Explainer | Πώς επηρεάζουν οι επιθέσεις ΗΠΑ - Ισραήλ στο Ιράν την τιμή του πετρελαίου

Ο πόλεμος ΗΠΑ-Ισραήλ κατά του Ιράν έχει πυροδοτήσει φόβους ότι η κλιμάκωση της στρατιωτικής επιθετικότητας στη Μέση Ανατολή θα μπορούσε να εκτοξεύσει τις τιμές του πετρελαίου, να αυξήσει τις τιμές στα πρατήρια και να οδηγήσει σε παγκόσμια οικονομική ύφεση.

Οι ΗΠΑ ξεκίνησαν «μεγάλες πολεμικές επιχειρήσεις» στο Ιράν το Σάββατο το πρωί, λίγο αφότου το Ισραήλ εξαπέλυσε πλήγμα εναντίον της Τεχεράνης. Μέσα σε λίγες ώρες από τα αμερικανοϊσραηλινά πλήγματα, οι Φρουροί της Επανάστασης του Ιράν φέρονται να προειδοποίησαν τα δεξαμενόπλοια στα Στενά του Ορμούζ ότι κανένα πλοίο δεν θα επιτρεπόταν να περάσει από την πιο κρίσιμη εμπορική διαδρομή πετρελαίου στον κόσμο. Οποιαδήποτε διακοπή των εμπορικών ροών μέσω των στενών θα μπορούσε να εμποδίσει έως και 15 εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου την ημέρα να φτάσουν στους προορισμούς τους.

Στο χειρότερο σενάριο, οι ειδικοί έχουν προειδοποιήσει ότι οι τιμές του πετρελαίου στην αγορά θα μπορούσαν να εκτοξευθούν από περίπου 67 δολάρια το βαρέλι την Παρασκευή το βράδυ στα 100 δολάρια. Αυτό θα σημάνει προβλήματα για πολλές ανεπτυγμένες οικονομίες, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ, οι οποίες δυσκολεύονται να αποφύγουν τον αντίκτυπο του πληθωρισμού στην ανάπτυξη και την παραγωγικότητα. 

Γιατί είναι τόσο σημαντικά τα Στενά του Ορμούζ;

Τα Στενά του Ορμούζ είναι μία από τις σημαντικότερες αρτηρίες του κόσμου για το παγκόσμιο εμπόριο. Περίπου το 20% των παγκόσμιων προμηθειών πετρελαίου και περίπου το 20% των δεξαμενόπλοιων μεταφοράς φυσικού αερίου μέσω θαλάσσης διέρχονται από αυτό.

Τα στενά βρίσκονται ανάμεσα στο Ομάν και το Ιράν. Συνδέει τον Κόλπο στα βόρεια με τον Κόλπο του Ομάν στα νότια και την Αραβική Θάλασσα πέρα ​​από αυτό. Έχει πλάτος 20 μίλια (33 χλμ.) στο στενότερο σημείο τους, με τις ναυτιλιακές οδούς πλάτους μόλις 2 μίλια (3 χλμ.) προς κάθε κατεύθυνση.

Θα κλείσει επίσημα το Ιράν τα Στενά του Ορμούζ;

Επί χρόνια, η Τεχεράνη προειδοποιούσε ότι θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει την τοποθεσία της για να κλείσει τα στενά σε αντίποινα για στρατιωτική επιθετικότητα εναντίον του Ιράν, αλλά δεν προχώρησε σε παρατεταμένο αποκλεισμό της εμπορικής διαδρομής. Οι ειδικοί πιστεύουν ότι αυτή τη φορά μπορεί να είναι διαφορετικά. Ο Χόρχε Λεόν, επικεφαλής γεωπολιτικής ανάλυσης στην Rystad Energy, δήλωσε ότι το Ιράν ανταπέδωσε πυρά «με πολύ πιο επιθετικό και εκτεταμένο τρόπο από ό,τι σε προηγούμενες επιθέσεις», κάτι που «σηματοδότησε μια δομική διεύρυνση της σύγκρουσης πέρα ​​από τα περιορισμένα ή συμβολικά χτυπήματα».

Ο Ajay Parmar, διευθυντής της εταιρείας ICIS, η οποία ειδικεύεται στην ενεργειακή αγορά, δήλωσε: «Το κλείσιμο των στενών θα ήταν η έσχατη λύση για το Ιράν. Θα περιμέναμε να το δούμε αυτό σε ένα σενάριο θερμού πολέμου». Ο Λεόν πρόσθεσε: «Είτε τα στενά κλείσουν με τη βία είτε καταστεί απρόσιτο λόγω αποφυγής κινδύνου, ο αντίκτυπος στις ροές είναι σε μεγάλο βαθμό ο ίδιος».

Σύμφωνα με πληροφορίες, τα δεξαμενόπλοια έχουν ήδη «κολλήσει» στη στενή πλωτή οδό. Σύμφωνα με το Reuters, αξιωματούχος της ναυτικής αποστολής της ΕΕ Aspides δήλωσε το Σάββατο ότι, παρόλο που η Τεχεράνη δεν είχε επιβεβαιώσει το επίσημο κλείσιμο των στενών, οι Φρουροί της Επανάστασης του Ιράν είχαν προειδοποιήσει τα δεξαμενόπλοια να μην περάσουν. Ανάμεσα στα δεξαμενόπλοια βρίσκεται ένα πλοίο ναυλωμένο από την Centrica, την ιδιοκτήτρια εταιρεία της British Gas, το οποίο μετέφερε φορτίο υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) από το Κατάρ. Ο προορισμός του πλοίου δεν είναι βέβαιος, αν και μπορεί να βρισκόταν καθ' οδόν προς την Ασία. Ένα νιγηριανό πλοίο που επρόκειτο να φτάσει στο Κατάρ στις 5 Μαρτίου πριν από την εισαγωγή LNG στην Ευρώπη ματαίωσε το ταξίδι πριν φτάσει στα στενά

Ο Tamsin Hunt, ανώτερος αναλυτής στην S-RM, μια εταιρεία συμβούλων για παγκόσμιες πληροφορίες και κυβερνοασφάλεια, δήλωσε: «Το πλήρες κλείσιμο των στενών θα ήταν καταστροφικό για την οικονομία του Ιράν, καθώς θα σήμαινε τη διακοπή όλων των εξαγωγών πετρελαίου και άλλων αγαθών». «Το Ιράν πιθανότατα θα έκλεινε τα στενά μόνο ως έσχατη λύση εάν το καθεστώς αισθάνεται ότι η βασική του επιβίωση απειλείται». Ο Πάρμαρ πρόσθεσε ότι ο Τραμπ θα ήλπιζε επίσης να αποφύγει μια κλιμάκωση που θα προκαλούσε την εκτόξευση των παγκόσμιων τιμών του πετρελαίου, αυξάνοντας το κόστος για τους Αμερικανούς ψηφοφόρους πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές της χώρας τον Νοέμβριο.

Αλλά το πλήρες κλείσιμο των στενών δεν είναι η μόνη τακτική που έχει στη διάθεσή του το Ιράν. Ο Χαντ δήλωσε: «Τα πλοία θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν πιθανή παρεμβολή σήματος, κρατήσεις πλοίων και πληρώματος, ρίψη προειδοποιητικών βολών και ναρκοθετήσεις που θα εμπόδιζαν εν μέρει τα στενά». «Ακόμα και μικρές διαταραχές θα είχαν τεράστιο αντίκτυπο στον παγκόσμιο πετρελαϊκό τομέα, με καθυστερήσεις, εκτροπές και αυξημένο κόστος ασφάλισης και μεταφοράς να είναι πιθανό να οδηγήσουν τις παγκόσμιες τιμές προς τα πάνω».

Τι σημαίνει η αμερικανική επίθεση για τις παγκόσμιες αγορές πετρελαίου;

Πριν από τις επιθέσεις, οι παρατηρητές της αγοράς πετρελαίου ανέμεναν ότι τα σενάρια που περιελάμβαναν περιορισμένη στρατιωτική δράση θα πρόσθεταν περίπου 10 δολάρια το βαρέλι στην παγκόσμια τιμή του πετρελαίου.

Οι χρηματοπιστωτικές αγορές αναμένουν τώρα μια άνοδο 9% στα 73 δολάρια το βαρέλι τη Δευτέρα. Η Rystad Energy έχει ήδη δηλώσει ότι η τιμή του αργού πετρελαίου Brent είναι πιθανό να αυξηθεί κατά 20 δολάρια στις αρχές της εβδομάδας, σε περίπου 90 δολάρια το βαρέλι, εκτός εάν υπάρξει ταχεία αποκλιμάκωση την Κυριακή πριν η αγορά συμβολαίων μελλοντικής εκπλήρωσης πετρελαίου της Νέας Υόρκης επαναρχίσει τις συναλλαγές στις 11 μ.μ. ώρα Ηνωμένου Βασιλείου. Τα κράτη του ΟΠΕΚ και άλλες χώρες παραγωγής πετρελαίου, όπως η Ρωσία, θα μπορούσαν να συμφωνήσουν σε μια μεγαλύτερη από την προγραμματισμένη αύξηση της παραγωγής όταν συναντηθούν την Κυριακή για να αντιμετωπίσουν τις επιπτώσεις της σύγκρουσης.

«Σε περίπτωση που τα στενά παραμείνουν ουσιαστικά κλειστό ή επιβεβαιωθεί ότι οι ενεργειακές υποδομές έχουν υποστεί ζημιά, οι κίνδυνοι για τις τιμές θα αυξηθούν περαιτέρω», δήλωσε ο Rystad. Μια παρατεταμένη διαταραχή των στενών του Ορμούζ θα μπορούσε να οδηγήσει τις τιμές του πετρελαίου πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι.

Ακόμη και στο σενάριο μιας σύντομης και στοχευμένης αμερικανικής εκστρατείας, δήλωσε ο Χαντ, τυχόν χτυπήματα στην παραγωγή και τις γραμμές εφοδιασμού πετρελαίου του Ιράν θα διατάρασσαν τις ροές προς τον βασικό εμπορικό εταίρο του, την Κίνα, οδηγώντας σε αυξημένες τιμές παγκοσμίως, καθώς η Κίνα ανταγωνιζόταν στην παγκόσμια αγορά για να αντικαταστήσει τις απώλειές της από άλλες πηγές.

Πόσο πετρέλαιο έχει το Ιράν;

Το Ιράν διαθέτει τα τέταρτα μεγαλύτερα αποδεδειγμένα αποθέματα πετρελαίου στον κόσμο, με έως και 170 δισεκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου, ή περίπου το 9% του συνόλου του παγκόσμιου αργού πετρελαίου, και το κατατάσσει πίσω μόνο από τη Βενεζουέλα, τη Σαουδική Αραβία και τον Καναδά ως τη μεγαλύτερη χώρα σε εγχώρια αποθέματα πετρελαίου.

Αυτό έχει συμβάλει στο να καταστεί το Ιράν ο τέταρτος μεγαλύτερος παραγωγός πετρελαίου στον ΟΠΕΚ και ένας από τους μεγαλύτερους εξαγωγείς αργού πετρελαίου στον κόσμο. Διαθέτει επίσης τα δεύτερα μεγαλύτερα αποδεδειγμένα αποθέματα φυσικού αερίου στον κόσμο, με περίπου το ένα έκτο του παγκόσμιου φυσικού αερίου.

Ωστόσο, δεκαετίες πολιτικής αναταραχής, πολέμου και κυρώσεων έχουν περιορίσει την παραγωγή αργού πετρελαίου από την κορύφωση του 1974, περίπου 6 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου την ημέρα, σε περίπου 3,5 εκατομμύρια βαρέλια. Τους τελευταίους μήνες, η παραγωγή της έχει φτάσει σε ιστορικά υψηλά, παρά τις κυρώσεις των ΗΠΑ και τους βομβαρδισμούς του Ισραήλ λόγω των στενών δεσμών της με την Κίνα. Το Πεκίνο εισάγει περίπου το 90% του αργού πετρελαίου του Ιράν, το οποίο υπόκειται σε διεθνείς κυρώσεις.

Αν και οι εξαγωγές αργού πετρελαίου του Ιράν αποτελούν περίπου το 3-4% της παγκόσμιας αγοράς, η σημασία του για τις παγκόσμιες αγορές πετρελαίου εκτείνεται πολύ πέρα ​​από τη δική του παραγωγή, σύμφωνα με τους ειδικούς.

Πηγή: Guardian