Ποιος κυβερνά το Ιράν τώρα και ποιoς θα είναι ο διάδοχος του Χαμενεΐ

Η δολοφονία του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ από τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ δημιούργησε κενό εξουσίας στον πυρήνα του καθεστώτος του Ιράν και πυροδότησε τη σύνθετη διαδικασία αναζήτησης του διαδόχου του.

Η Ισλαμική Δημοκρατία έχει αντικαταστήσει τον ανώτατο ηγέτη της μόνο μία φορά από τότε που κατέλαβε την εξουσία πριν από σχεδόν μισό αιώνα. Ο Χαμενεΐ, που διαδέχθηκε τον Αγιατολάχ Ρουχολάχ Χομεϊνί το 1989, σκοτώθηκε χωρίς να έχει ανακοινωθεί επίσημος διάδοχος.

Την Κυριακή συγκροτήθηκε τριμελές συμβούλιο για να ασκήσει την εξουσία έως ότου επιλεγεί ο νέος ανώτατος ηγέτης στο Ιράν. Ωστόσο, με τα αμερικανοϊσραηλινά πλήγματα να συνεχίζονται, δεν υπάρχει καμία ένδειξη για το πόσο θα διαρκέσει αυτή η διαδικασία.

Ποιος έχει τώρα την εξουσία;

Σύμφωνα με το ιρανικό Σύνταγμα, ένα τριμελές ηγετικό συμβούλιο ασκεί την εξουσία μέχρι να οριστεί νέος ανώτατος ηγέτης. Το συμβούλιο αποτελείται από:

• τον μετριοπαθή πρόεδρο Μασούντ Πεζεσκιάν,
• τον σκληροπυρηνικό επικεφαλής της Δικαιοσύνης Γολαμχοσεΐν Μοχσενί Ετζεΐ,
• και τον ανώτερο κληρικό Αλιρεζά Αραφί.

Ο ισχυρός πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου, Μοχαμάντ Μπαγέρ Γκαλιμπάφ, δήλωσε ότι το καθεστώς «είχαμε προετοιμαστεί για τέτοιες στιγμές» και «σχεδιάσαμε για όλα τα σενάρια».

«Με τη συγκρότηση ηγετικού συμβουλίου, θα διαμορφωθεί μια αδιανόητη δύναμη και συνοχή», είπε.

Αυτό που ενδεχομένως δεν είχε προβλεφθεί, ωστόσο, είναι η απώλεια πολλών κορυφαίων αξιωματούχων ταυτόχρονα. Το Ισραήλ υποστήριξε ότι η «πλειοψηφία» της ανώτατης στρατιωτικής ηγεσίας του Ιράν σκοτώθηκε στα πλήγματα του Σαββάτου, συμπεριλαμβανομένων:

• του αρχηγού του Γενικού Επιτελείου Ενόπλων Δυνάμεων, υποστρατήγου Αμπντολραχίμ Μουσαβί,
• του διοικητή των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, υποστρατήγου Μοχαμάντ Πακπούρ,
• και του γραμματέα του Συμβουλίου Άμυνας του Ιράν, Αλί Σαμχανί.

Όταν ο Χομεϊνί πέθανε το 1989 — μετά τον πόλεμο Ιράν-Ιράκ που διήρκεσε το μεγαλύτερο μέρος της δεκαετίας του 1980 — χρειάστηκε λιγότερο από μία ημέρα για να οριστεί διάδοχος ο Χαμενεΐ, χωρίς να απαιτηθεί μεταβατικό συμβούλιο. Με τα πλήγματα να συνεχίζονται, η επιλογή διαδόχου του Χαμενεΐ αναμένεται να διαρκέσει περισσότερο.

Μέχρι τότε, το προσωρινό συμβούλιο πρέπει να αποφασίσει αν θα συνεχίσει να αναθέτει τις αμυντικές αποφάσεις στον Αλί Λαριτζανί, κορυφαίο αξιωματούχο εθνικής ασφάλειας του Ιράν, και στον Γκαλιμπάφ. Και οι δύο είχαν αναλάβει την ηγεσία της άμυνας κατά τη διάρκεια του 12ήμερου πολέμου με το Ισραήλ τον Ιούνιο, μαζί με τον Σαμχανί, ο οποίος σκοτώθηκε στα πλήγματα.

Ποιος επιλέγει τον νέο ηγέτη;

Ένα σώμα 88 ανώτερων κληρικών, γνωστό ως Συνέλευση των Ειδικών, θα επιλέξει τον διάδοχο του Χαμενεΐ.

Τα μέλη της Συνέλευσης των Ειδικών εκλέγονται από τον ιρανικό λαό κάθε οκτώ χρόνια, αλλά προηγουμένως ελέγχονται από το Συμβούλιο των Φρουρών — ένα ξεχωριστό όργανο 12 νομικών που εποπτεύει τις δραστηριότητες του κοινοβουλίου.

Σε κανονικές συνθήκες, το Συμβούλιο των Φρουρών κρίνει εάν η νομοθεσία που ψηφίζεται από το κοινοβούλιο είναι συμβατή με τη σαρία και συχνά ζητεί τροποποιήσεις. Επίσης εγκρίνει τους υποψηφίους για το κοινοβούλιο, την προεδρία και τη Συνέλευση των Ειδικών.

Είναι γνωστό για τον αποκλεισμό υποψηφίων από τις προεδρικές εκλογές. Πριν από τις εκλογές του 2021, για παράδειγμα, απέκλεισε περισσότερους από 600 υποψηφίους, συμπεριλαμβανομένων όλων των γυναικών, αλλά και υψηλόβαθμων προσωπικοτήτων όπως ο Λαριτζανί.

Η Σάναμ Βακίλ, διευθύντρια του προγράμματος Μέσης Ανατολής και Βόρειας Αφρικής στη δεξαμενή σκέψης Chatham House, δήλωσε ότι η Συνέλευση των Ειδικών ενδέχεται να μη συνεδριάσει έως ότου οι ΗΠΑ και το Ισραήλ ολοκληρώσουν την επιχείρησή τους.

«Δεν μπορούν να διακινδυνεύσουν περαιτέρω θανάτους και ζημιές στον θεσμό», είπε στο CNN.

Ποιοι είναι οι διεκδικητές;

Ο δεύτερος γιος του Χαμενεΐ, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, αποτελεί σημαντική προσωπικότητα με ισχυρούς δεσμούς με τους Φρουρούς της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) και τη Μπασίτζ, την εθελοντική παραστρατιωτική οργάνωση. Ωστόσο, δεδομένου ότι το καθεστώς ιδρύθηκε για να αντικαταστήσει τη μοναρχία, το σιιτικό ιερατείο ενδέχεται να επιδιώξει να αποφύγει μια διαδοχή πατέρα-γιου.

Ο Αλιρεζά Αραφί, που ορίστηκε στο μεταβατικό συμβούλιο, έχει διοριστεί σε πολλές υψηλόβαθμες θέσεις από τον Χαμενεΐ και θεωρείται ισχυρός υποψήφιος. Είναι αντιπρόεδρος της Συνέλευσης των Ειδικών, μέλος του Συμβουλίου των Φρουρών — άρα θα μπορούσε να εγκρίνει τη δική του υποψηφιότητα — και επικεφαλής του συστήματος θεολογικών σχολών του Ιράν.

Ο Μοχαμάντ Μεχντί Μιρμπαγκερί, που εκπροσωπεί την πιο συντηρητική πτέρυγα του ιερατείου και είναι επίσης μέλος της Συνέλευσης των Ειδικών, είναι ακόμη ένας πιθανός διάδοχος.

Υποψήφιος θεωρείται και ο Χασάν Χομεϊνί, εγγονός του Χομεϊνί, ο οποίος θεωρείται λιγότερο σκληροπυρηνικός από άλλους.

Ωστόσο, δεν αποκλείονται εκπλήξεις. Το καθεστώς θα μπορούσε να επιλέξει ένα νεότερο, λιγότερο γνωστό πρόσωπο — ή ακόμη και ένα συλλογικό όργανο ηγεσίας αντί για έναν μόνο ανώτατο ηγέτη.

Η Βακίλ σημείωσε ότι η ένταση μεταξύ σκληροπυρηνικών και μεταρρυθμιστών δεν θα εξαφανιστεί με τον θάνατο του Χαμενεΐ.

«Οι μεταβατικές περίοδοι διαδοχής τείνουν να ενισχύουν τις συντηρητικές και προσανατολισμένες στην ασφάλεια πτέρυγες, τουλάχιστον αρχικά», είπε. «Οποιαδήποτε εσωτερική συζήτηση για την κατεύθυνση της χώρας πιθανότατα διεξάγεται σιωπηλά και σε στενούς κύκλους της ελίτ.»

Τι γίνεται με την αλλαγή καθεστώτος;

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ κάλεσε τους Ιρανούς να ανατρέψουν την κυβέρνησή τους.

«Όταν τελειώσουμε, πάρτε την κυβέρνησή σας. Θα είναι δική σας. Αυτή θα είναι, πιθανώς, η μοναδική σας ευκαιρία για γενιές», δήλωσε σε βίντεο στο Truth Social.

Κάλεσε επίσης τους Φρουρούς της Ισλαμικής Επανάστασης να καταθέσουν τα όπλα ή «να αντιμετωπίσουν βέβαιο θάνατο».

Μέχρι στιγμής, παρά ορισμένες σκηνές πανηγυρισμών, δεν υπάρχουν ενδείξεις μαζικής εξέγερσης ή αποσκίρτησης από τις δυνάμεις ασφαλείας.

Ο Ρεζά Παχλαβί, μεγαλύτερος γιος του εκθρονισμένου σάχη του Ιράν, έχει αναδειχθεί ως πιθανός ηγέτης της αντιπολίτευσης. Ήταν μόλις 16 ετών όταν η Επανάσταση του 1979 ανέτρεψε τον πατέρα του και έκτοτε ζει στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ορισμένοι εκτιμούν ότι θα μπορούσε να έχει τη στήριξη του Ισραήλ.

Ωστόσο, δεν υπάρχει οργανωμένη εναλλακτική δύναμη έτοιμη να αναλάβει την εξουσία, δήλωσε ο απόστρατος στρατηγός των ΗΠΑ και πρώην διευθυντής της CIA, Ντέιβιντ Πετρέους.

«Δεν υπάρχει μια φιγούρα τύπου Αχμέντ αλ-Σαράα, όπως στη Συρία, που να διαθέτει στρατιωτική δύναμη ικανή να καταλάβει την εξουσία», είπε.

Η Ρόμπιν Ράιτ, αρθρογράφος του New Yorker που έχει πάρει συνέντευξη από τον Χαμενεΐ, δήλωσε: «Οι Ιρανοί έχουν πολλούς νεαρούς Νέλσον Μαντέλα, αλλά δεν έχουν ένα οργανωμένο κίνημα όπως το Αφρικανικό Εθνικό Κογκρέσο στη Νότια Αφρική. Το Ιράν δεν έχει κάτι αντίστοιχο.»

Πώς ασκείται σήμερα η εξουσία;

Με μεγάλο μέρος της ηγεσίας αποκεφαλισμένο, η εξουσία πιθανότατα ασκείται παρασκηνιακά από τους Φρουρούς της Ισλαμικής Επανάστασης, οι οποίοι επί δεκαετίες στηρίζουν το καθεστώς.

Οι Φρουροί, που λογοδοτούν μόνο στον ανώτατο ηγέτη, έχουν αποστολή τόσο την αντιμετώπιση εξωτερικών εχθρών όσο και τη διατήρηση της εσωτερικής τάξης.

Η δύναμή τους εκτείνεται και στην οικονομία, καθώς πολλοί οικονομικοί παράγοντες που επωφελήθηκαν από το καθεστώς κυρώσεων κατέχουν επιρροή εντός του σώματος.

Σήμερα αριθμούν μεταξύ 150.000 και 190.000 στρατιώτες, διαθέτουν χερσαίες, ναυτικές και αεροπορικές δυνάμεις, καθώς και υπηρεσία πληροφοριών, ενώ είναι βαθιά ενσωματωμένοι στην πολιτική οικονομία της χώρας.

Παρά τις απώλειες ηγετικών στελεχών, εξακολουθούν να εποπτεύουν τη Μπασίτζ, η οποία λειτουργεί ως δύναμη εσωτερικής αστυνόμευσης.

Η λέξη «Μπασίτζ» σημαίνει «κινητοποίηση» στα φαρσί. Πρόκειται για εθελοντική οργάνωση που στρατολογεί μέλη κυρίως από φτωχότερα και πιο συντηρητικά κοινωνικά στρώματα και έχει αποστολή τη στήριξη του καθεστώτος στο εσωτερικό και την επιβολή της ισλαμικής ηθικής.

Αντιμέτωπο με τη σοβαρότερη απειλή στην ιστορία του, το ιρανικό καθεστώς «κινείται γρήγορα παρασκηνιακά για να αποτρέψει τον κατακερματισμό και να σηματοδοτήσει συνέχεια», δήλωσε η Βακίλ.

Το εάν αυτές οι προσπάθειες θα αποδειχθούν επιτυχείς, μένει να φανεί.

Πηγή: CNN