Ανθρώπινα κόπρανα και καβούκι χελώνας: Θεραπείες από ιατρικά εγχειρίδια της Αναγέννησης

Τον 16ο αιώνα, ένας Γερμανός γιατρός της Αναγέννησης δημοσίευσε διάφορα βιβλία συνταγών με θεραπείες για παθήσεις όπως η κακοσμία του στόματος, το έλκος και η τριχόπτωση. Τώρα, οι επιστήμονες έχουν καταφέρει να εντοπίσουν ίχνη πρωτεϊνών μέσα σε αυτά τα ιατρικά εγχειρίδια και έχουν εντοπίσει στοιχεία φυτών, ζώων, ανθρώπινου ιδρώτα, καθώς και περιττωμάτων.

Σύμφωνα με την μελέτη, η οποία δημοσιεύθηκε στο περιοδικό American Historical Review, η ανακάλυψη αυτών των βιβλίων σηματοδοτεί την πρώτη πρωτεομική ανάλυση συνταγών της Αναγέννησης. Οι επιστήμονες  βρήκαν στοιχεία ότι οι αναγνώστες μπορεί να δημιουργούσαν παρασκευάσματα που περιγράφονται στα κείμενα και να πειραματίζονταν με εναλλακτικά συστατικά.

«Ως ιστορικοί, πάντα παλεύουμε με τους περιορισμούς της ανακατασκευής του τι πραγματικά συνέβη όταν αυτοί οι άνθρωποι πειραματίστηκαν και άλλαξαν τα συστατικά», λέει στην εφημερίδα Chemical & Engineering News ο επικεφαλής της μελέτης, Στεφάν Χανς, ιστορικός στο Πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ. «Η ιδέα ήταν να κατανοήσουμε καλύτερα τι πραγματικά συνέβαινε στο εργαστήριο ή στην κουζίνα του σπιτιού όπου παρασκεύαζαν όλα αυτά τα φάρμακα».

Τα εν λόγω κείμενα έχουν τίτλους όπως «Πώς να θεραπεύσετε και να αποβάλετε όλες τις παθήσεις και τις ασθένειες του ανθρώπινου σώματος» και «Ένα χρήσιμο και απαραίτητο μικρό βιβλίο ιατρικής για τον κοινό άνθρωπο», και τα δύο εκδόθηκαν από τον Γερμανό οφθαλμίατρο Βαρθολομαίο Βόγκτερ το 1531. Δεμένα σε έναν τόμο, τα εγχειρίδια ανήκουν στο Ινστιτούτο Έρευνας και Βιβλιοθήκης John Rylands του Πανεπιστημίου του Μάντσεστερ.

Σύμφωνα με τη μελέτη, τα περιθώρια των βιβλίων καλύπτονται από σημειώσεις αναγνωστών του 16ου και 17ου αιώνα. Οι ερευνητές επικεντρώθηκαν στα σημεία όπου τα δάχτυλα αυτών των ατόμων άγγιζαν τη σελίδα. Διεξήγαγαν επίσης αρχειακή έρευνα για να τοποθετήσουν τα ευρήματά τους στο κατάλληλο χρονικό πλαίσιο.

«Οι άνθρωποι αφήνουν πάντα μοριακά ίχνη στις σελίδες βιβλίων και άλλων εγγράφων όταν έρχονται σε επαφή με χαρτί», λέει ο συν-συγγραφέας Γκλεν Ζίλμπερσταϊν, ειδικός στη βιοτεχνολογία. «Αυτά τα ίχνη περιλαμβάνουν συστατικά του ιδρώτα, μερικές φορές του σάλιου, μεταβολίτες, ρύπους και περιβαλλοντικά συστατικά».

Ο Ζιλμπερστάιν προσθέτει ότι αυτά τα ίχνη είναι «συχνά αόρατα με γυμνό μάτι». Για να τα μελετήσουν, οι ερευνητές εξήγαγαν πρωτεΐνες από τις σελίδες με ειδικές πλαστικές δισκέτες. Στη συνέχεια, χρησιμοποίησαν φασματομετρία μάζας για να βοηθήσουν στην αναγνώριση αυτών των δειγμάτων. Σύμφωνα με τη μελέτη, οι ερευνητές ανέλυσαν 111 πρωτεΐνες, τις οποίες στη συνέχεια προσπάθησαν να αντιστοιχίσουν με γνωστά υλικά σε βάσεις δεδομένων.

Οι ερευνητές ανίχνευσαν στοιχεία ευρωπαϊκής οξιάς, νεροκάρδαμου και δεντρολίβανου δίπλα σε συνταγές για τονωτικά ανάπτυξης μαλλιών που απαιτούν αυτά τα συστατικά. Εν τω μεταξύ, μια άλλη θεραπεία για την τριχόπτωση που περιγράφεται λεπτομερώς στο εγχειρίδιο περιλαμβάνει το τρίψιμο ανθρώπινων κοπράνων σε φαλακρά σημεία. Δίπλα σε αυτές τις οδηγίες, οι ερευνητές εντόπισαν τη λιποκαλίνη, έναν τύπο πρωτεΐνης που μπορεί να «προέρχεται από το περιεχόμενο κάποιου δοχείου νυχτός».

Οι ερευνητές βρήκαν επίσης πεπτίδια κολλαγόνου που μπορεί να προέρχονται από κελύφη χελώνας. Σύμφωνα με τη μελέτη, χελώνες και σαύρες «ήταν περιζήτητες για τις φαρμακευτικές τους ιδιότητες στη Γερμανία του 16ου αιώνα» και ορισμένες συνταγές για την τριχόπτωση από αυτήν την περίοδο απαιτούσαν αποξηραμένα, θρυμματισμένα κεφάλια σαύρας. Επειδή τα πεπτίδια κολλαγόνου βρέθηκαν κοντά στις συνταγές για την ανάπτυξη μαλλιών, οι ερευνητές πιστεύουν ότι οι αναγνώστες μπορεί να πειραματίζονταν με τη χρήση σαυρών για τον σκοπό αυτό.

Επιπλέον, οι σελίδες περιείχαν πεπτίδια κολλαγόνου που μπορεί να προέρχονται και από ιπποπόταμο, δίπλα σε συνταγές για παθήσεις του στόματος και του τριχωτού της κεφαλής.

Σύμφωνα με τη μελέτη, ορισμένοι ειδικοί του 16ου αιώνα πίστευαν ότι τα δόντια του ιπποπόταμου θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν τον πονόδοντο. Οι ερευνητές πιστεύουν ότι ορισμένοι από τους αναγνώστες μπορεί να αντιμετώπιζαν σοβαρά προβλήματα όπως κακοσμία στόματος και στοματικά έλκη. Μια χειρόγραφη συνταγή, που προστέθηκε στο τυπωμένο κείμενο, φέρει τον τίτλο «Για τις ημέρες των πονόδοντων και για τα έλκη».

«Στο μέλλον, σχεδιάζουμε να επεκτείνουμε αυτό το έργο και να εξετάσουμε και άλλα ιστορικά βιβλία», λέει ο Ζίλμπερσταϊν στο Live Science. Η μελέτη είναι «ένα εξαιρετικό παράδειγμα του πώς η έρευνα στην ιστορία και στις φυσικές επιστήμες μπορεί να μάθει από την άλλη και να ωφελήσει η μία την άλλη», λέει η Πάμελα Χ. Σμιθ, ιστορικός στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια.

Με πληροφορίες από το smithsonianmag