Στρατόπεδα τζιχαντιστών στη Συρία: η εισβολή των δυνάμεων του Αλ-Σαράα

Στις 20 Ιανουαρίου 2026, η εύθραυστη ισορροπία στη βορειοανατολική Συρία διαταράχθηκε απότομα. Σ’ αυτή την περιοχή, που εκτείνεται ανατολικά του ποταμού Ευφράτη και συνορεύει με το Ιράκ και την Τουρκία, ούτε η κυβέρνηση του Άσαντ, ούτε η σημερινή του Αχμέντ αλ-Σαράα είχαν τον πλήρη έλεγχο. Από το 2012 διοικείτο από την επονονομαζόμενη Αυτόνομη Διοίκηση της Βορειοανατολικής Συρίας, ένα κουρδοκεντρικό πολιτικοστρατιωτικό μόρφωμα, με ραχοκοκαλιά τις Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις — τον στρατιωτικό συνασπισμό που συγκροτήθηκε το 2015, με πυρήνα κουρδικές μονάδες και συμμετοχή αραβικών και τοπικών πολιτοφυλακών. Οι Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις υπήρξαν ο βασικός χερσαίος εταίρος των Ηνωμένων Πολιτειών και του διεθνούς συνασπισμού στον πόλεμο κατά του Ισλαμικού Κράτους. Με εκτεταμένες στρατιωτικές επιχειρήσεις, εκδίωξαν το Ισλαμικό Κράτος από τη Ράκκα, την πρώην «πρωτεύουσά» του, και από την ανατολική επαρχία Ντέιρ εζ-Ζορ, κατά μήκος της κοιλάδας του Ευφράτη. Μετά την εδαφική ήττα της τζιχαντιστικής οργάνωσης, οι ίδιες δυνάμεις ανέλαβαν τη φύλαξη χιλιάδων αιχμαλώτων μαχητών του Ισλαμικού Κράτους, καθώς και την ασφάλεια μεγάλων καταυλισμών όπου κρατούνται οι οικογένειες και οι υποστηρικτές τους. Πολλά από τα άτομα που ζουν περιορισμένα σ’ αυτά τα στρατόπεδα έχουν ευρωπαϊκή υπηκοότητα.

Πώς η αλλαγή ελέγχου στα στρατόπεδα τζιχαντιστών απειλεί την περιφερειακή και ευρωπαϊκή ασφάλεια

Η πιο χαρακτηριστική από αυτές τις εγκαταστάσεις στη Συρία είναι ο καταυλισμός Αλ-Χολ, που βρίσκεται νοτιοανατολικά της πόλης Χασάκα, σε μικρή απόσταση από τα σύνορα με το Ιράκ. Το Αλ-Χολ δεν είναι «προσφυγικός καταυλισμός»· είναι ο μεγαλύτερος χώρος κράτησης συγγενών και οπαδών του Ισλαμικού Κράτους παγκοσμίως, με πάνω από 24.000 κρατουμένους, κυρίως γυναίκες και παιδιά —μερικές εκ των οποίων έχουν ζητήσει να επιστρέψουν στην Ευρώπη αλλά δεν έχουν γίνει δεκτές.

Στις 20 Ιανουαρίου, έπειτα από σύμπτυξη κουρδικών δυνάμεων και εν μέσω αψιμαχιών, κυβερνητικές μονάδες της Δαμασκού εισήλθαν στον καταυλισμό και ανέλαβαν τον έλεγχό του. Η αλλαγή αυτή είχε άμεσες και δραματικές συνέπειες. Οι ανθρωπιστικές οργανώσεις αποσύρθηκαν για λόγους ασφαλείας, οι γραμμές ανεφοδιασμού διακόπηκαν και βασικά αγαθά —νερό, τρόφιμα, φάρμακα— άρχισαν να εξαντλούνται. Ο καταυλισμός εισήλθε σε καθεστώς μπλοκαρισμένης ανθρωπιστικής βοήθειας, με τους πιο ευάλωτους, δηλαδή τα παιδιά, να φέρουν το μεγαλύτερο βάρος της κρίσης.

Διαφορετική είναι η εικόνα στον καταυλισμό Ροζ, ο οποίος βρίσκεται βορειότερα, κοντά στην πόλη Ντερίκ (Αλ-Μαλίκια), στα τριεθνή σύνορα Συρίας–Τουρκίας–Ιράκ. Ο Ροζ είναι πολύ μικρότερος καταυλισμός, με περίπου 2.000 άτομα, και δεν έχει καταληφθεί πλήρως από κυβερνητικές δυνάμεις. Οι Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις διατηρούν τον έλεγχό του, αλλά με αυστηρούς περιορισμούς κίνησης και με μερική αποχώρηση ανθρωπιστικού προσωπικού, γεγονός που επιδεινώνει και εκεί τις συνθήκες διαβίωσης.

Σε πολιτικό επίπεδο, οι εξελίξεις αυτές εντάσσονται σε μια διαδικασία κατάπαυσης του πυρός και σταδιακής «ενσωμάτωσης» των κουρδικών δομών στο συριακό κράτος, υπό τον νέο πρόεδρο Αχμέντ αλ-Σαράα. Υπενθυμίζεται ότι αυτή η κυβέρνηση αποτελεί, θεωρητικά, μεταβατική εξουσία αλλά έχει ρίζες σε πρώην ισλαμιστικά και τζιχαντιστικά δίκτυα. Το γεγονός εξηγεί τη δυσπιστία των Κούρδων, οι οποίοι συνοψίζουν την εμπειρία τους με τη φράση: «Στο τέλος, εκείνοι έγιναν κυβέρνηση και εμείς βαφτιστήκαμε τρομοκράτες».

Η πιο ανησυχητική διάσταση της κρίσης των τελευταίων ημερών αφορά τις φυλακές μαχητών του Ισλαμικού Κράτους. Στις 21 Ιανουαρίου 2026, οι Ηνωμένες Πολιτείες ανακοίνωσαν την έναρξη μεταφοράς κρατουμένων από τη βορειοανατολική Συρία στο Ιράκ, αρχικά 150 ατόμων, με προοπτική να φθάσουν έως και 7.000. Δεν πρόκειται για γυναίκες και παιδιά από καταυλισμούς, αλλά για ενεργούς ή πρώην μαχητές των οποίων η φύλαξη θεωρήθηκε επισφαλής μετά την αποδυνάμωση των κουρδικών δυνάμεων στη Συρία. Η μεταφορά άνοιξε σοβαρό νομικό και ηθικό ζήτημα —τουλάχιστον σύμφωνα με τις ΜΚΟ των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Πριν από λίγες ημέρες, οι Γάλλοι δικηγόροι Μαρί Ντοσέ και Ματιέ Μπαγκάρ, μετά από επίσκεψη στη Βαγδάτη, κατήγγειλαν «παράνομη μεταφορά» 47 Γάλλων τζιχαντιστών και μίλησαν για κακομεταχείριση και βασανιστήρια σε ιρακινές φυλακές. Το ιρακινό σύστημα κράτησης δεν εγγυάται ούτε δικαιώματα ούτε μακροπρόθεσμη ασφάλεια, αλλά ενδέχεται να λειτουργεί σαν φυτώριο νέας ριζοσπαστικοποίησης.

Το πρόβλημα επιτείνεται από τη χρηματοδότηση. Ήδη από το 2025, διεθνή ρεπορτάζ προειδοποιούσαν ότι περικοπές και πάγωμα της αμερικανικής διεθνούς βοήθειας θα αύξαναν τον κίνδυνο αναταραχών και αποδράσεων στους καταυλισμούς Αλ-Χολ και Ροζ, επειδή οι υπηρεσίες εξαρτώνταν σχεδόν αποκλειστικά από μη κυβερνητικές οργανώσεις. Μετά τις επιχειρήσεις του Ιανουαρίου, η αποχώρηση αυτών των οργανώσεων έθεσε τους καταυλισμούς σε τροχιά δομικών ελλείψεων και αποσταθεροποίησης.

Το σκηνικό δεν μπορεί να αποκοπεί από όσα συμβαίνουν στη βορειοδυτική Συρία, όπου, κυρίως στην επαρχία Ιντλίμπ και στα περίχωρα του Χαλεπίου, δεν υπάρχει σταθερός κρατικός έλεγχος ούτε παρουσία κουρδικών δυνάμεων. Αντίθετα, στην περιοχή δρα ένα συμπαγές τζιχαντιστικό οικοσύστημα, που περιλαμβάνει διαδόχους της Αλ Κάιντα, πυρήνες του Ισλαμικού Κράτους και ξένους μαχητές από την Κεντρική Ασία, ιδιαίτερα από το Τουρκμενιστάν. Αυτές οι ομάδες θεωρούνται άμεσος κίνδυνος εξαγωγής τρομοκρατίας προς την Ευρώπη, λόγω της εμπειρίας τους, των διεθνών διασυνδέσεων και της ιδεολογικής τους συνοχής.

Συνολικά, η εικόνα που διαμορφώνεται στις αρχές του 2026 είναι άκρως ανησυχητική. Στη βορειοανατολική Συρία, η αποδυνάμωση των κουρδικών δομών οδηγεί σε χάος στους καταυλισμούς και στις φυλακές. Στο Ιράκ, η μεταφορά κρατουμένων δημιουργεί νομικό κενό και κινδύνους επανενεργοποίησης της ισλαμιστικής τρομοκρατίας. Στη βορειοδυτική Συρία, παραμένει ενεργό το τζιχαντιστικό δυναμικό με σαφή διεθνή προσανατολισμό. Ο συνδυασμός αυτών των παραγόντων καθιστά το 2026 την πιο επικίνδυνη στιγμή για την επανεμφάνιση του Ισλαμικού Κράτους και των συναφών δικτύων, με συνέπειες που υπερβαίνουν κατά πολύ τα σύνορα της Συρίας και αγγίζουν άμεσα την ευρωπαϊκή και δυτική ασφάλεια.