Στενά του Ορμούζ: Τι σημαίνει για ολόκληρο τον κόσμο το κλείσιμο του παγκόσμιου διαδρόμου πετρελαίου

Το Ιράν δηλώνει ότι θα «βάλει φωτιά» σε οποιαδήποτε πλοία επιχειρήσουν να περάσουν από τα Στενά του Ορμούζ, τον πιο πολυσύχναστο θαλάσσιο δίαυλο μεταφοράς πετρελαίου στον κόσμο.

Κανονικά, περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου και φυσικού αερίου διέρχεται από αυτό το στενό πέρασμα στον Κόλπο. Όμως ο Ιρανός στρατηγός Σαρντάρ Τζαμπάρι δήλωσε ότι η Τεχεράνη πλέον «δεν θα επιτρέψει ούτε μία σταγόνα πετρελαίου να φύγει από την περιοχή».

Η αβεβαιότητα και η διαταραχή στο διεθνές εμπόριο που προκλήθηκαν από την ιρανική απάντηση στα αμερικανικά και ισραηλινά πλήγματα έχουν ήδη εκτινάξει τις τιμές του πετρελαίου.

Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ θα μπορούσε να αυξήσει περαιτέρω το κόστος αγαθών και υπηρεσιών παγκοσμίως και να πλήξει ορισμένες από τις μεγαλύτερες οικονομίες του κόσμου, όπως η Κίνα, η Ινδία και η Ιαπωνία, οι οποίες συγκαταλέγονται στους κορυφαίους εισαγωγείς αργού πετρελαίου που διέρχεται από τη συγκεκριμένη θαλάσσια οδό.

Τι είναι τα Στενά του Ορμούζ – και πού βρίσκεται;

Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν μία από τις σημαντικότερες θαλάσσιες οδούς παγκοσμίως και το πιο κρίσιμο «σημείο ασφυξίας» για τη διέλευση πετρελαίου.

Στα βόρεια συνορεύει με το Ιράν και στα νότια με το Ομάν και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Ο θαλάσσιος διάδρομος —που έχει πλάτος περίπου 50 χιλιόμετρα στην είσοδο και την έξοδο και περίπου 33 χιλιόμετρα στο στενότερο σημείο του— συνδέει τον Κόλπο με την Αραβική Θάλασσα.

Τα στενά είναι αρκετά βαθιά ώστε να διέρχονται τα μεγαλύτερα δεξαμενόπλοια αργού πετρελαίου στον κόσμο και χρησιμοποιείται από τους μεγάλους παραγωγούς πετρελαίου και φυσικού αερίου της Μέσης Ανατολής — καθώς και από τους πελάτες τους.

Το 2025, περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου περνούσαν καθημερινά από τα Στενά του Ορμούζ, σύμφωνα με εκτιμήσεις της Υπηρεσίας Πληροφοριών Ενέργειας των ΗΠΑ (EIA) — δηλαδή σχεδόν 600 δισ. δολάρια (447 δισ. λίρες) ενεργειακού εμπορίου ετησίως.

Το πετρέλαιο αυτό προέρχεται όχι μόνο από το Ιράν, αλλά και από άλλα κράτη του Κόλπου, όπως το Ιράκ, το Κουβέιτ, το Κατάρ, η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.

Ποιες θα ήταν οι επιπτώσεις από το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ;

Περίπου 3.000 πλοία διέρχονται κάθε μήνα από τα στενά.

Αναλυτές προειδοποιούν ότι όσο διαρκούν οι απειλές κατά πλοίων που περνούν από τα στενά, τόσο υψηλότερες θα είναι οι τιμές του πετρελαίου — και το κόστος μεταφοράς του.

«Είναι de facto κλειστό, υπό την έννοια ότι κανείς δεν τολμά να περάσει», δήλωσε ο Άρνε Λόμαν Ράσμουσεν, επικεφαλής αναλυτής της Global Risk Management, εταιρείας παροχής αναλύσεων για τις αγορές ενέργειας, στο CBS News, συνεργάτη του BBC στις ΗΠΑ.

«Μπορεί να δεχθείς επίθεση και δεν μπορείς να εξασφαλίσεις ασφάλιση ή αυτή είναι εξαιρετικά ακριβή, οπότε πρέπει να περιμένεις μέχρι να βελτιωθεί η κατάσταση ασφαλείας... Αν διακοπεί η ροή πετρελαίου και φυσικού αερίου από το στενό, αυτό θα έχει σημαντικές συνέπειες για την αγορά», πρόσθεσε.

«Αν και δεν υπάρχει φυσικός αποκλεισμός, οι απειλές από τους Ιρανούς, καθώς και οι επιθέσεις με drones και πυραύλους, σημαίνουν ότι τα δεξαμενόπλοια δεν περνούν από το στενό».

Το διεθνές σημείο αναφοράς Brent έφθασε προσωρινά τα 82 δολάρια (61 λίρες) το βαρέλι τη Δευτέρα, αφού τουλάχιστον τρία πλοία δέχθηκαν επίθεση κοντά στο Στενό του Ορμούζ το Σαββατοκύριακο.

Αυτό είχε ως αποτέλεσμα περίπου 150 δεξαμενόπλοια να παραμείνουν ακινητοποιημένα, σύμφωνα με το πρακτορείο Reuters.

Σύμφωνα με στοιχεία του London Stock Exchange Group, το κόστος ναύλωσης υπερδεξαμενόπλοιου για μεταφορά πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή προς την Κίνα σχεδόν διπλασιάστηκε σε σχέση με την περασμένη εβδομάδα, φθάνοντας σε ιστορικό υψηλό άνω των 400.000 δολαρίων (298.300 λιρών).

Το κλείσιμο της ζωτικής σημασίας θαλάσσιας οδού θα πλήξει επίσης χώρες του Κόλπου, όπως η Σαουδική Αραβία, των οποίων οι οικονομίες εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τις εξαγωγές ενέργειας.

Το Ιράν, σε σύγκριση, εξάγει περίπου 1,7 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας. Το Ιράν εξήγαγε πετρέλαιο αξίας 67 δισ. δολαρίων (50 δισ. λιρών) κατά το οικονομικό έτος που έληξε τον Μάρτιο του 2025 — τα υψηλότερα έσοδα από πετρέλαιο της τελευταίας δεκαετίας — σύμφωνα με εκτιμήσεις της Κεντρικής Τράπεζας του Ιράν.

Ένας αποκλεισμός του στενού θα πλήξει σοβαρά και την Ασία. Το 2022, περίπου το 82% του αργού πετρελαίου και των συμπυκνωμάτων (υδρογονάνθρακες χαμηλής πυκνότητας που συνήθως συνοδεύουν το φυσικό αέριο) που εξήλθαν από το Στενό του Ορμούζ κατευθύνθηκαν προς ασιατικές χώρες, σύμφωνα με εκτιμήσεις της EIA.

Μόνο η Κίνα εκτιμάται ότι αγοράζει περίπου το 90% του πετρελαίου που εξάγει το Ιράν στη διεθνή αγορά.

Επειδή η Κίνα χρησιμοποιεί αυτό το πετρέλαιο για την παραγωγή προϊόντων που στη συνέχεια εξάγει σε άλλες χώρες, οι υψηλότερες τιμές πετρελαίου θα μπορούσαν να σημαίνουν αυξημένες τιμές για τους καταναλωτές σε ολόκληρο τον κόσμο.

Πώς μπορεί το Ιράν να κλείσει τα στενά;

Οι κανόνες των Ηνωμένων Εθνών επιτρέπουν στα κράτη να ασκούν έλεγχο στα χωρικά τους ύδατα έως 12 ναυτικά μίλια (13,8 μίλια) από τις ακτές τους.

Στο στενότερο σημείο του, τα Στενά του Ορμούζ και οι θαλάσσιες οδοί ναυσιπλοΐας του βρίσκονται εξ ολοκλήρου εντός των χωρικών υδάτων του Ιράν και του Ομάν.

Δεν είναι σαφές ακριβώς πώς σχεδιάζει το Ιράν να κλείσει το στενό, όμως σύμφωνα με ειδικούς ένας από τους πιο αποτελεσματικούς τρόπους θα ήταν η τοποθέτηση ναρκών με τη χρήση ταχύπλοων επιθετικών σκαφών και υποβρυχίων.

Το τακτικό ναυτικό του Ιράν και το ναυτικό των Φρουρών της Επανάστασης (IRGC) θα μπορούσαν δυνητικά να εξαπολύσουν επιθέσεις κατά ξένων πολεμικών πλοίων και εμπορικών σκαφών.

Ωστόσο, μεγάλα πολεμικά πλοία ενδέχεται με τη σειρά τους να αποτελέσουν εύκολους στόχους για αμερικανικά αεροπορικά πλήγματα, ενώ ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ έχει δηλώσει ότι ένας από τους στόχους του είναι η καταστροφή του ιρανικού ναυτικού.

Τα ιρανικά ταχύπλοα είναι συχνά εξοπλισμένα με αντιπλοϊκούς πυραύλους, ενώ η χώρα διαθέτει επίσης ποικιλία σκαφών επιφανείας, ημιβυθιζόμενα σκάφη και υποβρύχια.

Περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου και φυσικού αερίου διέρχεται από το Στενό του Ορμούζ.

Οι ΗΠΑ έχουν στο παρελθόν χρησιμοποιήσει τη στρατιωτική τους ισχύ για να αποκαταστήσουν τη ροή της ναυσιπλοΐας μέσω του στενού.

Στα τέλη της δεκαετίας του 1980, κατά τη διάρκεια του οκταετούς πολέμου Ιράν–Ιράκ, επιθέσεις σε πετρελαϊκές εγκαταστάσεις κλιμακώθηκαν σε έναν «πόλεμο των δεξαμενόπλοιων», κατά τον οποίο και οι δύο χώρες επιτίθεντο σε ουδέτερα πλοία για να ασκήσουν οικονομική πίεση.

Ιδιαίτερα ευάλωτα ήταν τα κουβεϊτιανά δεξαμενόπλοια που μετέφεραν ιρακινό πετρέλαιο.

Τελικά, αμερικανικά πολεμικά πλοία άρχισαν να τα συνοδεύουν μέσω του Κόλπου, σε μία από τις μεγαλύτερες ναυτικές επιχειρήσεις επιφανείας της εποχής.

Πηγή: BBC