Explainer | Ποια είναι τα βασικά σημεία της σύγκρουσης μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν

Η αντιπαράθεση μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν δεν είναι μονοθεματική. Πρόκειται για ένα πολυεπίπεδο γεωπολιτικό ζήτημα που εκτείνεται από το πυρηνικό πρόγραμμα έως την περιφερειακή ισχύ και την εσωτερική πολιτική της Τεχεράνης.

Τι ξέρουμε για τη «σύγκρουση» σχετικά με το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν; 

Ο πυρήνας της διαφωνίας παραμένει η δυνατότητα του Ιράν να εμπλουτίζει ουράνιο. Η Ουάσιγκτον ζητά περιορισμό των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου, διακοπή κάθε πιθανής στρατιωτικοποίησης του προγράμματος και πλήρη επιθεώρηση από διεθνείς μηχανισμούς.  Παράλληλα, η Διεθνής Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας δηλώνει ότι δεν μπορεί να επιβεβαιώσει πλήρως αν η Τεχεράνη έχει σταματήσει τον εμπλουτισμό, ενώ το απόθεμα ουρανίου υψηλής καθαρότητας παραμένει σημαντικό. Το Ιράν επιμένει ότι το πρόγραμμα είναι ειρηνικό.

Τι ισχύει για τους βαλλιστικούς πυραύλους; 

Το πυραυλικό πρόγραμμα θεωρείται από τις ΗΠΑ κρίσιμο ζήτημα ασφάλειας. Η Ουάσιγκτον επιδιώκει περιορισμό ή πάγωμα της ανάπτυξης βαλλιστικών πυραύλων. Το Ιράν αντιμετωπίζει τους πυραύλους ως βασικό αποτρεπτικό εργαλείο έναντι εξωτερικής επέμβασης. Παρά τις απώλειες από προηγούμενες συγκρούσεις, η Τεχεράνη επιχειρεί να αναπληρώσει το οπλοστάσιό της, το οποίο εξακολουθεί να απειλεί αμερικανικές βάσεις και περιφερειακούς συμμάχους.

Περιφερειακά δίκτυα επιρροής

Η υποστήριξη του Ιράν σε ένοπλες οργανώσεις αποτελεί πάγιο σημείο τριβής. Οι ΗΠΑ ζητούν τον τερματισμό της στήριξης προς ομάδες όπως η Χεζμπολάχ, η Χαμάς και οι Χούθι. Η Τεχεράνη θεωρεί τα δίκτυα αυτά μέρος της στρατηγικής της για περιφερειακή επιρροή και άμυνα. Παρότι ορισμένοι σύμμαχοι έχουν αποδυναμωθεί τα τελευταία χρόνια, παραμένουν κρίσιμος παράγοντας ισχύος.

Κυρώσεις και οικονομική πίεση

Οι αμερικανικές κυρώσεις αποτελούν βασικό εργαλείο πίεσης. Η στρατηγική της «μέγιστης πίεσης» στοχεύει στην οικονομική απομόνωση και στον εξαναγκασμό επαναδιαπραγμάτευσης.
Το Ιράν ζητά άρση κυρώσεων, πρόσβαση σε παγωμένα έσοδα και οικονομική συνεργασία.

Ανθρώπινα δικαιώματα και κρατήσεις

Η Ουάσιγκτον θέτει και ζητήματα εσωτερικής πολιτικής. Κατηγορεί την Τεχεράνη για αυθαίρετες κρατήσεις πολιτών και την έχει χαρακτηρίσει «χορηγό παράνομων κρατήσεων». Το Ιράν απορρίπτει τις κατηγορίες ως πολιτικά υποκινούμενες.

Θαλάσσια ασφάλεια και ενέργεια

Οι εντάσεις επεκτείνονται και στο εμπόριο. Η επιβολή κυρώσεων έχει οδηγήσει σε αντιπαραθέσεις για τη διακίνηση πετρελαίου, ενώ περιστατικά κατασχέσεων δεξαμενόπλοιων έχουν αυξήσει τον κίνδυνο στη ναυσιπλοΐα στον Περσικό Κόλπο. Η ασφάλεια των θαλάσσιων οδών παραμένει κρίσιμη για την παγκόσμια αγορά ενέργειας.

Η αντιπαράθεση ΗΠΑ–Ιράν δεν αφορά μόνο τα πυρηνικά. Αφορά στρατηγική ισχύ, περιφερειακή επιρροή, οικονομική πίεση και διεθνή νομιμοποίηση. Η επίλυση ενός μόνο πεδίου δεν αρκεί για την εκτόνωση της συνολικής έντασης.

Πηγές: Financial Times, Reuters, Associated Press, Council on Foreign Relations