Στην Ανατολική Γερμανία όλο και περισσότεροι λένε ότι η επανένωση δεν άξιζε

Τριάντα έξι χρόνια μετά την επανένωση, το ερώτημα αν «άξιζε τελικά» επιστρέφει επίμονα στη δημόσια συζήτηση στη Γερμανία. Νέα στοιχεία από την ετήσια έκθεση Deutschland Monitor δείχνουν ότι αυξάνονται γρήγορα οι Ανατολικογερμανοί που πιστεύουν πως η επανένωση έφερε περισσότερα μειονεκτήματα παρά πλεονεκτήματα, ένα εύρημα που διασταυρώνεται με την πολιτική δυσαρέσκεια και την άνοδο της Ακροδεξιάς σε αρκετά κρατίδια της πρώην ΛΔΓ.

Σύμφωνα με τα ευρήματα, το 37% των κατοίκων της Ανατολικής Γερμανίας θεωρεί ότι η επανένωση του 1990 έκανε περισσότερο κακό παρά καλό, από 26% που ήταν μόλις δύο χρόνια νωρίτερα. Στη Δυτική Γερμανία, αντίστοιχη άποψη εκφράζει περίπου το 20%, ενώ συνολικά σε όλη τη χώρα το ποσοστό κινείται στο 23%. Παρότι οι δημοσκοπήσεις δεν συγκρίνονται πάντα απευθείας μεταξύ τους, η εικόνα παραπέμπει στο υψηλότερο επίπεδο δυσφορίας από τις αρχές της δεκαετίας του 1990.

Το παράδοξο είναι ότι, σε καθαρά οικονομικούς όρους, η Ανατολή έχει διανύσει τεράστια απόσταση. Όταν τελείωνε ο Ψυχρός Πόλεμος, τα εισοδήματα στην Ανατολική Γερμανία υπολογίζεται ότι ήταν γύρω στο 40% των δυτικογερμανικών. Σήμερα έχουν ανέβει κοντά στο 80% και, αν συνυπολογιστεί το χαμηλότερο κόστος ζωής στην Ανατολή, το χάσμα στενεύει ακόμη περισσότερο. Τα τελευταία χρόνια, μάλιστα, η ανάπτυξη εμφανίζεται ισχυρότερη σε αρκετές περιοχές της Ανατολικής Γερμανίας από ό,τι στη Δύση.

Κι όμως, η αίσθηση «δεν μας υπολογίζουν» μοιάζει να βαραίνει περισσότερο από τους μακροοικονομικούς δείκτες. Η ίδια έρευνα δείχνει ότι το 73% των Ανατολικογερμανών θεωρεί πως σε προσωπικό επίπεδο κέρδισε περισσότερα από όσα έχασε από την επανένωση, ενώ μόλις το 16% πιστεύει το αντίθετο. Η αντίφαση αυτή ταιριάζει με ένα γνώριμο μοτίβο: οι άνθρωποι συχνά αξιολογούν θετικά τη δική τους ζωή, αλλά είναι πολύ πιο απαισιόδοξοι για την πορεία της χώρας συνολικά.

Η υπουργός αρμόδια για ζητήματα Ανατολικής Γερμανίας, Ελίζαμπετ Κάιζερ, αποδίδει μεγάλο μέρος της δυσαρέσκειας στο ότι πολλοί πολίτες, ειδικά σε πιο φτωχές ή δημογραφικά πιεσμένες περιοχές, νιώθουν πολίτες δεύτερης κατηγορίας. Το αίσθημα αυτό τροφοδοτείται και από την υποεκπροσώπηση των Ανατολικογερμανών σε θέσεις ισχύος: παρότι αποτελούν περίπου το 20% του πληθυσμού, καταλαμβάνουν 13% των θέσεων στη ομοσπονδιακή δημόσια διοίκηση, 4% των πιο ισχυρών θέσεων στον επιχειρηματικό κόσμο, 2% στη δικαιοσύνη και καμία θέση ανώτατης διοίκησης στον στρατό. Στο υπόβαθρο υπάρχουν και οι διαδοχικές κρίσεις των τελευταίων ετών, η ακρίβεια, ο πληθωρισμός και η αβεβαιότητα για δουλειές και προοπτικές, που «χτυπούν» πιο δυνατά στις δομικά πιο αδύναμες περιοχές.

Σε αυτό το κλίμα, η άνοδος της Εναλλακτικής για τη Γερμανία στην Ανατολή λειτουργεί ως πολιτικός μεγεθυντικός φακός. Το κόμμα φέρεται να προηγείται στις δημοσκοπήσεις ενόψει εκλογών σε Σαξονία Άνχαλτ και Μεκλεμβούργο Δυτική Πομερανία τον Σεπτέμβριο, ενώ η κοινωνική δυσαρέσκεια, ακόμη κι όταν δεν έχει καθαρά οικονομική αφετηρία, βρίσκει εκεί διέξοδο.

Το ρεπορτάζ ανοίγει και ένα ανθρώπινο παράθυρο σε αυτή τη διαδρομή, μέσα από τη ματιά της Πέτρα Τσίγκερ, ροκ τραγουδίστριας της Ανατολικής Γερμανίας που λίγο μετά την πτώση του Τείχους τραγούδησε πάνω στην Πύλη του Βρανδεμβούργου, σε μια στιγμή που συμπύκνωνε αισιοδοξία και αγωνία για το άγνωστο. Σήμερα, παρά τις δυσκολίες της μετάβασης και τα χρόνια «εκμάθησης» του νέου συστήματος, λέει ότι η επανένωση άξιζε γιατί της έδωσε ελευθερίες που πριν δεν υπήρχαν. Ταυτόχρονα όμως κατανοεί γιατί πολλοί στην Ανατολή κράτησαν πικρία, από την οικονομική αναστάτωση και τη δυτική κυριαρχία σε θεσμούς και μέσα, μέχρι την αίσθηση ότι οι εμπειρίες τους δεν ακούγονται.

Πηγή: The Times