,τι κι αν ισχύει, το βέβαιο είναι ότι για μία ακόμα φορά ο Τραμπ αιφνιδίασε συμμάχους και αντιπάλους. Βρίσκονται σε βέρτιγκο για το πώς θα αντιδράσουν. Και για μεν τους αντιπάλους τα πράγματα είναι απλά. Καταδικάζουν φραστικά, αλλά μέχρι εκεί. Δεν είναι σε θέση να κάνουν το παραμικρό για να βοηθήσουν το Ιράν. Το δίλημμα βρίσκεται κυρίως στους Ευρωπαίους. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι θα ήθελαν να είχε αποφευχθεί η ανοιχτή σύγκρουση. Θα προτιμούσαν να συνεχιστούν οι διαπραγματεύσεις και να πιεστεί το Ιράν με άλλα μέσα. Βρίσκονται ωστόσο προ τετελεσμένων, χωρίς να έχουν δυνατότητα να επηρεάσουν τις εξελίξεις.

Το παράδοξο είναι ότι εδώ που φτάσαμε, όσο δύσκολο κι αν φαίνεται, η καλύτερη κατάληξη αυτής της ιστορίας θα ήταν μια γρήγορη συνθηκολόγηση του καθεστώτος. Να παραιτηθεί από τα πυρηνικά, τους βαλλιστικούς πυραύλους και βέβαια τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας στην περιοχή. Αν έχανε τη νομιμοποίηση του στο εσωτερικό και δρομολογούνταν δημοκρατικές εξελίξεις χωρίς αιματοχυσία, τόσο το καλύτερο. Θα αποφεύγαμε τα χειρότερα, μια παρατεταμένη ανθρωπιστική κρίση και γενικευμένη αστάθεια. Κάτι τέτοιο, βέβαια, θα αποτελούσε δικαίωση της ζαριάς του Τραμπ, της πολιτικής ισχύος που αντιπροσωπεύει. Θα πετύχαινε αυτό που δεν έχουν πετύχει αλλεπάλληλοι γύροι διαπραγματεύσεων. Όσοι όμως σήμερα διαδηλώνουν εναντίον του αμερικανικού ιμπεριαλισμού και αναπολούν το αντίπαλο δέος της ΕΣΣΔ αυτό δεν επιζητούν στην πραγματικότητα; Μια πολιτική ισχύος, η οποία απλώς χωρίζει τον κόσμο σε σφαίρες επιρροής;