Μετά τον θάνατο Χαμενεΐ, ακέφαλος ο «Άξονας της Αντίστασης»: Στη δίνη αποσταθεροποίησης η Μέση Ανατολή

Η εξολόθρευση του ανώτατου θρησκευτικού ηγέτη του Ιράν, Αλί Χαμενεΐ, από αμερικανοϊσραηλινές δυνάμεις κατά τη διάρκεια αιφνιδιαστικής αεροπορικής επιδρομής στην Τεχεράνη το περασμένο Σάββατο προκαλεί βαθιές γεωπολιτικές αναταράξεις στη Μέση Ανατολή. Πέρα από το σοκ στο εσωτερικό του Ιράν, το πλήγμα αποκεφαλίζει σε μια κρίσιμη συγκυρία την ηγεσία του λεγόμενου «Άξονα της Αντίστασης» — του δικτύου φιλοϊρανικών οργανώσεων που για δεκαετίες λειτουργούσε ως προέκταση της ιρανικής ισχύος στην περιοχή.

Το δίκτυο αυτό, που στηριζόταν σε ιδεολογική καθοδήγηση, στρατιωτικό συντονισμό και σταθερή υλικοτεχνική υποστήριξη από την Τεχεράνη, εμφανίζεται πλέον κατακερματισμένο, χωρίς την ηγεσία Χαμενεΐ. Χωρίς κεντρική διοίκηση και με περιορισμένους διαύλους ενίσχυσης, οι οργανώσεις του Άξονα μοιάζουν λιγότερο με συντονισμένη πολεμική μηχανή και περισσότερο με απομονωμένα μέτωπα που δίνουν μάχη επιβίωσης.

Λίβανος: Η Χεζμπολάχ προλαβαίνει τις εξελίξεις

Τη Δευτέρα, η Χεζμπολάχ εξαπέλυσε ομοβροντία ρουκετών κατά του βόρειου Ισραήλ, συνδέοντας ευθέως την επίθεση με τη δολοφονία του Χαμενεΐ. Η απάντηση του Ισραήλ ήταν άμεση, με εκτεταμένες αεροπορικές επιδρομές στα νότια προάστια της Βηρυτού και στην κοιλάδα Μπεκάα.

Ο αναλυτής ασφαλείας με έδρα τη Βηρυτό, Αλί Ριζκ, εκτίμησε ότι η ενέργεια της Χεζμπολάχ δεν υπαγορεύεται μόνο από αλληλεγγύη, αλλά κυρίως από υπαρξιακό φόβο. Όπως σημείωσε, η οργάνωση θεωρεί ότι αποτελεί πιθανό επόμενο στόχο ισραηλινών πληγμάτων και επιχειρεί να προλάβει μια ευρύτερη επίθεση.

Η κατάσταση επιβαρύνεται από τις στρατηγικές εξελίξεις στη Συρία. Μετά την κατάρρευση του καθεστώτος Άσαντ στα τέλη του 2024, ο χερσαίος διάδρομος που συνέδεε το Ιράν με τον Λίβανο έχει ουσιαστικά διακοπεί. Η Χεζμπολάχ κινδυνεύει να χάσει τον βασικό της αγωγό ανεφοδιασμού, ενώ η απώλεια ανώτερων στελεχών των Φρουρών της Επανάστασης αποδυναμώνει τον συντονισμό.

Οπαδοί της Χεζμπολάχ στον Λίβανο, την ημέρα έναρξης των βομβαρδισμών στην Τεχεράνη, με πορτραίτα του Αγιατολλάχ Αλί Χαμενεϊ ©EPA

Υεμένη: Οι Χούθι υπό διπλή πίεση

Στην Υεμένη, οι Χούθι βρίσκονται αντιμέτωποι με ένα εξαιρετικά ασταθές περιβάλλον. Στην πρώτη δημόσια παρέμβασή του μετά την έναρξη των επιθέσεων στο Ιράν, ο ηγέτης της οργάνωσης, Αμπντέλ Μαλίκ αλ Χούθι, διαβεβαίωσε ότι οι δυνάμεις του είναι έτοιμες για κάθε ενδεχόμενο, επιμένοντας παράλληλα ότι «το Ιράν είναι ισχυρό» και ότι «η απάντησή του θα είναι αποφασιστική».

Αναλυτές εκτιμούν ότι η ρητορική αυτή επιχειρεί να μεταθέσει το βάρος της σύγκρουσης στην Τεχεράνη, την ώρα που οι Χούθι αντιμετωπίζουν αυξανόμενη εσωτερική απειλή. Ο υπουργός Άμυνας της διεθνώς αναγνωρισμένης κυβέρνησης της Υεμένης, Ταχέρ αλ-Ακίλι, δήλωσε ότι επιχειρήσεις κατευθύνονται προς τη Σαναά, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο χερσαίας επίθεσης.

Με το Ιράν εμπλεκόμενο σε άμεση σύγκρουση και τη βοήθεια να περιορίζεται δραστικά, οι Χούθι κινδυνεύουν να βρεθούν εκτεθειμένοι απέναντι σε κυβερνητικές δυνάμεις που υποστηρίζονται από περιφερειακούς αντιπάλους της Τεχεράνης.

Διαμαρτυρόμενοι Χούθι για τον θάνατο του Αγιατολλάχ Αλί Χαμενεϊ ©EPA

Ιράκ: Το θολό όριο μεταξύ κράτους και πολιτοφυλακών

Στο Ιράκ, το δίλημμα είναι ίσως πιο σύνθετο. Οι φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές, πολλές εκ των οποίων εντάσσονται θεσμικά στις Δυνάμεις Λαϊκής Κινητοποίησης, αποτελούν τμήμα του επίσημου μηχανισμού ασφαλείας.

Η Ουάσινγκτον είχε ήδη από το 2024 προειδοποιήσει για το ενδεχόμενο δυναμικής διάλυσής τους. Μετά τον θάνατο του Χαμενεΐ και την αποδυνάμωση της ιρανικής διοίκησης, το ενδεχόμενο αυτό μοιάζει πιο κοντινό. Ωστόσο, ενδεχόμενα πλήγματα σε ιρακινό έδαφος θα μπορούσαν να οδηγήσουν όχι μόνο σε σύγκρουση με τις πολιτοφυλακές, αλλά και σε ευθεία αντιπαράθεση με το ίδιο το ιρακινό κράτος.

Χωρίς την παρουσία των ανώτερων αξιωματούχων των Φρουρών της Επανάστασης που μέχρι πρότινος λειτουργούσαν ως δίαυλοι συνεννόησης, υπάρχει ο κίνδυνος αποσπασματικών ενεργειών από τοπικούς διοικητές, οι οποίες θα μπορούσαν να παρασύρουν τη Βαγδάτη σε μια ευρύτερη ανάφλεξη.

Η στιγμή της επίθεσης του αεροδρομίου της Ιρακινής πόλης Εμπρίλ, από ιρανικά drones ©EPA

«Άξονας της Αντίστασης»: Διαλυμένη διοίκηση και ο κίνδυνος του χάους

Ο «Άξονας της Αντίστασης» οικοδομήθηκε πάνω σε τρεις βασικούς πυλώνες: την ιδεολογική εξουσία του ανώτατου ηγέτη, τον στρατιωτικό συντονισμό μέσω των Φρουρών της Επανάστασης και τη γεωγραφική διασύνδεση μέσω της Συρίας. Σήμερα, και οι τρεις αυτοί πυλώνες έχουν κλονιστεί.

Η απώλεια του Χαμενεΐ δεν συνεπάγεται απαραίτητα άμεση κατάρρευση. Μπορεί, ωστόσο, να οδηγήσει σε ένα πιο απρόβλεπτο και χαοτικό περιβάλλον. Χωρίς κεντρικές εντολές από την Τεχεράνη, οι οργανώσεις του Άξονα ενδέχεται να κινηθούν αυτόνομα, καθοδηγούμενες από φόβο, εκδίκηση ή ανάγκη επιβίωσης.

Όταν η σκόνη κατακαθίσει, η Μέση Ανατολή ενδέχεται να βρεθεί αντιμέτωπη όχι με έναν ενιαίο, συντονισμένο αντίπαλο, αλλά με μια σειρά από βαριά οπλισμένες και απομονωμένες δυνάμεις, πρόθυμες να κλιμακώσουν τις συγκρούσεις σε ένα ήδη εύφλεκτο γεωπολιτικό τοπίο.

Πηγή: Al Jazeera