Λήγει η συμφωνία πυρηνικών ΗΠΑ-Ρωσίας - Αυξάνεται ο κίνδυνος νέας κούρσας εξοπλισμών

Η συνθήκη New START, η τελευταία συμφωνία που περιόριζε τα πυρηνικά οπλοστάσια των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ρωσίας, λήγει την Πέμπτη, σηματοδοτώντας το τέλος πέντε δεκαετιών ελέγχου των εξοπλισμών σε μια περίοδο αυξανόμενης διεθνούς αστάθειας.

Με την κατάρρευση του τελευταίου αυτού πλαισίου, οι δύο μεγαλύτερες πυρηνικές δυνάμεις του πλανήτη μένουν για πρώτη φορά από τις αρχές της δεκαετίας του 1970 χωρίς αμοιβαίους περιορισμούς.

Ο Ρώσος υφυπουργός Εξωτερικών Σεργκέι Ριαμπκόφ δήλωσε από το Πεκίνο ότι «ξεκινά μια νέα πραγματικότητα» και πως η Μόσχα είναι έτοιμη για έναν κόσμο χωρίς όρια στα στρατηγικά πυρηνικά όπλα. Αντίστοιχα, η πρόεδρος του Bulletin of the Atomic Scientists, Αλεξάντρα Μπελ, προειδοποίησε ότι το 2025 οι πυρηνικοί κίνδυνοι «κινούνται προς τη λάθος κατεύθυνση», με τις ηγεσίες να αποτυγχάνουν να τους διαχειριστούν.

Ο Ντμίτρι Μεντβέντεφ, που είχε υπογράψει τη συνθήκη με τον τότε πρόεδρο Μπαράκ Ομπάμα το 2010, τόνισε ότι η λήξη της «πρέπει να ανησυχήσει όλους», καθώς η απουσία συμφωνίας σημαίνει απώλεια εμπιστοσύνης. Ο Ομπάμα, σε ανάρτησή του, προειδοποίησε ότι η εξέλιξη αυτή «μπορεί να πυροδοτήσει μια νέα κούρσα εξοπλισμών».

Παρά τις εκκλήσεις ειδικών και οργανισμών ελέγχου εξοπλισμών, δεν υπήρξε συμφωνία της τελευταίας στιγμής. Ο Βλαντίμιρ Πούτιν είχε προτείνει παράταση ενός έτους, ενώ ο Ντόναλντ Τραμπ είχε δηλώσει ότι «αν λήξει, λήγει» και πως θα επιδιώξει «μια καλύτερη συμφωνία», ενδεχομένως με συμμετοχή της Κίνας, η οποία διαθέτει πολύ μικρότερο πυρηνικό οπλοστάσιο.

Η New START περιόριζε τις δύο χώρες σε 1.550 αναπτυγμένες πυρηνικές κεφαλές και 800 συστήματα εκτόξευσης, ενώ προέβλεπε εκτεταμένο σύστημα επιθεωρήσεων και ανταλλαγής δεδομένων. Η Ρωσία είχε αναστείλει τη συμμετοχή της στο σκέλος των επιθεωρήσεων το 2023, μετά την εισβολή στην Ουκρανία.

Η λήξη της συνθήκης απειλεί να επιταχύνει μια νέα κούρσα εξοπλισμών, με ειδικούς όπως ο Ντάριλ Κίμπαλ να προειδοποιούν ότι οι πιέσεις για αύξηση του αμερικανικού πυρηνικού οπλοστασίου θα ενταθούν. Παράλληλα, η εξέλιξη αυτή μπορεί να υπονομεύσει και τη Συνθήκη Μη Διάδοσης Πυρηνικών Όπλων (NPT), η οποία βασίζεται στη δέσμευση των πυρηνικών δυνάμεων για σταδιακό αφοπλισμό.

Όπως σημειώνει ο αναλυτής Άλεξ Κόλμπιν, τα πυρηνικά όπλα «δεν λειτουργούν πλέον ως παράγοντας σταθερότητας», ιδιαίτερα μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία και την κλιμάκωση των εντάσεων στα σύνορα Ρωσίας–ΝΑΤΟ.

Η εκπνοή της New START δεν αποτελεί απλώς το τέλος μιας συμφωνίας, αλλά πιθανό σημείο καμπής για τη διεθνή ασφάλεια — με συνέπειες που μπορεί να διαμορφώσουν την παγκόσμια ισορροπία για τα επόμενα χρόνια.

(Με πληροφορίες Guardian)