Παρακολουθώντας τη δολοφονία του Αλεξ Πρέτι, Σάββατο βράδυ στο κινητό

Αναρωτιέμαι, θα γίνει άραγε κανονικότητα να παρακολουθούμε στις οθόνες των κινητών μας καταγεγραμμένες σε πραγματικό χρόνο δολοφονίες που διακινούνται στα social media, από πόλεις των ΗΠΑ του Ντόναλντ Τραμπ; Το Σάββατο το βράδυ είδαμε μία ακόμα, την παγώσαμε καρέ καρέ. Όχι από περιέργεια, αλλά επειδή προσπαθούσαμε να καταλάβουμε αν αυτό που βλέπουμε είναι αληθινό. Αν συμβαίνει πράγματι.

Τι απέγινε εκείνος ο συμπαθής άντρας με τα μπεζ-καφέ ρούχα, που σταμάτησε όταν κατάλαβε ότι μια γυναίκα είχε μπλεξίματα με τους μασκοφόρους πράκτορες της Συνοριοφυλακής και πρόταξε το κινητό του για να βιντεοσκοπήσει; Πώς κατέληξε στο έδαφος; Γιατί δεν ξανασηκώθηκε; Προσπαθήσαμε να τον ξεχωρίσουμε από το τσούρμο των σωμάτων. Αυτός ήταν το θύμα; Από τη μια στιγμή στην άλλη... Δεν γίνονται αυτά τα πράγματα. Κι όμως.

Στο τάιμ λάιν μου βλέπω ξανά και ξανά το περιστατικό, από τρεις διαφορετικές λήψεις αυτόπτων μαρτύρων. Τίποτα λιγότερο από σοκαριστικό. Διαβάζω ότι τα βίντεο σε σελίδες στο Reddit, στο Instagram και στο Facebook από τις τελευταίες στιγμές του Άλεξ Πρέτι κινητοποίησαν ανθρώπους που συνήθως δεν εμπλέκονται ή δεν αναρτούν για την πολιτική. Τα είχαν τραβήξει απλοί Αμερικανοί πολίτες που βρίσκονταν στο σημείο — ένα αποδεικτικό πειστήριο του εγκλήματος.

Από μια τέτοια ανάρτηση, εκείνο το βράδυ, οδηγήθηκα σε μια σελίδα στο Instagram που λέγεται ICE ABUSE. Δεν είναι πως δεν τα είχα ακούσει. Δεν είχα δώσει τόση προσοχή, όση μετά τη δολοφονία του Άλεξ. Δεν είχα κάτσει να δω τα βίντεο. Μπείτε να το διαπιστώσετε κι εσείς. Στη Μινεάπολη εδώ και μέρες συμβαίνουν αδιανόητα πράγματα. Ανάμεσα σε δεκάδες άλλα, υπάρχει η φωτογραφία ενός πεντάχρονου αγοριού που κρατείται έξω από το σπίτι του. Υπάρχει το βίντεο ενός πράκτορα που κυνηγά έναν έφηβο μέσα στο χιόνι σε έναν δρόμο κατοικημένης γειτονιάς, καθώς το παιδί φωνάζει στα ισπανικά «είμαι νόμιμος».

Υπάρχουν επίσης πολλά περιστατικά όπου σταματούν αυτοκίνητα, σπάνε τα τζάμια, σέρνουν έξω τους οδηγούς, τους τραμπουκίζουν, τους χτυπούν, τους συλλαμβάνουν. Ενίοτε τους σκοτώνουν κιόλας, όπως έγινε με τη Ρενέ Γκουντ στις 7 Ιανουαρίου. Ο τρόμος στους δρόμους, προσωποποιημένος. Τάγματα ασφαλείας, με χαρακτηριστικά παρακρατικών συμμοριών.

Ο τρόμος στους δρόμους, προσωποποιημένος. Τάγματα ασφαλείας, με χαρακτηριστικά παρακρατικών συμμοριών.

Αυτό που συμβαίνει πλέον στην Αμερική δεν αφορά τα ασφαλή σύνορα ούτε μόνο τους μετανάστες. Δεν αφορά μόνο τις μειονότητες, όπως παλαιότερα τους μαύρους Αμερικανούς. Αφορά οποιονδήποτε βρίσκεται απέναντι στον Τραμπ και στο καθεστώς που οικοδομεί. Οι πολίτες αισθάνονται φόβο. Κάποιοι λένε ανοιχτά ότι δεν θέλουν να βγαίνουν από το σπίτι τους. Η γυναίκα που τράβηξε ένα από τα βίντεο της δολοφονίας του Σαββάτου δήλωσε πως φοβάται να επιστρέψει στο σπίτι της, μη συλληφθεί. Κι όμως, αν αυτά τα βίντεο δεν υπήρχαν, δεν θα ξέραμε τι έχει συμβεί. Το κινητό αποδεικνύεται το μόνο «όπλο» στα χέρια των πολιτών απέναντι στη βία. Γι’ αυτό και, από τις τελευταίες 18 ημέρες, που οι πράκτορες χρησιμοποίησαν υπερβολική βία εναντίον πολλών ανθρώπων στη Μινεάπολη, υπάρχει εκτεταμένο οπτικοακουστικό υλικό από απλούς πολίτες, που έχουν βάλει συνειδητά ως στόχο να καταγράφουν όσα συμβαίνουν, ώστε να τα δει ο κόσμος.

Μινεάπολη: «Πίστεψε τα μάτια σου»

Στο άρθρο του Charlie Warzel στο The Atlantic, περιγράφεται πώς άνθρωποι στη Μινεάπολη ρισκάρουν τη ζωή τους για να καταγράφουν τους πράκτορες του ICE. «Οι πιθανότητες είναι ότι έχεις δει τη φωτογραφία του Richard Tsong-Taatarii. Τραβηγμένη την Τετάρτη στη Μινεάπολη, δείχνει έναν διαδηλωτή, μπρούμυτα στο έδαφος· δύο πράκτορες της Border Patrol είναι πάνω του και τον κρατούν κάτω, ενώ ένας τρίτος αδειάζει σπρέι πιπεριού στο πρόσωπό του από απόσταση μόλις λίγων εκατοστών».

Η εν λόγω φωτογραφία μπήκε στην πρώτη σελίδα της Minnesota Star Tribune την Παρασκευή, μια απεικόνιση του τρόπου με τον οποίο η υπηρεσία της Συνοριοφυλακής δρα, μέρα μεσημέρι, με υπερβολική βία και ατιμωρησία. Όπως εξήγησε ο φωτογράφος, οι παρατηρητές των διαδηλώσεων έχουν στήσει ομαδικές συνομιλίες στο Signal, οι οποίες τους επιτρέπουν να παρακολουθούν τις μετακινήσεις των πρακτόρων σε όλη την πόλη. Χρησιμοποιούν αυτά τα chats για να βρίσκονται στο σωστό σημείο, τη σωστή στιγμή, ώστε να τεκμηριώνουν όσα συμβαίνουν. Όπως και όσοι τυχαίνει να είναι αυτόπτες μάρτυρες.

Αυτό δεν έκανε και ο Άλεξ; Σήκωσε το κινητό για να καταγράψει τη βία που ασκούσαν πράκτορες του ICE. Αυτό δεν έκαναν και όσοι έτυχε να βρίσκονται εκεί; Και γι’ αυτό, το Σάββατο το βράδυ, όλος ο κόσμος είδε τα πλάνα του Alex Pretti, ενός νοσηλευτή που εργαζόταν στη ΜΕΘ νοσοκομείου των Veterans Affairs, τη στιγμή που πράκτορες τον ψέκασαν με σπρέι πιπεριού, τον έριξαν στο έδαφος, φαίνεται πως του αφαίρεσαν ένα νόμιμα επιτρεπόμενο όπλο που έφερε πάνω του και έριξαν 10 σφαίρες στο σώμα του ενώ ήταν πεσμένος.

Πράγματι, χωρίς αυτό το υλικό, πώς θα αποδεικνύονταν τα ψέματα του διοικητή των δυνάμεων του ICE, Greg Bovino, που ισχυρίστηκε ότι οι πράκτορες ενήργησαν σε αυτοάμυνα; Πίστεψε στα μάτια σου, γιατί η πραγματικότητα που σου παρουσιάζουν είναι άλλη. Η ίδια η κυβέρνηση, μέσω της υπουργού Εσωτερικής Ασφάλειας αλλά και του ίδιου του Τραμπ, υποστήριξε ότι ο Άλεξ Πρέτι πήγε να σκοτώσει αστυνομικούς. Τα βίντεο αμφισβητούν ευθέως την επίσημη εκδοχή των γεγονότων και αναδεικνύει ένα βαθύτερο πρόβλημα λογοδοσίας. Κι από την άλλη, σκέφτομαι, μήπως αποδίδουμε τον όρο «διαδηλωτές» σε ανθρώπους που στην πραγματικότητα προσπαθούν να προστατέψουν τους γείτονές τους, την πόλη τους, τις αξίες τους — ακόμα και το ίδιο το Σύνταγμα;

***

Το επόμενο πρωί έβαλα να ακούσω το podcast της Anne Applebaum, Autocracy in America. Οι καλεσμένοι της περιέγραφαν ότι σε πολιτείες όπου δρουν αυτές οι τραμπικές δυνάμεις του ICE, στις μπλε πολιτείες, οι άνθρωποι φοβούνται να βγουν από το σπίτι τους. Όταν μια κοινωνία φοβάται να κυκλοφορήσει, όταν φοβάται να καταγράψει, όταν φοβάται να μιλήσει, τότε η λέξη «αυταρχισμός» παύει να είναι υπερβολή. Γίνεται περιγραφή μιας πραγματικότητας.

Η Applebaum επιμένει ιδιαίτερα σε έναν κίνδυνο που αφορά ειδικά τις Ηνωμένες Πολιτείες: την κανονικοποίηση του φόβου. Οι πολίτες συνηθίζουν να φοβούνται. Έτσι πεθαίνουν οι δημοκρατίες.

Εδώ και χρόνια, η Απλμπάουμ υποστηρίζει τρία βασικά σημεία που κουμπώνουν απολύτως με όσα βλέπουμε να εκτυλίσσονται. Πρώτον, ότι ο σύγχρονος αυταρχισμός δεν έρχεται με τανκς, αλλά με «νόμιμα» σώματα ασφαλείας, ασαφείς αρμοδιότητες και συνεχή επίκληση της τάξης. Δεύτερον, ότι η ατιμωρησία των δυνάμεων καταστολής είναι κεντρικό χαρακτηριστικό αυταρχικών καθεστώτων: όταν δεν υπάρχει λογοδοσία, η βία κλιμακώνεται. Και τρίτον, ότι η στοχοποίηση εσωτερικών εχθρών —μετανάστες, ακτιβιστές, πολιτικοί αντίπαλοι, δημοσιογράφοι— είναι απαραίτητη για τη διατήρηση ενός καθεστώτος φόβου που κρατά την κοινωνία παθητική.

Αυτό δεν εκτυλίσσεται μπροστά στα μάτια μας;

Για πολύ καιρό διστάζαμε να χαρακτηρίσουμε τις Ηνωμένες Πολιτείες δικτατορία. Για πολιτικούς λόγους —εξακολουθούν φυσικά να υπάρχουν εκλογές, ενώ τα ΜΜΕ όχι μόνο ακόμη μιλούν, αλλά από χθες συντάχθηκαν, από τα πιο φιλελεύθερα μέχρι τα συντηρητικά, για να αποκαλύψουν και να καταγγείλουν την εκτροπή— αλλά και για λόγους ψυχολογικούς, και σίγουρα συναισθηματικούς. Η Αμερική «δεν είναι Ρωσία», «δεν είναι Κίνα», ακόμη το λέμε. Το ερώτημα όμως δεν είναι αν μοιάζει με αυτές τις χώρες, αλλά πόσο απέχει πλέον από αυτές — και, κυρίως, προς ποια κατεύθυνση κινείται.

Οι πολίτες συνηθίζουν να φοβούνται. Έτσι πεθαίνουν οι δημοκρατίες

Η κοινή παραδοχή είναι ότι, όσο προσεκτικοί και να είμαστε όταν είναι να χρησιμοποιήσουμε τον όρο φασισμό, αυτό που βλέπουμε μοιάζει με κάτι πολύ περισσότερο από προσωπική απληστία του Τραμπ, που όλο και πιο συχνά εμφανίζεται σαν ένας κλόουν που ασκεί την εξουσία σαν μαφιόζος. Πέρα από όσα κάνει στο πεδίο της εξωτερικής πολιτικής, η απροκάλυπτη χρήση βίας εναντίον των ίδιων των αμερικανών πολιτών, η συστηματική παραβίαση δικαιωμάτων και η δημιουργία μιας παραστρατιωτικής αστυνομίας που σκορπά τον τρόμο στους δρόμους των αμερικανικών πόλεων, δείχνουν κάτι πιο σκοτεινό στο εσωτερικό των ΗΠΑ. Υπάρχει οργανωμένο σχέδιο υπονόμευσης και, τελικά, κατάλυσης της ίδιας της αμερικανικής δημοκρατίας;

Αυτή η ανάλυση μοιάζει πλήρως εναρμονισμένη με τα γεγονότα. Και προέρχεται από ανθρώπους που προειδοποιούσαν για αυτή την πορεία ήδη πριν από την εκλογή Τραμπ — όταν πολλοί υποστήριζαν ότι ίσως δεν πρόκειται για κάτι τόσο σοβαρό, ότι την προηγούμενη φορά δεν πάθαμε και τίποτα. Οι ίδιοι σήμερα προειδοποιούν για τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου, για ένα σχέδιο κλιμάκωσης της έντασης, ώστε να δημιουργηθούν προσχήματα παρέμβασης, ιδιαίτερα στις λεγόμενες μπλε πολιτείες. Δεν είναι τυχαίο ότι ακόμη και πρώην πρόεδροι, όπως ο Μπαράκ Ομπάμα και ο Μπιλ Κλίντον, προχωρούν σε δραματικές δημόσιες παρεμβάσεις. Καλώντας τους πολίτες να υπερασπιστούν τις «θεμελιώδεις αξίες» της Αμερικής που δέχονται «επίθεση».

Όλα αυτά δείχνουν ότι κάτι έχει ήδη μετακινηθεί επικίνδυνα. Όπως γράφει ο Ίαν Μπρέμερ στο fb, «η Μινεάπολη είναι ένα προειδοποιητικό σημάδι. Το πώς θα απαντήσει το σύστημα σήμερα, θα πει πολλά για το μέλλον της δημοκρατίας μας». Και όταν μιλάμε για την πιο ισχυρή δημοκρατίας του κόσμου, αυτό δεν αφορά μόνο την Αμερική.