Ο Αλί Χαμενεΐ, ο ανώτατος ηγέτης που για περισσότερες από τρεις δεκαετίες καθόρισε την πορεία της Ισλαμικής Δημοκρατίας και τη μετέτρεψε σε βασικό αντίπαλο των Ηνωμένων Πολιτειών στη Μέση Ανατολή, σκοτώθηκε το Σάββατο σε αεροπορικά πλήγματα που εξαπέλυσαν ΗΠΑ και Ισραήλ, σύμφωνα με ιρανικά κρατικά μέσα. Ήταν 86 ετών.
Η επίθεση κατέστρεψε το συγκρότημα κατοικιών του Αλί Χαμενεΐ, στο κέντρο της Τεχεράνης και σήμανε το τέλος μιας διακυβέρνησης που βασίστηκε στη σκληρή εσωτερική καταστολή και στην επέκταση της ιρανικής επιρροής μέσω στρατιωτικών και παραστρατιωτικών συμμάχων σε ολόκληρη την περιοχή.
Αρχικά θεωρήθηκε αδύναμος διάδοχος μετά τον θάνατο του Αγιατολάχ Ρουχολάχ Χομεϊνί το 1989. Ωστόσο, η άνοδός του στην κορυφή της εξουσίας του επέτρεψε να εδραιώσει πλήρη έλεγχο στο πολιτικό και στρατιωτικό σύστημα της χώρας. Όπως είχε επισημάνει ο αναλυτής Καρίμ Σαντζαντπούρ, εξελίχθηκε από «αδύναμο πρόεδρο σε έναν από τους ισχυρότερους Ιρανούς του τελευταίου αιώνα».
Καθ’ όλη τη διάρκεια της ηγεσίας του, η εχθρότητα προς τις ΗΠΑ αποτέλεσε κεντρικό στοιχείο της πολιτικής του. Ακόμη και όταν υποστήριξε τη συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα το 2015, η στάση του απέναντι στη Δύση παρέμεινε βαθιά καχύποπτη και συχνά επιθετική.
Μετά την αποχώρηση των ΗΠΑ από τη συμφωνία το 2018, ο Χαμενεΐ ευθυγραμμίστηκε με τους σκληροπυρηνικούς κύκλους, ενισχύοντας την αντιπαράθεση με τη Δύση και περιορίζοντας κάθε προσπάθεια εσωτερικής μεταρρύθμισης.
Η εξουσία του δοκιμάστηκε από μαζικές διαδηλώσεις, ιδίως το 2009 και το 2022, μετά τον θάνατο της Μαχσά Αμινί υπό κράτηση της αστυνομίας ηθών. Η απάντηση του καθεστώτος ήταν σκληρή, με εκτελέσεις και δημόσιες επιδείξεις καταστολής που έστειλαν σαφές μήνυμα στο εσωτερικό της χώρας.
Ως ανώτατος ηγέτης, είχε τον πλήρη έλεγχο των ενόπλων δυνάμεων και της κρατικής δομής, διορίζοντας επικεφαλής σε κρίσιμους θεσμούς και ενισχύοντας τους Φρουρούς της Επανάστασης. Παράλληλα, διεύρυνε την περιφερειακή επιρροή του Ιράν μέσω σιιτικών πολιτοφυλακών στο Ιράκ και τον Λίβανο, της στήριξης στο καθεστώς Άσαντ στη Συρία και της συνεργασίας με οργανώσεις όπως η Χεζμπολάχ και οι Χούθι.
Η στρατηγική αυτή, γνωστή ως «Άξονας της Αντίστασης», είχε στόχο την ανάσχεση της ισραηλινής και αμερικανικής επιρροής. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια, η αποδυνάμωση συμμάχων όπως η Χεζμπολάχ και η Χαμάς, καθώς και η πτώση του καθεστώτος Άσαντ, περιόρισαν σημαντικά το γεωπολιτικό βάρος της Τεχεράνης.
Γεννημένος το 1939 στη Μασχάντ, ο Χαμενεΐ εντάχθηκε νωρίς στον επαναστατικό ισλαμισμό. Φυλακίστηκε επανειλημμένα πριν την πτώση του Σάχη και μετά την επανάσταση του 1979 ανέλαβε σημαντικά αξιώματα, από υφυπουργός Άμυνας έως πρόεδρος της χώρας.
Η επιβίωσή του από απόπειρα δολοφονίας το 1981, που του προκάλεσε μόνιμη παράλυση στο δεξί χέρι, ενίσχυσε την εικόνα ενός ηγέτη που θεωρούσε την εξουσία ζήτημα επιβίωσης.
Με τον θάνατό του, το Ιράν εισέρχεται σε περίοδο βαθιάς αβεβαιότητας, εν μέσω στρατιωτικής σύγκρουσης και αυξανόμενης εσωτερικής δυσαρέσκειας, ιδιαίτερα στις νεότερες γενιές.
Πηγή: Reuters